Cú sốc với một thương hiệu báo chí huyền thoại

Quyết định "đau đớn nhưng cần thiết"

Ngày 5/2, báo Washington Post chính thức thông báo tiến hành đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn, loại bỏ toàn bộ ban thể thao, thu hẹp mạnh mạng lưới phóng viên thường trú ở nước ngoài, giải thể mảng sách và tái cơ cấu sâu bộ phận tin địa phương. Đây được xem là đợt tinh giản lớn nhất trong lịch sử gần 150 năm của tờ báo có trụ sở tại thủ đô Washington.

Tổng biên tập điều hành Matt Murray thừa nhận quyết định này "đau đớn nhưng cần thiết" nhằm giúp tờ báo đứng vững trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thói quen tiêu thụ tin tức. Theo ông Murray, Washington Post "không thể là tất cả đối với mọi đối tượng độc giả", mà cần tập trung vào những lĩnh vực tạo ra sự khác biệt và có sức ảnh hưởng cao như chính trị, an ninh quốc gia và các vấn đề quốc gia.

Tuy nhiên, làn sóng chỉ trích nhanh chóng lan rộng. Cựu Tổng biên tập điều hành Marty Baron - người từng dẫn dắt tờ báo trong giai đoạn hoàng kim dưới thời chủ sở hữu là tỷ phú Jeff Bezos - gọi đây là một trường hợp điển hình của sự hủy hoại thương hiệu mang tính tự gây ra. Theo ông Baron, những quyết định từ cấp cao nhất, đặc biệt là việc hủy bỏ việc ủng hộ một ứng viên Tổng thống trong cuộc bầu cử năm 2024 và sự thay đổi định hướng trang ý kiến theo hướng bảo thủ hơn, đã khiến hàng trăm nghìn độc giả trung thành rời bỏ tờ báo.

Các nhà quan sát cho rằng khó khăn tài chính của Washington Post không chỉ đến từ xu hướng suy giảm chung của báo in, mà còn từ những lựa chọn chiến lược gây tranh cãi. Trong khi đối thủ lâu năm là New York Times mở rộng nguồn thu nhờ các sản phẩm phụ trợ như trò chơi, đánh giá tiêu dùng và nội dung số đa dạng, Washington Post lại chậm thích ứng với mô hình kinh doanh mới, đặc biệt trong lĩnh vực video và sản phẩm số.

Việc sa thải hàng loạt phóng viên kỳ cựu, trong đó có toàn bộ nhóm phóng viên Trung Đông và nhiều cây bút từng tác nghiệp tại các điểm nóng như Ukraine, đã làm dấy lên lo ngại rằng năng lực đưa tin toàn cầu của tờ báo sẽ bị suy giảm nghiêm trọng.

Bức tranh u ám của ngành báo chí toàn cầu

Cú sốc tại Washington Post không phải là trường hợp cá biệt. Cùng thời điểm, báo Atlanta Journal-Constitution cũng thông báo cắt giảm khoảng 15% nhân sự sau khi chuyển hoàn toàn sang mô hình số. Những động thái này phản ánh cuộc khủng hoảng sâu rộng mà ngành báo chí truyền thống đang đối mặt trên toàn cầu.

Trước hết, sự thay đổi hành vi của độc giả - chuyển từ báo in sang mạng xã hội và các nền tảng số miễn phí - đã làm xói mòn nguồn thu quảng cáo, vốn từng là trụ cột tài chính của các tòa soạn. Thứ hai, các nền tảng công nghệ lớn chiếm ưu thế trong phân phối tin tức nhưng lại không chia sẻ tương xứng doanh thu, khiến báo chí chính thống gặp bất lợi trong cuộc cạnh tranh không cân sức.

Bên cạnh đó, môi trường chính trị phân cực, đặc biệt tại Mỹ, đặt các cơ quan báo chí vào thế khó - hoặc giữ vững tính độc lập và chấp nhận mất một bộ phận độc giả, hoặc điều chỉnh nội dung để chiều theo một nhóm công chúng nhất định, qua đó làm xói mòn niềm tin lâu dài. Nhiều nhà báo và tổ chức nghề nghiệp cảnh báo rằng việc "rỗng hóa" các tòa soạn sẽ làm suy yếu vai trò giám sát quyền lực - chức năng cốt lõi của báo chí trong một nền dân chủ.

Hiệp hội Nhà báo Mỹ và Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia Mỹ cho rằng mỗi vị trí phóng viên bị cắt giảm đồng nghĩa với việc xã hội mất đi "một đôi mắt" theo dõi các thiết chế công quyền và lợi ích công cộng. Khi nguồn lực báo chí bị thu hẹp, nguy cơ tin giả, thông tin sai lệch và sự thiếu minh bạch có thể gia tăng.

Trường hợp của Washington Post vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một tòa soạn. Nó đặt ra câu hỏi lớn về mô hình phát triển bền vững cho báo chí trong kỷ nguyên số, cũng như trách nhiệm của các chủ sở hữu, nhà hoạch định chính sách và xã hội trong việc bảo vệ một nền báo chí chuyên nghiệp, độc lập và có chiều sâu.