30 năm Unilever có mặt tại Việt Nam: Tầm nhìn quốc tế gặp khát vọng Việt

Cùng nhau hội nhập vào sân chơi toàn cầu

"Việt Nam khi ấy được xem là 'vùng đất hứa' - một quốc gia trẻ trung, năng động với dân số đông và tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, mang đến những cơ hội phát triển mà chúng tôi không thể bỏ lỡ. Và lịch sử chứng minh chúng tôi đã đúng", ông Jacques Ferrière - Chủ tịch đầu tiên của Unilever VN (giai đoạn 1995 - 2000), nhớ lại.

Còn bà Đào Tuyết Mai, nguyên Phó chủ tịch Unilever VN, một trong số những nhân sự đầu tiên của công ty, cũng cho rằng việc đầu tư vào VN không phải diễn ra trong một sớm một chiều. Từ cuối thập niên 1980, các đoàn chuyên gia quốc tế đã được cử vào để khảo sát. Họ nhìn thấy một đất nước còn nhiều khó khăn nhưng tràn đầy năng lượng tích cực, một dân số trẻ khát khao vươn lên và một thị trường tiềm năng. Năm 1991, Unilever chính thức triển khai dự án đầu tư, nhưng phải mất 4 năm đối thoại và thuyết phục để có được giấy phép thành lập liên doanh đầu tiên.

Quyết định này không dễ dàng. Bà Phạm Chi Lan, thành viên Ban Cố vấn Quỹ Unilever VN, nhớ lại, vào thời điểm đó môi trường kinh doanh tại VN chưa hoàn chỉnh như các nước trong khu vực. "Nếu tìm nơi thuận lợi, nhà đầu tư sẽ chọn Thái Lan hay Malaysia. Nhưng Unilever chấp nhận thách thức, và chính sự có mặt ấy đã góp phần cùng VN hoàn thiện dần thể chế và chuẩn mực kinh doanh", bà Lan nhấn mạnh.

Thời điểm đó, quy định nhà đầu tư nước ngoài phải liên doanh với một đối tác VN khiến các công ty đa quốc gia cho rằng họ có thể không được toàn quyền vận hành theo cơ chế quốc tế. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nội địa lại lo ngại sự xuất hiện của một Tập đoàn toàn cầu sẽ "xóa sổ" những thương hiệu trong nước vốn đã đồng hành cùng người tiêu dùng suốt giai đoạn khó khăn.

Để thuyết phục được cơ quan quản lý của VN và xua đi lo ngại của các nhà sản xuất nội địa, Unilever chọn cách bước đi phù hợp nhất: Bắt tay cùng Tổng công ty Hóa chất Công nghiệp và Tiêu dùng (Chemco), một doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực hóa chất công nghiệp và tiêu dùng. Sự hợp tác đã tạo điểm tựa để các bên cùng nhau xây dựng chuỗi sản xuất, phát triển nguyên liệu trong nước và xây dựng chuỗi cung ứng hoàn chỉnh. "Vai trò của đối tác VN rất quan trọng đối với Unilever , mặc dù có những khác biệt nhất định trong điều hành, nhưng khi hai bên có chung mục tiêu cùng chia sẻ thì những khác biệt trở thành một sức mạnh bổ sung", bà Tuyết Mai kể lại.

Năm 1995, giấy phép được cấp. Nhà máy đầu tiên đặt tại Thủ Đức trở thành "Ngày 1" - điểm khởi đầu cho hành trình ba thập kỷ kéo dài đến bây giờ của Unilever tại VN. Sự hiện diện của Unilever không chỉ mang đến vốn và công nghệ, mà còn tạo niềm tin cho các nhà đầu tư quốc tế khác. Như bà Chi Lan nhận xét, trong một môi trường kinh doanh chưa hoàn chỉnh, việc dám đi trước, chấp nhận rủi ro và kiên nhẫn gắn bó lâu dài chính là chất xúc tác để VN từng bước hội nhập vào sân chơi toàn cầu.

