Từ vụ hoa sữa Hà Nội, các quốc gia ứng xử thế nào với cây biểu tượng?

Hoa sữa từ lâu đã trở thành một phần ký ức của Hà Nội, gắn với những con phố mùa thu và nhiều tác phẩm thơ ca, âm nhạc. Nhưng khi mùi hương gây khó chịu cho người dân tại những khu vực trồng dày đặc, nó lại trở thành chủ đề tranh luận.

Đây không phải câu chuyện cá biệt. Trên thế giới, nhiều thành phố cũng phải cân nhắc giữa việc bảo tồn những loài cây đã trở thành biểu tượng cảnh quan với yêu cầu bảo đảm môi trường sống cho cư dân.

Khi cây di sản thành nỗi ám ảnh

Tại Đông Á, bạch quả là loài cây có lịch sử văn hóa lâu đời. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Plant Morphology về lịch sử bạch quả chỉ ra loài cây này được trồng tại Trung Quốc từ ít nhất thế kỷ X và xuất hiện trong các ghi chép của Nhật Bản vào thời trung đại.

Bạch quả thường được trồng tại chùa chiền, trường học và những không gian có giá trị lịch sử. Tán lá chuyển vàng vào mùa thu cũng khiến loài cây này trở thành hình ảnh quen thuộc trong văn hóa và nghệ thuật Đông Á.

Tuy nhiên, ở Mỹ, bạch quả lại gây ra vấn đề khác. Trong bài viết được CBS News đăng vào năm 2009, một số thành phố đã phải loại bỏ cây bạch quả cái vì quả chín rụng xuống đường, tạo mùi hôi giống trứng thối. Lớp thịt quả giập còn gây mất vệ sinh, khiến vỉa hè trơn trượt.

Tại Iowa City, bang Iowa, chính quyền quyết định chặt bỏ một số cây sau khi việc thu gom quả rụng không giải quyết triệt để tình trạng kể trên.

“Đến thời điểm này, chúng tôi không còn lựa chọn nào khác. Quả rụng gây mất vệ sinh, buộc chúng tôi phải liên tục cử người đến dọn dẹp. Nhưng dù cố gắng đến đâu, chỉ vài giây sau khi nhân viên rời đi, quả lại tiếp tục rụng xuống", ông Terry Robinson, người đứng đầu bộ phận lâm nghiệp của thành phố thời điểm đó, cho biết.

Easton, bang Pennsylvania, cũng loại bỏ cây bạch quả cái, ưu tiên cây đực sau những phản ánh về quả rụng trên ô tô và vỉa hè.

Sự phiền toái của phượng tím Nam Phi

Nếu bạch quả gắn với văn hóa Đông Á, phượng tím Jacaranda lại là một phần bản sắc cảnh quan của Pretoria, thủ đô hành chính Nam Phi. Pretoria thậm chí được gọi là “Jacaranda City”, tức thành phố phượng tím.

Theo nghiên cứu The Cultural Historical Significance of Pretoria’s Jacaranda Trees (tạm dịch: Ý nghĩa văn hóa và lịch sử của những cây phượng tím tại Pretoria) đăng trên tạp chí New Contree năm 2020, những cây phượng tím đầu tiên được đưa đến Pretoria vào năm 1888. Đến đầu thế kỷ XX, loài cây này được trồng rộng rãi dọc đường phố và dần trở thành biểu tượng của thành phố.

Phượng tím không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn gắn với ký ức của cư dân, hoạt động du lịch và các tác phẩm văn hóa. Nghiên cứu ghi nhận những dự án phát triển đô thị có nguy cơ ảnh hưởng đến cây phượng tím thường làm dấy lên phản ứng của công chúng.

Tuy nhiên, vẻ đẹp và giá trị văn hóa - lịch sử ấy cũng đi kèm những bất tiện trong quá trình chăm sóc đô thị. Khi hoa tàn, cánh hoa rụng phủ mặt đường, vỉa hè và phương tiện đỗ bên dưới, đòi hỏi công nhân vệ sinh phải thu dọn thường xuyên.

