81 phút của 3 "người bạn" quyền lực

Trước thềm cuộc đàm phán ba bên chưa từng có tiền lệ hôm 19/11, các quan chức đã thẳng thắn nhận định Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin khó có thể đạt được một thỏa thuận lớn tại Thâm Quyến.

Tuy nhiên theo CNN, trên thực tế những đột phá ngoại giao không phải mục tiêu chính của cuộc gặp. Bản thân việc ba nhà lãnh đạo cùng ngồi vào bàn đàm phán đã là một kết quả đáng chú ý.

Tại nhà khách chính phủ ở ngoại ô Thâm Quyến, ba nhà lãnh đạo ngồi quanh một chiếc bàn tròn, cùng đề cập đến trách nhiệm của các cường quốc trong việc hợp tác để ứng phó với một thế giới ngày càng phức tạp.

“Lịch sử cho chúng ta thấy rằng khi các cường quốc hòa bình, thế giới sẽ an toàn; khi các cường quốc xung đột, thế giới sẽ hỗn loạn”, ông Tập Cận Bình phát biểu khi cuộc đàm phán bắt đầu.

Mỗi nhà lãnh đạo đều có mục tiêu riêng và muốn tận dụng sức ảnh hưởng từ cuộc gặp.

Đối với Tổng thống Putin, đây là cơ hội để xuất hiện trở lại trên một diễn đàn quốc tế lớn, bên cạnh những nhà lãnh đạo của các cường quốc, sau gần 5 năm bị nhiều nước phương Tây cô lập vì chiến dịch quân sự tại Ukraine .

Trong khi đó, ông Tập Cận Bình có cơ hội thể hiện vai trò của Trung Quốc như một cường quốc ngoại giao. Còn ông Trump, sau thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng này, có thể chứng tỏ ông vẫn giữ được vị thế và khả năng cạnh tranh với hai nhà lãnh đạo còn lại.

“Không có nền hòa bình nào được tạo dựng bằng cách từ chối các cơ hội đối thoại và giao tiếp với nhau. Chúng ta đang lựa chọn một con đường khác”, ông Trump nói khi cuộc gặp bắt đầu.

“Hãy xem liệu chúng ta có thể hoàn thành được việc gì đó không”, ông nói trước khi báo chí rời khỏi phòng họp.

Dưới đây là 5 điểm đáng chú ý từ cuộc gặp tại Thâm Quyến.

81 phút của 3 "người bạn" quyền lực - Ảnh 1

Ba nhà lãnh đạo Nga- Trung Quốc - Mỹ tham dự cuộc đàm phán ba bên. Ảnh: Getty

Mục tiêu thực sự của cuộc gặp là gì?

Với thời lượng 81 phút, cuộc đàm phán khó có thể giải quyết những bất đồng lớn giữa ba nước về chiến tranh, kinh tế và công nghệ tiên tiến.

Trước khi cuộc gặp diễn ra, mục tiêu của mỗi nhà lãnh đạo dường như cũng không hoàn toàn giống nhau.

Hội nghị ban đầu được ông Putin đề xuất nhằm thảo luận về cuộc chiến tại Ukraine mà không có sự tham gia của đại diện Kiev.

Trong bài phát biểu khai mạc, cả ông Tập Cận Bình và ông Putin đều nhắc đến thời kỳ sau Thế chiến II, khi các cường quốc hợp tác để định hình trật tự thế giới. Điều này phần nào cho thấy cách hai nhà lãnh đạo nhìn nhận ý nghĩa của cuộc gặp.

Ban đầu, các quan chức Mỹ cho biết vấn đề Ukraine sẽ không nằm trong chương trình nghị sự, dù sau đó ông Trump tuyên bố sẽ đề cập đến cuộc xung đột này.

“Tôi nghĩ mọi việc đang diễn ra tốt đẹp. Tôi nghĩ ông Putin và tôi, cũng như phía bên kia, đều hy vọng cuộc chiến này sẽ kết thúc”, ông Trump nói khi bắt đầu cuộc họp.

Tuy nhiên, theo ông Trump, vấn đề quan trọng hơn là thảo luận về kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa ba quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới.

Ông muốn đàm phán một hiệp ước mới về kiểm soát vũ khí hạt nhân với Moscow và Bắc Kinh, dù thừa nhận đây là mục tiêu khó đạt được.

“Một khi đã sở hữu vũ khí hạt nhân, rất khó để không còn chúng nữa. Đó là quy luật của cuộc sống”, ông Trump nói.

Xây dựng quan hệ cá nhân giữa ba nhà lãnh đạo

Những mục tiêu khác nhau của hội nghị dường như không còn là trọng tâm khi ba nhà lãnh đạo có mặt tại Biệt thự Kỳ Lân.

Họ ngồi quanh một chiếc bàn tròn, với khoảng cách được bố trí đồng đều và ông Tập Cận Bình ngồi ở vị trí trung tâm.

“Chúng ta thực sự đang làm nên lịch sử. Ba chúng ta có rất nhiều điều để thảo luận”, ông Trump nói.

