Chủ động thích ứng với chính sách thuế mới

Ngày 23-2, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ biên giới Mỹ (CBP) thông báo với các đơn vị vận chuyển hàng hóa rằng sẽ ngừng thu những khoản thuế đối ứng theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) từ 0 giờ 1 phút (giờ địa phương) ngày 24-2. Động thái này diễn ra hơn 3 ngày sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố các khoản thuế đối ứng này là bất hợp pháp.

Trong nguy có cơ

CBP cho biết cơ quan này sẽ cung cấp thêm hướng dẫn cho cộng đồng thương mại thông qua các bản tin Hệ thống Thông báo Hàng hóa (CSMS) vào thời điểm thích hợp nhưng lại không đề cập đến bất kỳ thông tin nào về khả năng hoàn tiền cho các nhà nhập khẩu.

Theo tờ The Guardian, thông báo trên được gửi qua CSMS diễn ra trùng thời điểm ông Donald Trump áp đặt mức thuế nhập khẩu mới là 15% theo một thẩm quyền pháp lý khác. Biện pháp đánh thuế mới này sẽ bắt đầu có hiệu lực từ 24-2 và có thể kéo dài tới 150 ngày theo các quyền hạn riêng biệt.

Giới đầu tư đang nỗ lực đánh giá những tác động từ loạt thuế thay thế mới do Tổng thống Mỹ vừa áp đặt. Các chuyên gia kinh tế của Tập đoàn tài chính ING (Hà Lan) nhận định sự bất ổn đã quay trở lại. Cộng thêm những động thái phô trương sức mạnh mới nhất từ các nhà lãnh đạo châu Âu, nguy cơ leo thang căng thẳng hiện nay còn cao hơn so với một năm trước.

Trước những diễn biến mới trong chính sách thuế của Mỹ, các chuyên gia trong nước cho rằng tác động đối với xuất khẩu Việt Nam mang tính hai mặt, vừa tạo áp lực ngắn hạn, vừa mở ra dư địa điều chỉnh chiến lược trong trung và dài hạn. Ông Lê Đức Anh, chuyên gia phân tích cấp cao tại Công ty CP Đầu tư FinSuccess, cho biết sau phán quyết của Tòa Tối cao Mỹ, mức thuế trung bình áp lên hàng hóa Việt Nam ước chỉ còn khoảng 18%-20%, thấp hơn mức 23%-25% trước đó. "Về tổng thể, các doanh nghiệp (DN) Việt Nam có mức thuế thấp hơn khoảng 4% so với mức cũ, đồng thời có thêm thời gian 150 ngày để chuẩn bị" - ông Lê Đức Anh nói.

Theo ông, bức tranh thuế quan mới tạo ra cục diện đan xen. Các quốc gia từng chịu thuế đối ứng cao như Việt Nam, Brazil hay Trung Quốc sẽ thấy mức thuế suất hiệu dụng giảm xuống mức sàn 15%. Ngược lại, những đối tác vốn hưởng mức thuế thấp như EU, Anh, Singapore lại đối mặt với mức tăng thuế đáng kể. Riêng Trung Quốc và Brazil vẫn chịu thêm thuế theo Mục 301 nên mức thuế xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục cao hơn, trong đó Trung Quốc hiện ở khoảng 35%.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất với Việt Nam không chỉ nằm ở thuế suất. Ông Lê Đức Anh cảnh báo nền kinh tế có độ mở thương mại rất lớn, trong đó xuất khẩu sang Mỹ chiếm hơn 32% tổng kim ngạch, đang đứng trước giai đoạn đầy thử thách. Năm 2025, dù rào cản thuế gia tăng, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ vẫn lập kỷ lục hơn 153 tỉ USD.

Song, đà tăng này tiềm ẩn rủi ro khi phần lớn được thúc đẩy bởi dòng vốn FDI và hiện tượng chuyển tải hàng hóa để tránh thuế. "Thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ năm 2025 tăng vọt 44%, lên 178,2 tỉ USD, khiến Việt Nam trở thành quốc gia có thặng dư lớn thứ 3 với Mỹ. Đây là một "điểm đỏ" trong mắt các nhà hoạch định chính sách Mỹ" - chuyên gia của FinSuccess nhận định.

Việc Mỹ áp thuế 15% toàn cầu theo Mục 122 cho thấy tính linh hoạt, thậm chí quyết liệt, của chính sách bảo hộ trong giai đoạn mới. Với Việt Nam, đây là thời điểm "trong nguy có cơ", tức mức thuế đối ứng 20% được bãi bỏ tạm thời giúp giảm áp lực chi phí, song tính chất ngắn hạn của Mục 122 lại tạo ra môi trường kinh doanh nhiều bất định. Trong trung hạn, xuất khẩu Việt Nam có thể bước vào giai đoạn điều chỉnh chọn lọc, nơi những DN đa dạng thị trường, tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nâng cao giá trị gia tăng sẽ có lợi thế bền vững hơn.

