Có nên áp giá điện sinh hoạt theo khung giờ?

Khuyến khích hộ gia đình sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả

Bộ Công thương đang nghiên cứu áp dụng giá bán lẻ điện sinh hoạt theo ba khung giờ: cao điểm, bình thường và thấp điểm, khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Đây là bước mở rộng của cơ chế giá theo thời gian sử dụng trong ngày (Time-of-Use Pricing - TOU), vốn được áp dụng với nhóm khách hàng sản xuất, kinh doanh. Khác với biểu giá bậc thang hiện nay, tức là càng dùng nhiều, không tính thời gian dùng lúc nào, giá điện đều bị nhảy bậc lên mức cao hơn, TOU không phụ thuộc vào tổng sản lượng điện tiêu thụ trong tháng mà còn tính đến thời điểm sử dụng. Giá điện áp theo khung giờ hiện nay đối với khách hàng sản xuất, kinh doanh thì điện dùng vào giờ thấp điểm rẻ hơn nhiều so với điện dùng vào giờ cao điểm.

Chẳng hạn, cả hai hộ sử dụng điện sinh hoạt có mức tiêu thụ điện như nhau là 600 kWh/tháng. Tuy nhiên, hóa đơn tiền điện của 2 hộ này có thể khác nhau do thời điểm sử dụng điện khác nhau. Bộ Công thương lý giải, việc áp dụng cơ chế giá này phù hợp với những nước đang phát triển như VN, tốc độ tăng trưởng phụ tải luôn ở mức cao (trên dưới 10% mỗi năm) và có cường độ năng lượng cao, có tác dụng khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Theo Quyết định 963 của Bộ Công thương ban hành ngày 22.4, khung giờ cao điểm dồn chủ yếu vào buổi tối từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30 từ thứ hai đến thứ bảy, chủ nhật không có giờ cao điểm; khung giờ bình thường từ 6 - 17 giờ 30 và từ 22 giờ 30 - 24 giờ hằng ngày, chủ nhật từ 6 - 24 giờ; khung giờ thấp điểm là từ 0 - 6 giờ cho tất cả ngày trong tuần.

Khảo sát của PV với nhiều người cho thấy còn băn khoăn về đề xuất nói trên.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

"Gia đình chủ yếu sinh hoạt vào giờ buổi tối, ăn uống, vui chơi, giải trí, học hành, tắm giặt… đều rơi vào khung giờ tối. Nếu áp dụng giờ cao điểm của điện sinh hoạt giống khung giờ cao điểm của điện sản xuất kinh doanh, tức là từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30, chắc chắn hóa đơn tiền điện của cả xã hội đều tăng, nhà nào chẳng dùng điện vào buổi tối là chính", bà Đặng Thị Thanh Hương (ngụ P.Bảy Hiền, TP.HCM) nêu ý kiến.

Tương tự, ông Lê Văn Bình (ngụ P.An Phú, TP.HCM) đặt vấn đề: "Giả sử nhiều hộ gia đình sẽ điều chỉnh giờ giấc sinh hoạt, nhưng số này rất ít vì đi làm, đi học thì không thể tập trung hoàn toàn vào buổi tối được. Chẳng hạn, gia đình tôi có thể bấm hẹn giờ giặt áo quần vào giờ khuya, khung giờ thấp điểm, nhưng dùng máy lạnh, ti vi, nấu nướng thì không thể. Nếu áp theo khung giờ cao điểm vào buổi tối, số khách hàng dùng điện sinh hoạt sẽ có hóa đơn tiền điện tăng. Tôi nghĩ song song với đề xuất tính tiền điện theo giờ này, cơ quan quản lý nên tính toán khung giờ cho điện sinh hoạt khác khung giờ áp cho điện sản xuất kinh doanh mới hợp lý".