Quả và hạt rụng cũng làm tăng khối lượng công việc bảo dưỡng. Jacaranda là loài cây ngoại lai tại Nam Phi, có khả năng phát tán ra ngoài khu vực trồng và gây sức ép lên hệ thực vật bản địa.

Sau khi cân nhắc giữa lợi ích và bất tiện, chính quyền Pretoria tìm cách duy trì những hàng cây hiện có trong không gian đô thị, đồng thời kiểm soát việc trồng mới và xử lý từng cây khi cần thiết.

Theo The Citizen vào 10/2022, thành phố chủ trương giữ lại phượng tím, đồng thời kiểm soát việc chặt hạ, xem xét di dời khi cần thiết và trồng cây thay thế những cây đã chết.

Từ vẻ đẹp mùa xuân đến loài cây bị cấm

Một ví dụ khác là lê cảnh Callery, đặc biệt là giống Bradford, từng được trồng phổ biến tại các khu dân cư Mỹ nhờ hoa trắng nở rộ vào mùa xuân và khả năng thích nghi với môi trường đô thị.

Tuy nhiên, theo hãng tin AP năm 2023, loài cây này dần bộc lộ nhiều nhược điểm: hoa có mùi khó chịu, cành dễ gãy và cây phát tán mạnh ra khu vực tự nhiên. Khi chim phát tán hạt, cây con mọc lan ngoài khu vực trồng ban đầu, cạnh tranh với thực vật bản địa và khó kiểm soát.

Năm 2023, Ohio trở thành bang đầu tiên của Mỹ cấm trồng mới lê Callery. Pennsylvania cũng đưa loài cây này vào danh sách thực vật gây hại. Các biện pháp được khuyến nghị bao gồm loại bỏ cây hiện có tại những khu vực phù hợp, kiểm soát cây con và thay thế bằng những loài bản địa ít gây tác động hơn.

Khác với hoa sữa hay bạch quả , tranh cãi về lê cảnh không chỉ nằm ở sự khó chịu của người dân. Nguy cơ xâm lấn sinh thái và cành cây dễ gãy khiến việc thay thế trở thành lựa chọn quản lý môi trường.

Không phải cứ khó chịu là chặt cây

Dù bạch quả gây nhiều phiền toái, song không phải thành phố nào cũng lựa chọn chặt cây. Một số nơi ở Mỹ cấm trồng cây cái, chỉ sử dụng cây đực hoặc cho phép cư dân tham gia quyết định việc thay thế.

Theo thông báo ngày 17/4/2026 của Sở Giao thông thành phố Washington D.C., cơ quan này tiếp tục phun thuốc lên cây bạch quả cái để hạn chế quả phát triển và chín. Cách làm này giúp giảm lượng quả rụng gây mùi hôi trên đường phố, đồng thời giữ lại những hàng cây xanh trong đô thị.

Hàn Quốc cũng phải đối mặt với nỗi ám ảnh bạch quả . Loài cây này được người Hàn Quốc yêu thích vì tượng trưng cho hy vọng, hòa bình, sức sống và tình yêu, đồng thời có màu sắc nổi bật và khả năng chịu ô nhiễm tốt. Tuy nhiên, quả của cây cái khi chín, rụng xuống đường lại tỏa mùi khó chịu.

Mỗi mùa thu, chính quyền Seoul cùng nhiều thành phố khác phải huy động nhân lực, máy móc và giăng lưới để thu gom quả. Một số địa phương còn thay cây cái bằng cây đực.

Quận Gangbuk ở Seoul đã thay hơn 1.000 cây cái trong năm 2023, trong khi thành phố Ansan lên kế hoạch loại bỏ 233 cây cái để trồng cây đực thay thế.