Bớt gánh nặng cho doanh nghiệp siêu nhỏ

Được sử dụng cha mẹ, anh chị em làm kế toán

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư 58/2026 hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp (DN) siêu nhỏ. Theo đó, DN siêu nhỏ được bố trí người làm kế toán là cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của người đại diện theo pháp luật, người đứng đầu... phù hợp với nhu cầu. Đồng thời, DN siêu nhỏ không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng, phụ trách kế toán sẽ ký thay kế toán trưởng tại các chứng từ kế toán, sổ kế toán, báo cáo tài chính của đơn vị. Song song đó, cách ghi chép kế toán cũng được điều chỉnh theo hướng đơn giản, bám sát phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập mà DN lựa chọn. 

Chẳng hạn, với DN siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập DN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu thì hệ thống chứng từ chủ yếu xoay quanh hóa đơn và các giấy tờ liên quan đến doanh thu. Việc ghi chép cũng được rút gọn, chỉ cần theo dõi trên Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN) là có thể đáp ứng yêu cầu. Tương tự, đối với DN siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và nộp thuế thu nhập DN trên thu nhập tính thuế thì chứng từ có mở rộng hơn nhưng vẫn giữ theo hướng tối giản. Ngoài hóa đơn, DN có thể sử dụng thêm bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn cùng các chứng từ khác để làm chứng từ kế toán xác định doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế…

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Một thay đổi quan trọng khác là việc tinh giản nghĩa vụ báo cáo. DN nộp thuế thu nhập DN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu sẽ không phải nộp báo cáo tài chính nếu không có yêu cầu cụ thể từ cơ quan quản lý. Trường hợp cần lập báo cáo, hệ thống cũng được rút gọn chỉ còn 2 báo cáo cơ bản gồm báo cáo tình hình tài chính và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, giúp DN dễ dàng theo dõi và giảm đáng kể chi phí kế toán…

Thông tư này có hiệu lực từ ngày 1.7 và các DN được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị nhưng phải áp dụng thống nhất trong một năm tài chính. Việc thay đổi chế độ kế toán áp dụng chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.

Khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp

Ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TP.HCM, cho rằng quy định này thông thoáng hơn, gỡ khó cho các DN siêu nhỏ. Theo quy định hiện hành, một DN ra đời bắt buộc phải có bộ máy kế toán, bố trí nhân sự thực hiện công tác này, trong đó bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng. Khi đó, DN phải thuê người làm kế toán trưởng hoặc thuê công ty làm dịch vụ kế toán bên ngoài. Đồng nghĩa chi phí đối với DN siêu nhỏ tăng cao. Với quy định hiện nay, các công ty nhỏ có thể được sử dụng chính lực lượng trong nhà nếu có hiểu biết và đào tạo qua kế toán căn bản để phụ trách kế toán (điều kiện, tiêu chuẩn sẽ thấp hơn so với kế toán trưởng). Do đó chi phí thực hiện kế toán sẽ thấp hơn nhiều. Bên cạnh đó, Chính phủ mới đây cũng đã bãi bỏ ngành nghề "Kinh doanh dịch vụ kế toán " ra khỏi nhóm ngành đầu tư kinh doanh có điều kiện. Từ đó cũng giúp cho chi phí thuê dịch vụ kế toán bên ngoài của DN cũng sẽ thấp hơn trước. Tổng hợp chung thì đối với quy định mới này kỳ vọng sẽ giúp cho DN giảm chi phí tuân thủ.

Theo phân tích của luật sư (LS) Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, quy định mới về chế độ kế toán cho DN siêu nhỏ thật sự giúp đối tượng này thở phào. Thực tế DN siêu nhỏ là ít người, doanh thu thấp nhưng trước đây vẫn phải bố trí kế toán trưởng và không được giao cha mẹ, anh chị em hay con cái công việc này khiến nhiều đơn vị phải đi thuê dịch vụ bên ngoài; kéo theo chi phí lên cao.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

"Thông tư 58/2026 thông thoáng hơn, hỗ trợ hơn cho nhóm DN siêu nhỏ. Từ đó làm giảm chi phí tuân thủ của đối tượng này. Cùng với hàng loạt chính sách đã được ban hành đối với DN siêu nhỏ như thuế suất thuế thu nhập DN 15% (DN có tổng doanh thu năm không quá 3 tỉ đồng) hoặc 17% áp dụng đối với DN có tổng doanh thu năm từ trên 3 tỉ đồng đến không quá 50 tỉ đồng. Các DN nhỏ và vừa mới thành lập cũng được miễn thuế thu nhập DN trong 3 năm... sẽ giúp nhóm này nhẹ gánh chi phí tuân thủ hơn, từ đó có thêm động lực để phát triển", LS Trần Xoa nhận định. 

Dù vậy, ông Xoa so sánh, hộ kinh doanh nếu có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm thì cũng phải áp dụng phương pháp tính thuế bằng doanh thu - chi phí và thuế suất 15% trên lợi nhuận như DN siêu nhỏ. Thế nhưng, trong khi các DN siêu nhỏ sẽ có hàng loạt chính sách ưu đãi khác thì hộ kinh doanh không được hưởng. Chẳng hạn, DN sẽ được hưởng chính sách miễn, giảm thuế theo ngành nghề hoặc theo địa bàn khó khăn, vùng đặc biệt khó khăn. Tương tự, các DN sản xuất, xây dựng, vận tải sử dụng nhiều lao động nữ được giảm thuế thu nhập DN hay DN sử dụng nhiều lao động là người đồng bào dân tộc thiểu số được giảm thuế thu nhập DN bằng số chi thêm cho lao động là người đồng bào dân tộc thiểu số… Trong khi đó nếu hộ kinh doanh cũng đang hoạt động tại địa bàn khó khăn, vùng đặc biệt khó khăn thì không thuộc đối tượng được miễn, giảm thuế. Ngoài ra còn hàng loạt chính sách khác như hỗ trợ tiếp cận vốn, đất đai thì DN siêu nhỏ, nhỏ và vừa sẽ có nhiều cơ hội mà hộ kinh doanh là không được.

Vì vậy, LS Trần Xoa nhấn mạnh: Quy định mới về kế toán với DN siêu nhỏ nói riêng hay nhiều chính sách mới gần đây thể hiện đúng tinh thần hỗ trợ DN nhỏ và vừa theo mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân. Đồng thời, các chính sách này sẽ góp phần khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên DN. Bởi hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỉ đồng/năm được miễn thuế thì DN cũng được áp dụng tương tự. Trong khi đó nếu hộ có doanh thu cao hơn lên trên 3 tỉ đồng thì không còn được lựa chọn chính sách thuế mà phải thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ và nộp thuế như DN. Nhưng chắc chắn hộ kinh doanh không được hưởng nhiều ưu đãi như DN siêu nhỏ, DN nhỏ và vừa. Vì vậy các hộ nên xem xét chuyển lên DN khi có doanh thu vượt mức 3 tỉ đồng/năm.