Hướng tới thay đổi hành vi sử dụng điện

TS Nguyễn Huy Hoạch, chuyên gia năng lượng, thành viên Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng VN, phân tích cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng (TOU) không phải là hình thức tăng giá điện, mà nhằm phản ánh đúng hơn chi phí cung cấp điện ở từng thời điểm trong ngày. Vì thế, giá điện theo giờ không phải để tăng tiền điện, mà để giảm chi phí của toàn hệ thống. Khi giá điện được phân theo các khung giờ, người dân sẽ có thêm động lực điều chỉnh thời điểm vận hành các thiết bị tiêu thụ điện lớn nếu điều kiện cho phép. Mỗi hộ gia đình có thể chỉ thay đổi một phần nhỏ thói quen sử dụng điện, nhưng với hàng chục triệu khách hàng, tác động cộng hưởng sẽ rất đáng kể đối với việc vận hành hệ thống điện quốc gia.

Theo TS Nguyễn Huy Hoạch, biểu giá điện sinh hoạt bậc thang hiện nay được xây dựng nhằm nhiều mục tiêu như khuyến khích tiết kiệm điện, hỗ trợ các hộ tiêu thụ ít điện và bảo đảm an sinh xã hội. Tuy nhiên, khi hệ thống điện bước sang giai đoạn phát triển mới với tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao, cơ chế giá điện cũng cần thay đổi theo. "Vấn đề hiện nay không chỉ là người dân dùng bao nhiêu điện trong tháng, mà là sử dụng điện vào thời điểm nào. Chi phí sản xuất và cung cấp 1 kWh điện không giống nhau ở mọi thời điểm trong ngày. Một kWh điện tiêu thụ lúc 13 giờ và lúc 20 giờ có thể tạo ra chi phí rất khác nhau cho hệ thống điện. Chẳng hạn, vào giờ thấp điểm hoặc khi nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, chi phí huy động nguồn điện thường thấp hơn. Ngược lại, vào các khung giờ phụ tải cực đại, đặc biệt là buổi tối trong những ngày nắng nóng, hệ thống phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành cao và vận hành lưới điện gần giới hạn công suất", ông Hoạch phân tích và cho biết việc định giá điện theo thời gian sử dụng là xu hướng đã được nhiều quốc gia áp dụng khi hệ thống điện có tỷ trọng năng lượng tái tạo lớn và phụ tải biến động mạnh.

Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cũng đồng tình, mục tiêu cốt lõi của TOU là khuyến khích người dân chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện sang những khung giờ có giá thấp hơn, qua đó giảm áp lực cho hệ thống điện; tuy nhiên khả năng dịch chuyển thời gian sử dụng điện giữa các hộ gia đình là không giống nhau. "Có thể chỉ khoảng một nửa số hộ gia đình thực sự có điều kiện điều chỉnh thời gian sử dụng điện. Phần lớn người lao động rời nhà lúc 6 giờ và trở về nhà sau 18 giờ - đúng vào khung giờ cao điểm - rồi mới bắt đầu các hoạt động sinh hoạt như nấu ăn, tắm giặt, sử dụng máy điều hòa, máy quạt và các thiết bị điện khác. Đối tượng người dùng điện sinh hoạt này rõ ràng là không có cách nào để điều chuyển hành vi sử dụng điện được. Nếu áp dụng khung giờ cao điểm buổi tối, đây là khu vực bị tác động bởi phải trả tiền điện cao hơn", ông Đình lưu ý.

Dù vậy, chuyên gia này vẫn ủng hộ lộ trình áp dụng giá điện theo khung giờ vì về lâu dài, chính sách sẽ góp phần thay đổi hành vi sử dụng điện theo hướng hiệu quả hơn. Người dân có thể chủ động sạc xe điện vào ban đêm (sau 0 giờ, hoặc giờ trưa), cài đặt bình nước nóng hoạt động trước giờ cao điểm hoặc hẹn giờ cho một số thiết bị tiêu thụ điện lớn. Việc triển khai có thể được thí điểm trước tại các đô thị lớn - nơi đã có hạ tầng đo đếm và quản lý phù hợp - trước khi mở rộng trên phạm vi cả nước.