Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo mới này là việc chuyển dần sang cơ chế giá theo thị trường, tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, đồng thời siết chặt các điều kiện kinh doanh và trách nhiệm bảo đảm nguồn cung. Cụ thể, doanh nghiệp đầu mối xăng dầu được tự quyết giá bán lẻ theo công thức quy định, thay vì Nhà nước công bố giá định kỳ như hiện nay. Giá bán lẻ được tính gồm giá mua thực tế, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế, phí theo quy định.
Thứ 2, khác với cơ chế hiện hành, dự thảo không còn quy định chu kỳ điều chỉnh giá cố định theo kiểu "7 ngày điều chỉnh 1 lần" mà cho phép doanh nghiệp chủ động điều chỉnh giá khi cần thiết, đồng thời phải kê khai và công bố giá với cơ quan quản lý theo quy định.
Thứ 3, dự thảo tiếp tục duy trì Quỹ bình ổn giá xăng dầu nhưng tăng tính minh bạch trong quản lý. Cụ thể, các thương nhân đầu mối phải thực hiện kiểm toán độc lập chuyên đề đối với Quỹ bình ổn giá. Nếu không thực hiện có thể bị thu hồi giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu.
Dự thảo mới nghị định về kinh doanh xăng dầu có nhiều thay đổi lớn so với quy định hiện hành
ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH
Thứ 4, một điểm mới khác là lần đầu tiên dự thảo quy định về điểm bán xăng dầu với thiết bị bán xăng dầu quy mô nhỏ. Theo đó, thiết bị chỉ được phép có một thùng chứa với dung tích tối đa 200 lít cho mỗi mặt hàng và không kết nối với kho hoặc bồn chứa. Mô hình này chỉ được triển khai tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa do UBND cấp tỉnh công bố nhằm tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nhiên liệu thuận lợi hơn.
Dự thảo cũng nâng cao yêu cầu đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu. Doanh nghiệp muốn được cấp giấy xác nhận trở thành thương nhân đầu mối phải đáp ứng nhiều tiêu chí về hạ tầng và hệ thống phân phối, như sở hữu hoặc thuê cảng chuyên dụng, có kho chứa với tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m³, sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ và có ít nhất 40 thương nhân phân phối trong hệ thống. Ngoài ra, doanh nghiệp phải có thời gian hoạt động trong lĩnh vực phân phối xăng dầu tối thiểu 36 tháng liên tục trước khi đề nghị cấp phép.
Bên cạnh đó, khâu trung gian như tổng đại lý, đại lý, cửa hàng bán lẻ xăng dầu như hiện nay không được nên trong dự thảo. Dự thảo chỉ tập trung 2 khâu trong chuỗi phân phối, gồm thương nhân đầu mối (sản xuất và kinh doanh) và thương nhân phân phối , cùng hệ thống cửa hàng bán lẻ trực thuộc. Thương nhân phân phối có thể lựa chọn hoạt động độc quyền với một đầu mối (đại lý/nhận quyền), hoặc hoạt động theo cơ chế mua bán với nhiều đầu mối và nhiều thương nhân phân phối . Thương nhân phân phối thuộc hệ thống đầu mối phải chịu sự giám sát của đầu mối nhưng vẫn được trao quyền kinh doanh khá rộng.
Đây là bản dự thảo thứ 12 nghị định về kinh doanh xăng dầu và đã có 4 lần lấy ý kiến các thành viên Chính phủ, nhằm thay thế Nghị định 83 về kinh doanh xăng dầu.
Các ý kiến góp ý cho dự thảo mới này được yêu cầu gửi về Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương ) trước ngày 10.7, để bộ tổng hợp, hoàn thiện, lấy ý kiến các doanh nghiệp, hiệp hội, địa phương... trước khi trình Chính phủ.