Trung Quốc vừa tạo ra cú sốc 1,2 nghìn tỷ USD cho cả thế giới

Thặng dư thương mại kỷ lục mà Trung Quốc ghi nhận trong năm qua đang lan rộng khắp thế giới, nhưng không phải dưới dạng dự trữ ngoại hối quốc gia như trước đây.

Thay vào đó, phần lớn số tiền này đang chảy vào tay các công ty, cá nhân và ngân hàng nhà nước để đầu tư ồ ạt vào tài sản và chứng khoán nước ngoài. Đây là một sự dịch chuyển tài chính âm thầm nhưng có khả năng định hình lại hệ thống tài chính toàn cầu trong những năm tới.

Thay vì giữ phần lớn trong kho bạc nhà nước như truyền thống, khoảng 2/3 trong tổng số 1,2 nghìn tỷ USD thặng dư thương mại năm 2025 đã được giới đầu tư tư nhân của Trung Quốc sử dụng để mua cổ phiếu Mỹ, trái phiếu châu Âu, các quỹ đầu tư và mở rộng kinh doanh ra nước ngoài.

Dữ liệu từ cơ quan quản lý thị trường tiền tệ Trung Quốc cho thấy, trong 9 tháng đầu năm 2025, khối tài sản ở nước ngoài do các nhà đầu tư tư nhân Trung Quốc nắm giữ đã tăng hơn 1.000 tỷ USD, hơn gấp đôi tốc độ trung bình của một thập kỷ trước.

Tính riêng đầu tư vào chứng khoán nước ngoài, con số này đã tăng thêm 535 tỷ USD, cao hơn bất kỳ năm nào trong 2 thập niên gần đây. Đáng chú ý, hoạt động đầu tư gián tiếp như vậy thậm chí vượt xa tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài để xây nhà máy, kho bãi hay mở rộng hoạt động sản xuất.

Sự chuyển hướng dòng vốn ra khỏi sự kiểm soát của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) mở ra một thời kỳ mới trong cách Trung Quốc vận hành vai trò cường quốc thương mại toàn cầu.

Song, điều đó cũng tiềm ẩn những rủi ro lớn. Khi phần lớn dòng vốn ngoại tệ không còn do nhà nước kiểm soát, nguy cơ đảo chiều dòng vốn trở về nội địa có thể gây biến động lớn cho thị trường toàn cầu, đặc biệt nếu đồng nhân dân tệ tăng giá mạnh.

Đã xuất hiện những dấu hiệu của hiện tượng này. Theo số liệu chính thức, trong tháng 12/2025, Trung Quốc ghi nhận mức dòng vốn chảy vào nội địa cao nhất từ trước đến nay, với 128 tỷ USD, phần lớn đến từ việc doanh nghiệp bán USD để chuyển sang nhân dân tệ. Giới phân tích cảnh báo điều này có thể là khởi đầu của một chu kỳ đảo chiều dòng vốn lớn, với hệ quả là sự biến động mạnh về tỷ giá và bong bóng tài sản tại Trung Quốc.

Dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump, chính sách thuế quan và rủi ro địa chính trị khiến Trung Quốc càng đẩy mạnh chủ trương “để người dân nắm giữ ngoại hối” - một chiến lược đã được manh nha từ 2 thập niên trước, nhằm thoát khỏi mô hình quản lý tập trung.

Thay vì bán USD cho ngân hàng trung ương đổi lấy nhân dân tệ như trước kia, các doanh nghiệp xuất khẩu giờ có thể giữ ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại hoặc tự nắm giữ.

Nhờ đó, tài sản ngoại tệ thuộc khu vực tư nhân Trung Quốc đã vượt tổng số nợ nước ngoài của nước này lần đầu tiên trong lịch sử. Tổng giá trị tài sản nước ngoài mà khu vực phi chính phủ Trung Quốc nắm giữ hiện đã đạt 7.800 tỷ USD, lớn hơn cả lượng tài sản đầu tư nước ngoài của Nhật Bản.

Theo các chuyên gia của Bank of China International, xu hướng này có thể đánh dấu thời điểm Trung Quốc trở thành quốc gia chủ nợ lớn. Tuy nhiên, nó cũng đồng nghĩa với việc khu vực tư nhân trở nên nhạy cảm hơn với tỷ giá nhân dân tệ và lãi suất nội địa.

Điểm đặc biệt là phần lớn các khoản đầu tư này không chảy vào thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, nơi Trung Quốc từng là nhà đầu tư lớn, mà chủ yếu vào tài sản rủi ro hơn như cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp, thậm chí cho vay qua ngân hàng thương mại Trung Quốc tại nước ngoài.

Một số chuyên gia như Stephen Jen, CEO của Eurizon SLJ Capital, cảnh báo về khả năng xảy ra “trận lở tuyết tài chính” nếu các nhà đầu tư đồng loạt chuyển dòng tiền về Trung Quốc. Trong bối cảnh đồng nhân dân tệ mạnh lên và lãi suất tăng, xu hướng này sẽ càng rõ rệt, đẩy tỷ giá lên cao và làm tăng rủi ro mất ổn định trên thị trường tài chính nội địa.

Về phía PBOC, mặc dù cơ quan này vẫn đang cố gắng kiểm soát tốc độ tăng giá của đồng nội tệ, song giới quan sát cho rằng chiến lược hiện tại có thể không đủ để ngăn chặn biến động trong tương lai gần. Đặc biệt khi lượng tài sản ở nước ngoài trong tay khu vực tư nhân tiếp tục phình to.

Ở quy mô toàn cầu, nếu xu hướng hồi hương vốn diễn ra đột ngột, thị trường tài chính quốc tế có thể chứng kiến tình trạng thiếu thanh khoản tạm thời, giá tài sản rủi ro giảm mạnh và chi phí vay tăng vọt.

Do đó, Trung Quốc, vốn là một trong những nguồn cung thanh khoản chính cho hệ thống tài chính thế giới hiện nay, có thể vô tình trở thành tác nhân gây bất ổn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang phục hồi mong manh.