Quan hệ giữa ba nhà lãnh đạo có những điểm phức tạp. Trong hai năm qua, ông Trump đã nỗ lực xây dựng quan hệ với cả ông Tập và ông Putin, kỳ vọng rằng những mối quan hệ cá nhân gần gũi hơn có thể góp phần cải thiện tình hình địa chính trị.

Ông thường xuyên dành những lời khen ngợi cho hai nhà lãnh đạo và tổ chức các cuộc gặp cấp cao nhằm thể hiện sự coi trọng đối với các đối tác.

Trong những cuộc gặp riêng trước đó, ông Trump gọi cả ông Tập và ông Putin là "bạn bè".

“Tôi nghĩ chừng nào ông và tôi còn nắm quyền, chúng ta sẽ không bao giờ gặp vấn đề gì”, ông Trump nói với Chủ tịch Trung Quốc.

Ba nhà lãnh đạo "thực sự đang làm nên lịch sử". Ảnh: Reuters

Tuy nhiên, những lời khen ngợi này chưa mang lại đột phá đáng kể trong các vấn đề song phương.

Ông Trump từng phàn nàn rằng mối quan hệ với ông Putin, được thúc đẩy sau hội nghị thượng đỉnh tại Alaska năm ngoái, vẫn chưa giúp chấm dứt chiến sự ở Ukraine . Trong khi đó, tranh chấp thương mại và hoạt động vận chuyển đất hiếm tiếp tục gây căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Trung. Cả Washington và Bắc Kinh cũng đang cung cấp viện trợ và công nghệ cho Iran.

Về phần mình, ông Tập và ông Putin, những người từng tuyên bố quan hệ hai nước là đối tác "không giới hạn" cách đây 5 năm, đã gặp nhau hàng chục lần.

Sau cuộc gặp tại Thâm Quyến hôm 18/11, truyền thông nhà nước Trung Quốc mô tả quan hệ hai nước "vững chắc như đá giữa gió mưa".

Với cuộc gặp ba bên lần này, ông Tập và ông Putin có thêm một dấu mốc để củng cố quan điểm về quan hệ giữa các cường quốc.

Những cuộc xung đột kéo dài đặt ra thách thức

Hai trong số ba nhà lãnh đạo tham dự cuộc gặp hôm 19/11 đang đối mặt với những cuộc xung đột kéo dài và tiêu tốn nhiều nguồn lực hơn dự kiến.

Cuộc chiến của Mỹ tại Iran và chiến dịch quân sự của Nga ở Ukraine đều gây áp lực lên nguồn lực quân sự, đẩy giá cả toàn cầu tăng cao.

Cả hai vấn đề đều nằm trong những nội dung ông Trump muốn thảo luận với ông Tập và ông Putin, trong bối cảnh hai nhà lãnh đạo duy trì quan hệ với Tehran.

Tuy nhiên, ông Trump không gây sức ép buộc Moscow hay Bắc Kinh cắt đứt quan hệ với Iran. Trên thực tế, ông đã nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel của Nga, vốn được áp đặt sau khi Moscow phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine . Động thái này nhằm hạ nhiệt giá cả tăng cao do xung đột Iran, nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện để Nga tiếp tục thu lợi từ cuộc xung đột.

Ông Trump ngày càng tỏ ra không hài lòng với cuộc chiến kéo dài. Xung đột tại Iran, ban đầu được ông dự đoán chỉ kéo dài 6 tuần, đang gây bất lợi về chính trị trong nước và được chính ông thừa nhận là một trong những nguyên nhân dẫn đến thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Hiện ông đang cân nhắc các phương án quân sự nhằm triển khai một đợt không kích mới với cường độ mạnh hơn.

Trong khi đó, lời hứa trong chiến dịch tranh cử của ông Trump về việc giải quyết xung đột Ukraine trong vòng 24 giờ sau khi nhậm chức đã quá hạn 667 ngày.

Hiện chưa rõ ông Tập và ông Putin có thể đóng góp đến đâu vào nỗ lực chấm dứt hai cuộc xung đột. Việc tổ chức một hội nghị thượng đỉnh không có sự tham gia của Ukraine và Iran cũng đặt ra câu hỏi về khả năng thúc đẩy các tiến trình hòa bình.

Dù vậy, ông Trump vẫn tỏ ra lạc quan trước cuộc gặp.

Trước khi gặp ông Tập, Tổng thống Mỹ nói: “Nhiều người không chắc liệu có kết quả gì hay không. Tôi nghĩ sẽ có kết quả. Ý tôi là, rất mạnh mẽ. Tôi nghĩ sẽ có kết quả”.

Tại Berlin, Đặc phái viên Jared Kushner, con rể của ông Trump, cho biết Tổng thống Mỹ đã tham gia cuộc họp của "Liên minh các nước sẵn sàng hợp tác" qua điện thoại và chia sẻ đánh giá về cuộc đàm phán tại Thâm Quyến.

