Xe điện Trung Quốc ồ ạt xuất ngoại để… tránh phá sản?

Cuộc chiến giá cả trong nước và giảm hỗ trợ của chính phủ đã đẩy ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc vào tình trạng hỗn loạn. Các nhà phân tích dự đoán chỉ có 15 trong số 129 thương hiệu xe điện của nước này sẽ còn lãi vào năm 2030. Năm nay, Trung Quốc đã giảm một nửa mức miễn thuế mua xe điện, lần đầu tiên áp thuế 5% đối với người mua.

Hậu quả đang lan rộng ra ngoài biên giới Trung Quốc, định hình lại ngành công nghiệp ô tô từ Bangkok, Dubai đến São Paulo. Theo Hiệp hội Ô tô Hành khách Trung Quốc, Trung Quốc đã xuất khẩu 3,43 triệu xe điện vào năm ngoái, tăng gần 75% so với năm ngoái.

“Áp lực phải đáp ứng nhu cầu cả trong nước và quốc tế chưa bao giờ cao hơn thế”, Lei Xing, một chuyên gia tư vấn ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc có trụ sở tại Mỹ, nói với Rest of World.

Theo EVBoosters, hơn 400 thương hiệu xe điện đã sụp đổ kể từ năm 2018. Trong số đó có HiPhi, công ty đã ngừng sản xuất vào năm 2024 khi nợ nần vượt quá khả năng tài chính, và WM Motor, từng được Baidu hậu thuẫn, đã phá sản vào năm 2023.

“Cạnh tranh năm 2026 sẽ còn khốc liệt và đẫm máu hơn nữa,” CEO He Xiaopeng của XPeng cảnh báo vào cuối năm ngoái. Người sáng lập công ty khởi nghiệp cạnh tranh Nioi, William Li, cũng đưa ra nhận định tương tự trong một bản ghi nhớ gửi cho nhân viên, gọi năm 2026 là “trận chiến cuối cùng”.

Công ty mẹ của Neta Auto đã nộp đơn phá sản năm ngoái sau khi không thể trả lương, khiến khách hàng ở Thái Lan bị bỏ rơi mà không có hỗ trợ sau bán hàng. Singulato, Aiways, Byton và Levdeo đều đã đóng cửa. Theo ấn phẩm ô tô Chejiahao, chỉ có ba công ty khởi nghiệp xe điện Trung Quốc đạt được mục tiêu giao hàng vào năm ngoái.

BYD, hiện là nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới sau khi vượt qua Tesla, đặt mục tiêu xuất khẩu 1,3 triệu xe trong năm nay, tăng 25% so với năm ngoái. Geely đặt mục tiêu tăng trưởng doanh số bán hàng ở nước ngoài hơn 50%.

Theo viện nghiên cứu Rhodium Group của Mỹ, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc lần đầu tiên đầu tư nhiều hơn vào chuỗi cung ứng nước ngoài so với trong nước vào năm 2025. Sự chuyển dịch này báo hiệu một chiến lược dài hạn hướng đến thị trường nước ngoài.

Những điểm đến lớn nhất là những nơi có chính sách “mở cửa và thân thiện”, Yichao Zhang, đối tác ngành ô tô tại AlixPartners, nói với Rest of World.

Tại Thái Lan, các thương hiệu Trung Quốc đã tăng từ thị phần một chữ số bốn năm trước lên gần 20% doanh số bán xe du lịch, làm suy yếu sự thống trị của Nhật Bản.

Indonesia lần đầu tiên lọt vào top 10 thị trường xuất khẩu của Trung Quốc sau khi chính phủ quy định xe điện phải được sản xuất trong nước để đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế. Mexico và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất là những thị trường xuất khẩu xe điện tăng trưởng nhanh nhất của Trung Quốc năm ngoái, với Mexico bán khoảng 221.000 xe và UAE khoảng 192.000.

Tại Mỹ Latin, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đã xây dựng nhà máy ở Brazil và Argentina, mặc dù BYD đã tạm dừng xây dựng ở Mexico sau khi thuế quan tăng lên 50%. Tình hình thương mại ở những nơi khác vẫn còn phức tạp.

Trong khi Mỹ duy trì mức thuế 100% và lệnh cấm an ninh quốc gia đối với hầu hết các xe điện Trung Quốc, một số rào cản đang được dỡ bỏ. Tháng trước, Canada đã giảm thuế từ 100% xuống 6,1% đối với hạn ngạch hàng năm là 49.000 xe.

Ngành công nghiệp ô tô Canada đã phản đối, với Hội đồng Chính sách Ô tô Mỹ và Hiệp hội các Nhà sản xuất Xe Canada tuyên bố rằng sự thay đổi chính sách này sẽ “làm suy yếu ngành ô tô của Canada” và “gây rủi ro” cho chuỗi cung ứng Bắc Mỹ. Liên minh châu Âu đã đồng ý giảm thuế lên tới 35% đối với xe điện Trung Quốc để đổi lấy cam kết của các nhà sản xuất ô tô bán với giá cao hơn mức giá sàn tối thiểu, đảm bảo họ không bán phá giá so với các đối thủ châu Âu.

“Yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành công của hoạt động kinh doanh ở nước ngoài của các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc là địa chính trị, bao gồm thuế quan, quy định xuất nhập khẩu và các vấn đề về chuỗi cung ứng,” ông Zhang cho biết.

Các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc sẽ phải sản xuất xe tại chính nơi họ bán để giành chiến thắng ở nước ngoài, Felipe Munoz, người sáng lập nền tảng nghiên cứu ngành công nghiệp ô tô Car Industry Analysis, nói với Rest of World. Ông cho rằng các chính phủ lo ngại về sự cạnh tranh không lành mạnh từ các mẫu xe Trung Quốc được trợ giá có thể sẽ siết chặt các hạn chế hơn nữa. Tuy nhiên, đối với người tiêu dùng, dù thế nào cũng là có lợi.

“Việc gia tăng số lượng mẫu mã có sẵn là điều tốt cho người tiêu dùng,” Munoz nói. “Cạnh tranh nhiều hơn thường có nghĩa là giá thấp hơn và sản phẩm tốt hơn.”