Đài TST đăng bài viết có tiêu đề"Bắt đầu rồi! Nhật Bản khẩn cấp điều quân tới sát Nga: Lực lượng chỉ cách chưa đầy 20 km. Tuyên bố về mặt trận thứ hai!"
Nhật Bản siết phòng thủ phía bắc
Theo đó, bài viết dẫn thông tin từ tờ Daily Express (Anh) cho biết, Nhật Bản đang khẩn cấp tăng cường lực lượng tới khu vực sát Nga. Từ Tokyo xuất hiện cảnh báo về nguy cơ hình thành một "mặt trận thứ hai" tại vùng Viễn Đông, trong bối cảnh khoảng cách giữa Hokkaido và quần đảo Kuril chỉ tính bằng vài chục km, thậm chí ngắn hơn tại một số vị trí.
Theo bài báo, động thái này liên quan tới hoạt động quân sự ngày càng gia tăng của Moscow tại vùng Viễn Đông và quan hệ hợp tác quốc phòng giữa Nga với Trung Quốc.
Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi cho rằng Tokyo cần khẩn cấp củng cố năng lực phòng thủ trên đảo Hokkaido. Đây là hòn đảo nằm ở cực bắc Nhật Bản, đối diện với quần đảo Kuril do Nga kiểm soát.
Một cuộc tập trận của Nga gần Kuril. Ảnh: SCMP
Theo Daily Express, các lực lượng được triển khai tại khu vực này chỉ cách biên giới Nga chưa đầy 20 km. Khoảng cách thực tế tại một số vị trí còn ngắn hơn: đảo Kaigara thuộc nhóm Habomai chỉ cách mũi Nosappu trên bán đảo Nemuro của Hokkaido khoảng 3,7 km.
Điều đáng chú ý là giới phân tích tại Nhật Bản bắt đầu đề cập kịch bản Nga có thể mở một "mặt trận thứ hai" tại vùng Viễn Đông. Theo cách lý giải này, nếu Tokyo phải tập trung nguồn lực xuống phía nam trong trường hợp xuất hiện khủng hoảng liên quan tới Trung Quốc, Nga có thể gia tăng sức ép tại khu vực Hokkaido và quần đảo Kuril.
Đây mới chỉ là một kịch bản được giới phân tích nêu ra, chưa phải tuyên bố chính thức cho thấy một cuộc xung đột mới sắp bùng phát. Tuy nhiên, mối lo ngại tại Tokyo không xuất hiện vô cớ.
Nga đã tăng cường hiện diện quân sự tại quần đảo Kuril, triển khai tiêm kích Su-35 và tên lửa chống hạm tại khu vực. Theo thông tin được truyền thông Nhật Bản đề cập, Moscow cũng mở rộng căn cứ tàu ngầm hạt nhân tại Kamchatka và có kế hoạch củng cố năng lực thực hiện các hoạt động đặc biệt dưới nước của Hạm đội Thái Bình Dương.
Trong bài viết được TST đăng tải, phía Nga bác bỏ khả năng Moscow chủ động mở một "mặt trận thứ hai". Theo lập luận của bài báo, việc tăng cường bảo vệ quần đảo Kuril là phản ứng trước các động thái của Tokyo, trong bối cảnh Nhật Bản không công nhận chủ quyền của Nga đối với bốn đảo tranh chấp ở cực nam chuỗi đảo này.
Bài viết cũng nhấn mạnh việc Nhật Bản tổ chức các cuộc tập trận gần Kuril và tăng cường hợp tác quân sự với Mỹ cùng các đối tác phương Tây. Đối với Moscow, những động thái đó không thể bị xem là vấn đề riêng của Tokyo.
Căng thẳng còn gia tăng khi Nhật Bản quyết định cử nhân sự tới bộ chỉ huy của NATO phụ trách hỗ trợ Ukraine tại Wiesbaden, Đức. Ngày 29/5, NATO xác nhận Nhật Bản đã hoàn tất việc đóng góp nhân sự cho cơ chế Hỗ trợ an ninh và huấn luyện của NATO dành cho Ukraine , gọi tắt là NSATU.
NSATU có nhiệm vụ điều phối hoạt động chuyển giao trang thiết bị và huấn luyện cho Lực lượng Vũ trang Ukraine . Theo truyền thông Nhật Bản, đây là lần đầu tiên Tokyo cử thành viên Lực lượng Phòng vệ tham gia cơ chế này.