Phát biểu cùng các nhà lãnh đạo Đức, Pháp, Ukraine và Anh tại hội nghị thượng đỉnh, ông Kushner cho biết ông Trump đã gửi "một thông điệp rất mạnh mẽ tới cả hai người (ông Tập và ông Putin) về mong muốn hòa bình và mong muốn tích cực tham gia đối thoại với cả hai để đạt được mục tiêu đó".

Ông Kushner không cung cấp thêm chi tiết, nhưng cho biết ông Trump rời cuộc gặp với niềm tin rằng hòa bình là điều có thể đạt được.

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cũng cho biết ông Trump đã đặt vấn đề Ukraine và giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột này làm trọng tâm thông điệp tại Thâm Quyến.

Ba nhà lãnh đạo thảo luận về hòa bình thế giới. Ảnh: Reuters

Cạnh tranh quyền lực trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo

Ngay cả trước khi ông Trump đến Thâm Quyến, chuyến thăm đã chịu tác động từ vụ bê bối liên quan đến cựu CEO Nvidia Jensen Huang và một người bị cáo buộc là điệp viên tình báo Trung Quốc.

Bên cạnh đó, tình trạng gián đoạn dịch vụ trên diện rộng tại Mỹ, trong một số trường hợp được cho là liên quan đến các bản cập nhật trí tuệ nhân tạo (AI), cũng làm dấy lên lo ngại về công nghệ này. Chính quyền Mỹ ban đầu bị đánh giá là phản ứng chậm trước những vấn đề phát sinh.

Những câu hỏi về năng lực cạnh tranh của Mỹ trong ngành công nghiệp AI ngày càng trở nên đáng chú ý khi cuộc gặp diễn ra tại Thâm Quyến, một trung tâm công nghệ và sản xuất chip lớn của Trung Quốc.

Những thông tin liên quan đến ông Huang cũng cho thấy sự bất đồng sâu sắc trong nội bộ chính quyền Trump về việc có nên hạn chế bán chip AI hiệu năng cao cho Trung Quốc hay không.

Trong bữa tối với ông Tập Cận Bình tối 18/11, ông Trump chỉ đề cập ngắn gọn đến vấn đề này, theo chia sẻ của Tổng thống Mỹ sau đó.

Nhiều thành viên trong chính quyền Mỹ có quan điểm cứng rắn hơn, muốn ngăn Trung Quốc tiếp cận những dòng chip AI tiên tiến nhất. Tuy nhiên, ông Trump phản đối các biện pháp có thể "kìm hãm" sự phát triển của AI.

“Chúng tôi không muốn làm bất cứ điều gì phá hủy tiềm năng to lớn của công nghệ này. Chúng tôi phản đối bất kỳ hình thức quản lý toàn cầu nào”, ông nói.

Tuy nhiên, khi trao đổi với các nhà lãnh đạo châu Á, ông Trump cũng thừa nhận AI có thể tiềm ẩn những rủi ro.

“Chúng ta phải cẩn thận. Chúng ta phải trân trọng nó. Công nghệ này gần như hoàn toàn tốt, nhưng cũng có một số yếu tố xấu. Và chúng ta phải rất cẩn thận trong việc quản lý những yếu tố đó”, ông nói.

Ông Tập Cận Bình và ông Trump tại bữa tiệc chiêu đãi hôm thứ Tư 18/11. Ảnh: Getty

Ông Tập Cận Bình khẳng định vai trò của Trung Quốc trên bàn cờ ngoại giao

Bắc Kinh có cơ sở để xem hội nghị thượng đỉnh ba bên là một thành công về mặt ngoại giao.

Những lời khen ngợi của ông Trump dành cho Trung Quốc cùng tuyên bố rằng quan hệ giữa ông và ông Tập sẽ không gặp vấn đề chừng nào cả hai còn nắm quyền là những tín hiệu tích cực đối với giới lãnh đạo Trung Quốc.

Bắc Kinh đang theo dõi sát những thay đổi trong chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc, trong bối cảnh ngày càng nhiều nhà lập pháp Mỹ kêu gọi siết chặt kiểm soát việc Trung Quốc tiếp cận công nghệ cao của Mỹ.

Trung Quốc rõ ràng muốn tận dụng chuyến thăm của ông Trump để thúc đẩy thiện chí từ Tổng thống Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh sắp diễn ra quá trình chuyển giao quyền lực tại Quốc hội và ông Trump đang bước vào giai đoạn cuối nhiệm kỳ tổng thống cuối cùng.

Việc ông Tập Cận Bình đón ông Trump tại sân bay theo nghi thức chưa từng có tiền lệ, cùng thái độ thân thiện thể hiện trong các cuộc gặp, được xem là những động thái có tính toán nhằm phục vụ mục tiêu này.

Thông qua cuộc gặp, ông Tập Cận Bình thể hiện vai trò điều phối các vấn đề quốc tế và vị thế của một nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng ngoại giao đủ sức ngồi ngang hàng với Tổng thống Mỹ, mà không cần đưa ra những cam kết phức tạp.

person

Thấy bài viết hữu ích?

Chia sẻ với bạn bè của bạn!