Doanh nghiệp thận trọng

Ở góc độ DN, ông Đặng Minh Lành, Giám đốc Công ty TNHH Nội thất New GBI, cho rằng nếu Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ thành công sắc thuế đối ứng do Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành, Chính phủ Mỹ sẽ phải sắp xếp hoàn trả số tiền thuế đã thu lên tới hàng trăm tỉ USD của các quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn DN xuất khẩu trong nước sẽ không trực tiếp được nhận khoản hoàn thuế này. Nguyên nhân là do doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu xuất khẩu theo hình thức FOB, tức bán hàng tại cảng Việt Nam, từ đó người mua chịu trách nhiệm vận chuyển và các chi phí phát sinh, bao gồm cả thuế khi nhập khẩu vào thị trường Mỹ.

Theo ông Lành, dù DN Việt Nam không trực tiếp nhận tiền hoàn thuế nhưng nếu khách hàng Mỹ được hoàn lại khoản thuế lớn vẫn mang ý nghĩa tích cực. "Với số tiền đáng kể, họ sẽ có điều kiện mua hàng nhiều hơn và xuất bán sang thị trường Mỹ với giá cạnh tranh hơn. Từ đó, thị trường xuất khẩu của Việt Nam sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ" - ông nhận định.

Ông Lành cũng cho rằng hiện nay, nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vào Mỹ đang chịu mức thuế khoảng 20%. Nếu thuế được điều chỉnh giảm về 10% hay 15% như các đề xuất gần đây, vẫn được xem là tín hiệu tích cực cho xuất khẩu.

Theo ông, Việt Nam đang có những lợi thế nhất định về địa chính trị, được quốc tế nhìn nhận là điểm đến ổn định. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh thuế quan thường cần thời gian, khó có thể áp dụng ngay lập tức.

Đáng chú ý, chuyến công tác tại Mỹ từ ngày 18 đến 20-2 của Tổng Bí thư Tô Lâm được kỳ vọng tạo thêm "cú hích" cho hoạt động xuất nhập khẩu. "Khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ tăng trưởng, cũng sẽ tạo thuận lợi cho việc mở rộng sang các thị trường khác" - ông Lành kỳ vọng.

Ở góc độ hiệp hội ngành hàng, ông Trần Quốc Mạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu thủ công mỹ nghệ Việt Nam, lại nhấn mạnh yếu tố bất định từ chính sách thuế . Do đó, DN xuất khẩu buộc phải thích nghi nhanh với tình hình mới. "Trước đây, DN có thể xây dựng chiến lược ổn định cho cả năm và kiên trì theo đuổi. Còn hiện nay phải có chiến lược linh hoạt, luôn sẵn sàng điều chỉnh theo biến động" - ông Mạnh nói.

Theo ông Mạnh, so các mức thuế từng gây sốc như 40%-50%, rồi giảm dần xuống 20%-25% thì mức 10%-15% rõ ràng là "nhẹ" hơn. Tuy nhiên, khả năng Mỹ tiếp tục có động thái mới để đẩy thuế quan tăng trở lại là điều không thể loại trừ. Vì vậy, DN cần chủ động tiết giảm chi phí sản xuất, tối ưu giá thành, chấp nhận mức lợi nhuận phù hợp và tăng cường gắn kết với khách hàng.

"Đây cũng là thời điểm DN không nên ngồi chờ khách hàng tìm đến mà phải chủ động tiếp cận họ" - ông Mạnh nhấn mạnh. Ông cũng kiến nghị Chính phủ và các hiệp hội hỗ trợ DN xây dựng kho hàng tại Mỹ để bán trực tiếp vào hệ thống phân phối, qua đó giảm chi phí và cải thiện lợi nhuận.

Trong khi đó, ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP HCM, cho biết xuất khẩu dệt may hiện vẫn còn nhiều khó khăn, song tín hiệu từ các đối tác cho thấy tình hình có thể "dịu" hơn do các bên đều cần thỏa hiệp. Bởi, nếu tăng thuế, giá tiêu dùng sẽ tăng và gây khó cho người dân Mỹ.

Qua làm việc với khách hàng Mỹ, ông cho biết đơn hàng dệt may trong quý I vẫn tương đối ổn định, ngành đã đi qua giai đoạn khó khăn nhất và đang phục hồi dần. Tuy vậy, ông cũng thận trọng khi cho rằng dù mức thuế mới theo lý thuyết có giảm nhưng cơ chế áp dụng cụ thể ra sao vẫn là dấu hỏi.

"Thời gian tới diễn biến thế nào chưa ai dám chắc. DN cần có kế hoạch ứng phó linh hoạt, tăng cường liên kết với khách hàng để giữ ổn định sản xuất và lực lượng lao động sau Tết, trong khi chính sách trong nước cần ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho DN" - ông khuyến cáo.