"Giai đoạn vàng" đã khép lại
Đức từng được xem là vùng đất hứa của việc làm , nơi những người trẻ có bằng cấp, kỹ năng và khả năng ngoại ngữ gần như không phải quá lo lắng về tương lai nghề nghiệp.
Nhưng câu chuyện của Valerie, cô gái 25 tuổi đến từ bang Lower Saxony, đang cho thấy một thực tế khác hẳn. Có chứng chỉ học nghề về truyền thông tiếp thị, có bằng cử nhân quản trị quốc tế, Valerie tin rằng mình đã chuẩn bị đủ hành trang để bước vào thị trường lao động Đức.
Thế nhưng, từ tháng 11 năm ngoái đến nay, sau hơn 120 hồ sơ xin việc, cô chỉ nhận được 3 cuộc phỏng vấn và chưa có nổi một lời mời làm việc chính thức. Ngay cả kỳ thực tập hiện tại tại một công ty kiểm toán Big Four cũng không mở ra cơ hội ở lại lâu dài.
Trường hợp của Valerie không còn là cá biệt, mà là lát cắt tiêu biểu cho cú đảo chiều của thị trường việc làm Đức, nơi từng trải qua gần 2 thập kỷ được xem là một trong những thị trường lao động khỏe nhất Eurozone. Trong giai đoạn ấy, nhu cầu lớn từ Trung Quốc và các thị trường quốc tế đối với ô tô, máy móc, thiết bị công nghiệp của Đức đã nâng đỡ nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu. Cùng lúc, dòng lao động lành nghề từ các nước EU đổ vào đã giúp bổ sung nhân lực, còn các cải cách đầu những năm 2000 góp phần kéo nhiều người trở lại thị trường việc làm .
Một thời gian dài, giới kinh tế học vẫn cảnh báo rằng dân số già hóa sẽ khiến Đức thiếu lao động triền miên. Nhưng nay, điều đang diễn ra lại là thất nghiệp leo thang trong bối cảnh kinh tế trì trệ kéo dài, công nghiệp suy yếu và sức cạnh tranh bị bào mòn, nhất là trước áp lực từ Trung Quốc.
Viện Kinh tế Đức (IW) nhận định “thập niên vàng” 2009-2019, giai đoạn việc làm tăng mạnh và thất nghiệp liên tục giảm, đã khép lại.
Trong khi tỷ lệ thất nghiệp khu vực đồng euro từng chạm đáy lịch sử 6,1% vào tháng 1/2026 và ở mức 6,2% trong tháng 3/2026, thì riêng tại Đức, số người không có việc làm đã tăng trong 42 trên 48 tháng gần nhất.
Theo Cơ quan Việc làm Liên bang Đức, tính đến tháng 4/2026, số người thất nghiệp đã lên tới 3,008 triệu người, dù có giảm nhẹ theo mùa so với tháng trước nhưng vẫn cao hơn cùng kỳ năm ngoái 77.000 người. Đây là lần đầu tiên sau 15 năm, Đức lại đứng trước ngưỡng 3 triệu người thất nghiệp theo số liệu điều chỉnh mùa vụ.
Điều khiến giới chuyên gia lo ngại không chỉ là con số tuyệt đối, mà là vòng xoáy tiêu cực mà nó có thể kéo theo. Bernd Fitzenberger, Giám đốc Viện Nghiên cứu Việc làm IAB, cảnh báo nền kinh tế lớn nhất châu Âu có nguy cơ mắc kẹt trong một “vòng xoáy đi xuống”, khi thất nghiệp gia tăng sẽ càng đè nặng lên hệ thống an sinh xã hội vốn đã căng thẳng.
Mô hình cũ không còn hiệu quả
Áp lực này không chỉ là bài toán ngân sách, mà còn là vấn đề chính trị. Thủ tướng Friedrich Merz cũng từng thừa nhận nhà nước phúc lợi theo mô hình hiện tại không thể tiếp tục được tài trợ như trước nếu nền kinh tế không tạo ra tăng trưởng mạnh hơn. Trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy hơn 1/3 cử tri Đức ủng hộ các đảng dân túy ở cả cánh hữu lẫn cánh tả, thị trường lao động suy yếu có thể trở thành chất xúc tác cho những chấn động chính trị mới.
Berlin hiện đặt cược vào một gói chi tiêu lớn bằng nợ cho hạ tầng và quốc phòng để vực dậy nền kinh tế. Nhưng hy vọng phục hồi mạnh đang bị phủ bóng bởi cú sốc năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng liên quan đến xung đột Iran, còn tăng trưởng GDP của Đức sau đại dịch vẫn rất ì ạch.
Theo chuyên gia Carsten Brzeski của ING, thị trường lao động từng là “chất keo” gắn kết nền kinh tế Đức sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhưng tác động chậm của nhiều năm suy yếu nay đang ngấm hẳn vào việc làm . Ông dự báo số người thất nghiệp còn có thể tăng thêm tới 300.000 trong năm nay.
Tại khu vực sản xuất, bức tranh còn ảm đạm hơn. Các hãng xe, doanh nghiệp cơ khí và tập đoàn hóa chất Đức đã cắt giảm nhân sự nhiều năm qua do chi phí năng lượng và lao động cao, trong khi hàng hóa Trung Quốc ngày càng cạnh tranh quyết liệt.
Cuộc chiến thương mại của Mỹ cũng làm suy yếu nhu cầu với hàng Đức, từ ô tô đến dược phẩm. Volkswagen đang lên kế hoạch cắt 50.000 việc làm tại Đức đến năm 2030, Bosch muốn giảm 22.000 việc làm trong cùng giai đoạn.
Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Đức cảnh báo đến năm 2035 có thể có tới 225.000 việc làm trong ngành biến mất. Do luật lao động Đức khiến sa thải hàng loạt trở nên tốn kém, nhiều doanh nghiệp không chọn cắt giảm ồ ạt mà siết tuyển dụng, khuyến khích nghỉ hưu sớm hoặc dùng gói tự nguyện thôi việc. Hệ quả là hoạt động tuyển mới gần như chững lại.
Người chịu tác động nặng nhất chính là lao động trẻ và những người mới bước vào nghề. Từ khi xung đột tại Ukraine nổ ra năm 2022, số vị trí tuyển dụng tại Đức đã giảm 26%. Riêng năm 2025, số tin tuyển dụng đầu vào thấp hơn 42% so với mức trung bình 5 năm trước.
Không chỉ người trẻ, những lao động có kinh nghiệm cũng đang chật vật.
Florian Lamp, 49 tuổi, từng tin rằng với kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ của mình, ông sẽ nhanh chóng tìm được việc mới sau khi mất việc đầu năm 2025. Nhưng ông phải mất gần 1 năm, lại còn chỉ tìm được việc nhờ bạn bè giới thiệu và phải chấp nhận mức lương thấp hơn đáng kể. Từ cuộc sống trung lưu khá ung dung, ông bắt đầu ám ảnh về viễn cảnh phải sống dựa vào phúc lợi.
Theo FT