Nhật Bản đã ghi nhận 10.505 vụ phá sản doanh nghiệp với khoản nợ từ 10 triệu yên (khoảng 63.200 USD) trở lên trong năm tài khóa 2025, theo báo cáo của Tokyo Shoko Research. Con số này tăng 4% so với năm trước và là mức cao nhất trong 12 năm, khi áp lực từ giá cả leo thang và chi phí lao động gia tăng ngày càng đè nặng lên doanh nghiệp.
Phá sản kỷ lục
Năm tài khóa 2025 đánh dấu năm thứ tư liên tiếp số vụ phá sản tăng. Đây cũng là mức cao nhất kể từ năm tài khóa 2013 - thời điểm nền kinh tế Nhật Bản vẫn chịu ảnh hưởng từ Động đất và sóng thần Nhật Bản 2011.
Phần lớn các vụ phá sản xảy ra ở khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, với 8.092 trường hợp - chiếm 77% tổng số - là các công ty có dưới 5 nhân viên.
Dù số vụ phá sản tăng, quy mô các vụ việc lớn lại không nhiều, khiến tổng giá trị nợ giảm 34% xuống còn 1.570 tỷ yên.
Đáng chú ý, số vụ phá sản do thiếu hụt lao động tăng mạnh 43% lên 442 trường hợp, mức cao kỷ lục. Theo khảo sát Tankan tháng 3 của Bank of Japan, tình trạng thiếu nhân lực hiện đang ở mức nghiêm trọng nhất trong 34 năm. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tăng lương để giữ người, khiến áp lực dòng tiền ngày càng lớn.
Bên cạnh đó, việc Bank of Japan tăng lãi suất cũng khiến chi phí vay vốn gia tăng. Lãi suất cho vay trung bình tại các ngân hàng nội địa đã tăng từ 0,997% lên 1,263% trong tháng 2, làm tăng gánh nặng lãi vay cho các doanh nghiệp có nợ lớn.
Các vụ phá sản do chi phí tăng cao cũng nổi bật, đạt 801 trường hợp trong năm tài khóa 2025, tăng 14% so với năm trước. Đồng yên yếu cùng nhiều yếu tố khác tiếp tục đẩy chi phí nguyên liệu lên cao.
Theo ngành, lĩnh vực nhà hàng ghi nhận 1.022 vụ phá sản , tăng 2%. Tỷ lệ chuyển chi phí sang giá bán - tức khả năng tăng giá để bù đắp chi phí - của ngành này chỉ đạt 32,8% trong tháng 2, thấp hơn mức trung bình 42,1% của toàn thị trường, theo dữ liệu từ Teikoku Databank.
Ngành vận tải ghi nhận 424 vụ phá sản , tương đương năm trước. Dù nhu cầu mạnh giúp số vụ phá sản thấp trong năm 2025, xu hướng này đã bắt đầu tăng trở lại từ năm 2026.
Tác động từ xung đột Mỹ-Iran bắt đầu từ cuối tháng 2 hiện vẫn được đánh giá là hạn chế, nhưng lo ngại về chi phí tăng, đặc biệt do giá xăng dầu leo thang, vẫn hiện hữu.
“Nếu tình hình tại Iran kéo dài, số vụ phá sản có thể tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải do lợi nhuận doanh nghiệp suy giảm,” ông Yoshihiro Sakata, trưởng bộ phận thông tin của Tokyo Shoko Research, cảnh báo.
Dư chấn
Các chuyên gia đánh giá nền kinh tế Nhật Bản đang bắt đầu cảm nhận rõ “dư chấn” từ cú sốc dầu mỏ do cuộc chiến Iran gây ra, khi chi phí nhiên liệu và vận chuyển tăng cao lan rộng từ lĩnh vực năng lượng sang du lịch, chuỗi cung ứng thực phẩm và chi tiêu hàng ngày.
Dù nắm giữ một trong những kho dự trữ dầu lớn nhất châu Á, nước này vẫn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Làn sóng tăng giá năng lượng mới nhất đang gây áp lực lên nhiều doanh nghiệp, từ các nhà tắm công cộng đến trang trại chăn nuôi, đồng thời làm dấy lên lời kêu gọi tiết kiệm điện trước kỳ nghỉ lễ cuối tháng 4.
Tác động đã thể hiện rõ ở cấp địa phương. Katsuragi Onsen, một nhà tắm công cộng (sento) hơn 50 năm tuổi tại tỉnh Aomori, thông báo sẽ đóng cửa vào cuối tháng 5 do chi phí nhiên liệu tăng mạnh. Theo Tokyo Shoko Research, tính đến năm ngoái Nhật Bản có 1.562 cơ sở sento hoạt động.
