Chính phủ đề xuất làm 3 dự án cao tốc hơn 162.000 tỷ đồng

Sáng 7/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội chủ trương đầu tư 3 dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc.

Ba dự án gồm: Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong), cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên (địa phận tỉnh Sơn La).

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, tính chung 3 dự án có tổng chiều dài khoảng 430,5 km, được đầu tư theo quy mô 4 làn xe cao tốc, tốc độ thiết kế 80 - 100 km/h, tổng mức đầu tư (sơ bộ) 162.393 tỷ đồng.

Trong đó, vốn ngân sách Trung ương 158.342 tỷ đồng (giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến cân đối bố trí 119.398 tỷ đồng), vốn ngân sách địa phương 4.051 tỷ đồng.

Cụ thể, dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong) có chiều dài khoảng 119 km, sơ bộ tổng mức đầu tư 50.990 tỷ đồng. Dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum có chiều dài khoảng 132 km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 48.283 tỷ đồng. Dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có chiều dài 179,5 km, sơ bộ tổng mức đầu tư 63.120 tỷ đồng.

Chính phủ đã dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương cho 3 dự án trong giai đoạn 2026-2030 bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2030.

Về hình thức đầu tư, Bộ trưởng Bộ Xây dựng thông tin, các dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT; kết quả tính toán cho thấy với mức vốn Nhà nước hỗ trợ khoảng 50-70% sơ bộ tổng mức đầu tư vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn.

Bên cạnh đó, các dự án đi qua khu vực miền núi, biên giới, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế rất khó khăn; là công trình thiết yếu, liên vùng, cần giảm chi phí vận tải, góp phần thu hút đầu tư. Do vậy, Chính phủ đề xuất đầu tư 3 dự án theo hình thức đầu tư công.

Bộ trưởng cho biết, công tác chuẩn bị đầu tư thực hiện trong các năm 2026-2027, phấn đấu khởi công xây dựng vào cuối năm 2027. Phấn đấu cơ bản hoàn thành dự án năm 2030 và chính thức hoàn thành, đưa vào khai thác sử dụng từ năm 2031.

Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhất trí với sự cần thiết đầu tư 3 dự án.

Về hình thức đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất thực hiện 3 dự án theo hình thức đầu tư công. Kết quả tính toán sơ bộ cho thấy phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (loại hợp đồng BOT) không bảo đảm tính khả thi về tài chính do thời gian hoàn vốn quá dài hoặc không xác định được.

Đồng thời, các dự án đều nằm ở khu vực miền núi đặc biệt khó khăn, có ý nghĩa quan trọng về quốc phòng, an ninh và kết nối với các đoạn tuyến liền kề cũng đang được triển khai bằng nguồn vốn đầu tư công.

Về quy mô và tiêu chuẩn kỹ thuật, theo ông Phan Văn Mãi, cả 3 dự án đều được đề xuất đầu tư quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh. Tuy nhiên, quy mô và tiêu chuẩn thiết kế có sự khác biệt ở từng dự án: Dự án Quảng Ngãi - Kon Tum tốc độ 80 đến 100 km/h, dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên tốc độ 80 km/h, dự án Bảo Hà - Lai Châu tốc độ thiết kế 80 đến 100 km/h.

“ Do đó, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu phương án tốc độ thiết kế là 100 km/h cho các dự án nhằm đảm bảo tầm nhìn dài hạn ”, ông Phan Văn Mãi nêu.

Sơ bộ tổng mức đầu tư của 3 dự án đường bộ cao tốc, trong đó, riêng nhu cầu vốn ngân sách Trung ương dự kiến bố trí cho giai đoạn 2026-2030 đạt khoảng 119.398 tỷ đồng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá tiến độ giải ngân thực tế bị dồn áp lực rất lớn vào các năm cuối của giai đoạn (2030-2031), tạo rủi ro kéo dài thời gian hoàn thành thực tế sang kỳ đầu tư công 2031-2035.

Về các cơ chế, chính sách đặc thù, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng để đảm bảo tiến độ cho các dự án, việc đề xuất các cơ chế đặc thù là phù hợp. Do đó, cơ bản nhất trí với các chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng với một số dự án tương tự trong thời gian qua.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá sự cần thiết và tính khả thi của từng cơ chế, chính sách cho từng dự án; chỉ đề xuất những chính sách thực sự cần thiết; xác định rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm tổ chức thực hiện và quy định cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ; bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và thất thoát, lãng phí.