TST cho rằng quyết định trên là một bước đi khiến quan hệ Nga – Nhật tiếp tục xấu đi. Bài viết nhận định việc Tokyo xích lại gần NATO, hỗ trợ Ukraine và gia tăng hoạt động quân sự gần vùng Viễn Đông có thể khiến Moscow đưa ra phản ứng tương xứng.
Nga và Nhật Bản vốn chưa ký hiệp ước hòa bình chính thức sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Vì vậy, mỗi bước đi quân sự mới quanh Hokkaido và Kuril đều dễ dàng trở thành tác nhân khiến mâu thuẫn cũ nóng trở lại.
Mâu thuẫn giữa Nga và Nhật Bản tập trung vào bốn đảo ở cực nam quần đảo Kuril. Ảnh: DW
Kuril: Điểm nghẽn kéo dài hơn 80 năm
Mâu thuẫn giữa Nga và Nhật Bản tập trung vào bốn đảo ở cực nam quần đảo Kuril, gồm Etorofu, Kunashiri, Shikotan và nhóm đảo Habomai. Nga đang kiểm soát khu vực này, trong khi Nhật Bản gọi đây là "Vùng lãnh thổ phương Bắc" và tuyên bố chủ quyền.
Tranh chấp kéo dài từ năm 1945, khi Liên Xô kiểm soát bốn đảo vào giai đoạn cuối Chiến tranh thế giới thứ hai. Đây cũng là trở ngại lớn nhất khiến Moscow và Tokyo chưa thể ký hiệp ước hòa bình chính thức sau hơn 80 năm.
Trong nhiều thập kỷ, hai bên từng duy trì đối thoại và thảo luận về các hoạt động kinh tế chung. Tuy nhiên, tiến trình gần như đóng băng sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát vào năm 2022. Nhật Bản tham gia các biện pháp trừng phạt nhằm vào Moscow, còn Nga tuyên bố rút khỏi đàm phán hiệp ước hòa bình và đình chỉ các dự án liên quan tới quần đảo Kuril.
Từ đó, tranh chấp lãnh thổ dần bị cuốn vào cuộc đối đầu rộng hơn giữa Nga với phương Tây.
Tháng 6/2024, Moscow phản đối kế hoạch Nhật Bản tổ chức tập trận tại Hokkaido với sự tham gia của Đức và Tây Ban Nha. Nga cho rằng việc lực lượng từ các quốc gia NATO xuất hiện gần vùng Viễn Đông có thể làm gia tăng căng thẳng tại Đông Bắc Á.
Hai tháng sau, Nga tổ chức diễn tập tên lửa trên quần đảo Kuril. Động thái này lập tức thu hút sự chú ý của Tokyo, vốn nhiều lần phản đối việc Moscow củng cố hạ tầng quân sự tại khu vực tranh chấp.
Căng thẳng tiếp tục gia tăng trong năm 2025. Cuối năm, Nga và Trung Quốc tổ chức tuần tra chung bằng máy bay quanh Nhật Bản, buộc Tokyo điều tiêm kích giám sát. Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi khi đó coi đây là vấn đề nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia.
Bước sang năm 2026, triển vọng nối lại đối thoại càng trở nên xa vời. Tháng 2, sau khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tái khẳng định mục tiêu giải quyết tranh chấp lãnh thổ, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố quan hệ song phương đã "giảm xuống mức bằng không".
Tới ngày 28/5, Moscow tiếp tục cảnh báo Tokyo liên quan tới hệ thống tên lửa Typhon của Mỹ. Nga cho rằng việc triển khai hệ thống này tại Nhật Bản trong khuôn khổ tập trận có thể đe dọa trực tiếp tới khu vực biên giới Viễn Đông. Chỉ một ngày sau, NATO xác nhận Nhật Bản đóng góp nhân sự cho bộ chỉ huy NSATU tại Đức để hỗ trợ Ukraine .
Chuỗi diễn biến trên cho thấy Kuril không còn chỉ là một tranh chấp lãnh thổ tồn đọng từ lịch sử. Bốn đảo nhỏ đang ngày càng gắn với những vấn đề rộng hơn: liên minh Mỹ – Nhật, quan hệ Nga – Trung, sự hiện diện của NATO và cuộc xung đột tại Ukraine .
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy Nga chuẩn bị mở một "mặt trận thứ hai" tại Hokkaido. Tuy nhiên, khi các kênh đối thoại gần như đóng băng, mỗi cuộc tập trận hay đợt triển khai lực lượng mới đều có thể khiến căng thẳng tiếp tục leo thang.
