'Vua tiêu' Phan Minh Thông: Nếu chỉ làm để giàu sẽ không đi xa, nhưng giúp nông sản Việt được trân trọng, thì mỗi bước đi đều có ý nghĩa

Nhiều năm qua, Phúc Sinh luôn duy trì vị thế là một trong những doanh nghiệp xuất khẩu nông sản hàng đầu Việt Nam, với doanh thu xuất khẩu năm 2024 đạt gần 320 triệu USD. Đáng chú ý, Phúc Sinh từng là "Vua hồ tiêu" và chiếm khoảng 8% thị phần xuất khẩu tiêu toàn cầu trong những năm gần đây. 

Công ty hiện đang xuất khẩu nông sản tới 100 thị trường thế giới, đồng thời mở rộng mảng thị trường nội địa với chuỗi K Coffee, tập trung bán cà phê nguyên chất, minh bạch nguồn gốc. Triết lý xuyên suốt của ông Thông là "Muốn đi xa, nông sản Việt phải đi bằng giá trị", đặt yếu tố sạch, minh bạch và công nghệ làm cốt lõi để xây dựng thương hiệu quốc gia và đảm bảo lợi ích cho người nông dân.

Với ông, câu chuyện nông sản không chỉ nằm ở việc trồng, thu hoạch hay xuất khẩu, mà là hành trình nâng cấp giá trị Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Đừng chỉ xuất thô, hãy xuất giá trị"

Ông Thông thường bắt đầu các buổi chia sẻ bằng những con số rất thật. "Mỗi năm tôi xuất khoảng 60.000–70.000 tấn cà phê, nhưng điều tôi muốn nói không phải là con số đó – mà là bao nhiêu phần trăm trong đó được chế biến sâu".

Theo ông, Việt Nam là cường quốc xuất khẩu cà phê, hạt tiêu, điều… nhưng phần lớn vẫn đang "bán nguyên liệu rẻ, mua sản phẩm đắt". "Nếu cứ mãi xuất thô, ta đang bán công sức của nông dân mà không bán được trí tuệ, hương vị và văn hóa Việt Nam," ông nói.

Triết lý "đừng chỉ bán sản phẩm, hãy bán giá trị" của ông xuất phát từ thực tế: thế giới không thiếu cà phê, nhưng thiếu những thương hiệu đủ minh bạch, bền vững và nhất quán về chất lượng.

Ông từng chia sẻ, mỗi năm doanh số xuất khẩu của Phúc Sinh đạt khoảng 300 triệu USD, trong đó cà phê chiếm 60%, tiêu 30%, trà 10%. Tỷ lệ này, theo ông, không chỉ là cơ cấu kinh doanh – mà là biểu đồ của tư duy phát triển: phải có sản phẩm chủ lực, nhưng không được phụ thuộc hoàn toàn vào một loại hàng hóa.

"Tôi không quan tâm doanh thu tăng bao nhiêu, mà quan tâm liệu doanh thu đó đến từ những giá trị bền vững hay không," ông nói.

Không ít lần, ông Thông cảnh báo về nguy cơ tụt hậu nếu Việt Nam tiếp tục sản xuất theo mô hình truyền thống. Trong bối cảnh biến động giá nông sản và rủi ro chuỗi cung ứng, ông cho rằng công nghệ chính là "bộ xương sống" để ngành nông nghiệp đứng vững.

Tại các nhà máy của Phúc Sinh, hệ thống truy xuất điện tử, quản lý dữ liệu và vận hành tự động đã được áp dụng, giúp hiệu suất tăng 30% và điện năng tiêu thụ giảm gần 20% trong 5 năm gần đây. "Khi có dữ liệu, ta hiểu sản phẩm của mình hơn, và khi hiểu, ta mới có thể bán được giá trị," ông nói.

Với ông, chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ là phần mềm hay máy móc, mà là thay đổi tư duy – từ "làm theo thói quen" sang "làm theo dữ liệu".

"Sạch không phải khẩu hiệu, mà là con đường sống còn"

Trong nhiều bài phỏng vấn, ông Thông nhấn mạnh: "Làm thật – làm sạch – làm bền vững" không phải là khẩu hiệu. Đó là chiến lược sống còn để doanh nghiệp Việt trụ được giữa sân chơi quốc tế.

Ông từng kể, có lần sản phẩm Việt Nam bị khách hàng châu Âu trả lại chỉ vì dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt chuẩn. "Một lô hàng bị trả, mất cả danh tiếng quốc gia," ông nói. Từ đó, ông chủ trương đầu tư công nghệ chế biến, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc – những thứ mà nhiều doanh nghiệp nông nghiệp Việt vẫn xem là "xa xỉ".

Khi thế giới bước vào kỷ nguyên ESG, các tiêu chuẩn môi trường – xã hội – quản trị trở thành "tấm hộ chiếu" bắt buộc, thì mô hình sản xuất sạch mà ông Thông theo đuổi hơn 10 năm trước được nhìn nhận như hướng đi đúng đắn và sớm hơn thời cuộc.

Khi được hỏi về vai trò của doanh nhân, ông Thông thẳng thắn: "Nếu chỉ làm để giàu, anh sẽ không đi xa. Nhưng nếu anh làm để nông sản Việt được trân trọng, thì mỗi bước anh đi đều có ý nghĩa."

Vì thế, ông luôn kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp Việt hãy dám mơ lớn, nhưng phải mơ bằng sự tử tế. "Làm sạch, làm thật, làm lâu dài – đó không phải triết lý đạo đức. Đó là mô hình kinh doanh duy nhất có thể tồn tại trong tương lai."