Sống như người tiêu dùng mình phục vụ

Nếu chiến lược là lời hứa ở tầm cao, thì thị trường là nơi mọi hứa hẹn được kiểm chứng. Bà Nguyễn Thị Bích Vân - Tổng giám đốc quốc gia Unilever VN hiện tại, cho biết: "Năm 1995, thị trường hàng tiêu dùng trong nước còn ở mức sơ khai. Xà phòng bán theo thanh dài cắt lát, dầu gội chủ yếu nhập từ Thái Lan, bột giặt vẫn ở dạng kem. Trong bối cảnh ấy, nhu cầu vệ sinh và chăm sóc cơ bản như sạch gàu, ngừa sâu răng, rửa tay diệt khuẩn trở thành mảnh đất rộng mở". Để chinh phục thị trường, Unilever mang vào VN những phương pháp nghiên cứu hiện đại. Các chuyến đi tiếp cận thị trường trở thành ký ức không thể nào quên khi đội tiếp thị xuống sống cùng người tiêu dùng, có khi phải ở hẳn một tháng với hộ gia đình ở nông thôn để tìm hiểu.

"Khi mình tận mắt thấy, mình quan sát được đời sống của người tiêu dùng mình phục vụ thì mình biết là thu nhập người ta như vậy, nguồn nước người ta dùng là như thế, bữa ăn thanh đạm của gia đình như thế và phải chia sẻ, từ đó mình mới hiểu được giá trị người ta sẵn sàng trả cho sản phẩm của mình và nhu cầu làm sạch vệ sinh của gia đình như thế nào để mình ra được lời giải cho đúng", bà Vân chia sẻ.

Những trải nghiệm ấy đã trở thành chìa khóa để công ty tạo ra những sản phẩm "đúng gu" VN như Sunsilk bồ kết, Clear bạc hà… những thương hiệu đến nay vẫn hiện diện mạnh mẽ trong từng góc chăm sóc cá nhân của nhiều gia đình Việt. Song hành cùng sản phẩm, Unilever còn gắn thương hiệu với những chương trình quốc gia thay đổi thói quen của cộng đồng. Từ chương trình Nha học đường với P/S, chiến dịch Rửa tay với xà phòng của Lifebuoy, đến Trường học xanh sạch khỏe của OMO, các hoạt động hợp tác chiến lược dài hạn với bộ, ban ngành đã biến những cái tên ấy trở thành ký ức tập thể của nhiều thế hệ người Việt.

Những năm 1999 - 2005, dưới thời ông Michel Dallemagne làm Chủ tịch, Unilever VN hình thành bản sắc quản trị riêng với ba nguyên tắc cốt lõi: kỷ luật dữ kiện, trực giác nghề và tình yêu người tiêu dùng. Cách tiếp cận ấy mở đường cho chiến lược đa dạng nhân sự: kết hợp nhân sự nước ngoài và nhân sự Việt để vừa học hỏi nhanh từ thế giới, vừa thấu hiểu văn hóa địa phương. Từ những ngày đầu, định hướng "do người VN vận hành" đã dần định hình cách Unilever VN phát triển đội ngũ. Nhiều nhân sự đã được đưa ra quốc tế, rồi quay về làm việc, để đến hiện nay đội ngũ Unilever VN đã có hơn 90% là người Việt.

Nhìn lại 30 năm, có thể thấy sự thành công của Unilever tại VN đến từ hai trục song hành: tầm nhìn chiến lược cấp cao: dám đi trước, chấp nhận thách thức, kiên định trao quyền cho người Việt và sự thấu hiểu thực tiễn: coi nghiên cứu thị trường là sống cùng người tiêu dùng, đổi mới sản phẩm và truyền thông phù hợp văn hóa, thu nhập. Khi hai yếu tố ấy gặp bối cảnh hội nhập, doanh nghiệp không chỉ tìm thấy tăng trưởng, mà còn tạo ra tăng trưởng: nâng chuẩn mực ngành, phát triển nguồn nhân lực và thay đổi thói quen tiêu dùng theo hướng phù hợp đời sống mới .