Chủ cơ sở, ông Masayoshi Yamaguchi, cho biết giá dầu nặng dùng cho sưởi và điều hòa đã tăng lên khoảng 135 yên/lít trong tháng 3, cao hơn khoảng 13% so với trước khi xung đột leo thang. “Mức tăng 13% cũng tạo ra khác biệt lớn vì vào mùa đông chúng tôi tiêu thụ tới 7.000 lít mỗi tháng,” ông nói.
Do giá vé bị kiểm soát, các nhà tắm công cộng khó chuyển phần chi phí tăng sang người tiêu dùng. Ngay cả khi giá vé tại Aomori dự kiến tăng từ 480 lên 530 yên, các chủ cơ sở vẫn cho rằng không đủ bù đắp chi phí. “Ngay cả khi tăng lên 530 yên, chúng tôi vẫn không thể cân đối. Thật đáng tiếc khi phải đóng cửa,” ông Yamaguchi chia sẻ.
Ngành vận tải hiện cũng đang chịu áp lực lớn. Công ty đường sắt Nankai Electric Railway tại Osaka dự định rút khỏi mảng vận hành phà nối Wakayama và Tokushima vào năm 2028, do nhu cầu yếu sau đại dịch và chi phí nhiên liệu cao kéo dài. Đại diện công ty cho biết giá nhiên liệu đã “tăng lên mức chưa từng có trong những tuần gần đây” vì xung đột Iran.
Các chuyên gia cảnh báo cú sốc này có thể thúc đẩy lạm phát chi phí và làm suy yếu nhu cầu nội địa. Ông Takahide Kiuchi từ Viện Nghiên cứu Nomura nhận định các nền kinh tế châu Á phụ thuộc dầu Trung Đông, trong đó có Nhật Bản, đang đối mặt với “rủi ro kinh tế đặc biệt nghiêm trọng”.
“Nếu hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz không trở lại bình thường, Nhật Bản có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt dầu thô nghiêm trọng”, ông nói, nhắc đến tuyến đường từng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu.
Ông cũng cho rằng trong kịch bản xấu, chính phủ có thể kêu gọi người dân và doanh nghiệp tiết giảm tiêu thụ nhiên liệu và điện, tương tự các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Khảo sát Tankan quý của Bank of Japan cho thấy nhiều doanh nghiệp Nhật Bản vẫn thận trọng với triển vọng kinh tế. Điều kiện kinh doanh của các công ty lớn trong lĩnh vực vận tải và bưu chính giảm mạnh nhất trong các ngành, ngoại trừ dầu khí.
Theo Mitsubishi UFJ Asset Management, dù tác động đầy đủ của xung đột Trung Đông chưa phản ánh hết trong dữ liệu, doanh nghiệp ngày càng lo ngại về giá dầu cao kéo dài và rủi ro gián đoạn logistics. “Sự thận trọng gia tăng trên diện rộng,” ông Tsuyoshi Ueno từ Viện Nghiên cứu NLI nhận định, viện dẫn chi phí tăng, khó khăn trong nguồn cung và thiếu hụt lao động.
Giá dầu tăng cũng khiến các hãng hàng không như Japan Airlines và All Nippon Airways tăng phụ phí nhiên liệu cho các chuyến bay quốc tế, thậm chí cân nhắc áp dụng với cả đường bay nội địa.
Không chỉ ngành vận tải, giá nhiều mặt hàng tiêu dùng cũng có nguy cơ tăng do chuỗi cung ứng hóa dầu bị ảnh hưởng, từ bao bì nhựa, chai lọ đến vật tư y tế. Ước tính của Viện Nghiên cứu Nomura cho thấy chi phí sinh hoạt của một gia đình bốn người có thể tăng thêm từ 18.000 đến 25.500 yên mỗi năm.
Dù không trực tiếp sử dụng dầu, các sản phẩm như rau, thịt, trứng và cá vẫn chịu ảnh hưởng từ chi phí điện, phân bón và vận chuyển. Giá trứng có thể tăng sau mùa thu, khi chi phí nhập khẩu thức ăn chăn nuôi, vốn chiếm 60–70% chi phí sản xuất, bị đẩy lên do giá vận chuyển tăng.
“Với chi phí đầu vào tăng cao, khả năng giá sẽ tăng là rất lớn,” một nguồn tin trong ngành chăn nuôi cho biết.
Theo: Nikkei Asia, Japan Times