Từ 1/7, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã nâng giới hạn tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn (SMLR) từ 30% lên 40%. Ngoài ra, Nhà điều hành cũng đồng ý miễn trừ một số khoản cho vay dự án hạ tầng trọng điểm khỏi giới hạn tăng trưởng tín dụng .
Theo phân tích của VIS Rating, các chính sách trên sẽ tạo điều kiện để các ngân hàng đẩy mạnh cho vay trung và dài hạn, đặc biệt đối với lĩnh vực hạ tầng và bất động sản. Các chính sách này được ban hành trong bối cảnh một số ngân hàng tăng trưởng tín dụng nhanh đang dần tiệm cận ngưỡng SMLR 30% trước đây.
Tuy nhiên, VIS Rating cho rằng việc nâng trần SMLR sẽ làm gia tăng rủi ro đối với hồ sơ tín nhiệm của các ngân hàng . Theo tổ chức xếp hạng tín nhiệm này, khi dư địa sử dụng vốn ngắn hạn được mở rộng, các ngân hàng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn thị trường ngắn hạn - vốn có tính ổn định thấp và nhạy cảm với niềm tin thị trường - để tài trợ cho các khoản cho vay trung và dài hạn. Điều này làm gia tăng chênh lệch kỳ hạn giữa nguồn vốn và tài sản.
VIS Rating cũng lưu ý việc nới trần SMLR diễn ra trong bối cảnh tăng trưởng tiền gửi của toàn hệ thống vẫn ở mức thấp, trong khi tín dụng ngân hàng tiếp tục là kênh dẫn vốn chủ yếu cho nền kinh tế. Theo đó, rủi ro thanh khoản của hệ thống ngân hàng được đánh giá sẽ gia tăng.
Đặc biệt, các ngân hàng vốn đã tiến sát giới hạn SMLR 30% trước đây như MB, OCB, VPBank, BVBank và VIB sẽ đối mặt với rủi ro lớn hơn nếu tiếp tục mở rộng cho vay trung và dài hạn, nhất là đối với lĩnh vực bất động sản. Trong trường hợp thanh khoản thị trường thắt chặt, các ngân hàng này có thể phải cạnh tranh mạnh hơn trong huy động tiền gửi, khiến chi phí vốn gia tăng, tương tự giai đoạn căng thẳng thanh khoản năm 2022.
Bên cạnh đó, việc miễn trừ một số khoản cấp tín dụng dành cho các dự án hạ tầng trọng điểm khỏi giới hạn tăng trưởng tín dụng cũng được VIS Rating đánh giá sẽ tiếp tục làm gia tăng nhu cầu huy động vốn của các ngân hàng . Theo ước tính, khoảng 752.000 tỷ đồng tín dụng dành cho các dự án triển khai trong giai đoạn 2026-2033, bao gồm các dự án sân bay và đường sắt, sẽ không bị tính vào hạn mức tăng trưởng tín dụng . Chính sách này có thể giúp tăng trưởng tín dụng toàn ngành tăng thêm khoảng 1,2 điểm phần trăm mỗi năm trong 12-18 tháng tới.
Theo VIS Rating, những áp lực ngắn hạn nêu trên phản ánh những hạn chế mang tính cấu trúc trong nguồn vốn của hệ thống ngân hàng , đồng thời cho thấy sự cần thiết phải xây dựng một khuôn khổ quản trị thanh khoản vững chắc hơn.
Trong bối cảnh đó, NHNN đã đề xuất các quy định thanh khoản chặt chẽ hơn vào tháng 5/2026 nhằm từng bước đưa hệ thống ngân hàng tiệm cận các chuẩn mực Basel III. Theo dự thảo, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) sẽ được thay thế bằng tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng trên huy động vốn (CDR) với phạm vi bao quát rộng hơn. Đồng thời, các yêu cầu về tỷ lệ khả năng chi trả (LCR), tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) và tỷ lệ đòn bẩy (LEV) sẽ được triển khai theo lộ trình từ năm 2028.
VIS Rating nhận định các yêu cầu thanh khoản nghiêm ngặt hơn sẽ khuyến khích các ngân hàng gia tăng tỷ trọng nguồn vốn ổn định từ tiền gửi khách hàng, giảm phụ thuộc vào nguồn vốn thị trường - vốn nhạy cảm với niềm tin của nhà đầu tư, đồng thời củng cố bộ đệm thanh khoản và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc thanh khoản trong dài hạn.
Theo đánh giá của tổ chức này, các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng cho vay trung và dài hạn nhanh, tỷ trọng cho vay liên quan đến bất động sản cao như VPBank, OCB và VIB, hoặc phụ thuộc nhiều vào nguồn tiền gửi doanh nghiệp có mức độ ổn định thấp hơn như MSB sẽ đối mặt với khoảng thiếu hụt nguồn vốn ổn định lớn nhất khi các quy định mới được áp dụng.
Ở chiều ngược lại, các ngân hàng sở hữu nền tảng tiền gửi khách hàng cá nhân đa dạng và ổn định như HDBank, ACB và LPBank, cùng các ngân hàng có cơ cấu nguồn vốn dài hạn vững chắc như MBB và Techcombank, được VIS Rating đánh giá có lợi thế hơn trong việc đáp ứng các tỷ lệ thanh khoản mới.
VIS Rating cũng cho biết, mặc dù nhiều ngân hàng tư nhân đã bắt đầu xây dựng năng lực quản lý và giám sát các chỉ tiêu LCR và NSFR trong những năm gần đây, hiện mới chỉ có TPBank công bố các chỉ tiêu tuân thủ theo chuẩn Basel III.
Đáng chú ý, tổ chức này cho rằng việc áp dụng tỷ lệ CDR nghiêm ngặt hơn sẽ làm gia tăng áp lực huy động vốn trong giai đoạn chuyển tiếp, qua đó tạo thêm sức ép ngoài dự kiến đối với thanh khoản toàn ngành. Theo ước tính của VIS Rating, nếu áp dụng ngưỡng CDR tối đa 85%, phần lớn các ngân hàng sẽ chưa đáp ứng được yêu cầu này. Hệ quả là cạnh tranh huy động tiền gửi nhiều khả năng sẽ gia tăng, khiến chi phí vốn duy trì ở mức cao và tiếp tục gây áp lực lên biên lãi ròng (NIM) trong ngắn hạn.
Nhìn chung, VIS Rating đánh giá các cải cách của NHNN sẽ góp phần củng cố hồ sơ thanh khoản của hệ thống ngân hàng trong dài hạn. Tuy nhiên, việc đồng thời nới trần SMLR và áp dụng các yêu cầu chặt chẽ hơn đối với tỷ lệ CDR có thể làm gia tăng rủi ro về nguồn vốn và thanh khoản trong ngắn hạn, đặc biệt đối với các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao và phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn thị trường hoặc các nguồn vốn có tính ổn định thấp.