'Cuộc chiến' giá gạo

Philippines liên tục tung chiêu hạ giá

Trong tháng 4, hoạt động xuất khẩu gạo của VN diễn ra sôi nổi với sản lượng lên đến 1,1 triệu tấn nhưng kim ngạch chỉ đạt 493 triệu USD. Theo Hiệp hội Lương thực VN (VFA), xuất khẩu tăng mạnh vì giá gạo của VN rất thấp, bình quân 4 tháng đầu năm chỉ có 468 USD/tấn, thấp nhất trong 5 năm gần đây và giảm khoảng 40 USD so với mức bình quân của năm 2025. Do giá xuất khẩu thấp nên giá gạo có thời điểm chỉ còn khoảng 10.000 đồng/kg, còn giá lúa tươi tại ruộng khoảng 5.000 đồng/kg.

ẢNH: DUY TÂN

Nhưng cũng nhờ xuất khẩu thuận lợi trong tháng 4 nên giá gạo VN khởi sắc trở lại. Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), cho biết: ở thời điểm hiện tại, giá gạo thơm ĐT8 xuất khẩu khoảng 530 USD/tấn, tăng 15 - 20 USD so với cuối tháng 4. Nhờ vậy mà giá gạo nội địa cũng tăng 700 - 800 đồng, lên mức 12.500 đồng/kg. Tăng mạnh nhất là gạo ST25 thêm khoảng 50 USD lên 690 USD/tấn. "Nhưng giá tăng chưa được bao nhiêu thì thị trường lại trầm lắng. Lý do vì Philippines , thị trường quan trọng nhất của VN, chưa cấp giấy phép (FBF) nhập khẩu cho tháng 6 khiến thị trường chậm lại và các nước khác cũng mua vào cầm chừng để chờ giá", ông Trọng nói.

Không chỉ thế, theo các doanh nghiệp (DN), Philippines còn tuyên bố sẽ giảm lượng nhập khẩu trong 3 tháng tới xuống mức 150.000 tấn/tháng, thậm chí là tạm ngưng nhập khẩu... Tuy nhiên thực tế trong 4 tháng qua, Philippines đã nhập khẩu đến 1,6 triệu tấn gạo, trong số đó nguồn cung từ VN đến 1,5 triệu tấn, bởi các chuyên gia và Bộ Nông nghiệp Mỹ khẳng định Philippines không đủ năng lực cung gạo cho tiêu dùng và an ninh lương thực quốc gia. "Dự báo Philippines sẽ nhập khẩu lượng gạo kỷ lục đến 5,5 triệu tấn trong năm 2026 và tăng lên 5,6 triệu tấn trong năm 2027. Nhu cầu gạo của Philippines tăng vọt do dân số nước này đang tăng nhanh và gạo là mặt hàng lương thực chủ lực", Bộ Nông nghiệp Mỹ nhấn mạnh.

Bà Phan Mai Hương, đồng sáng lập chuyên trang thị trường lúa gạo SS Rice New, nói rằng Philippines là một trong những nước mê gạo nhất thế giới. Ngay cả nhiều món thức ăn nhanh, người ta thường ăn với bánh mì hay khoai tây thì ở Philippines vẫn bán kèm với cơm. Vì thế, dù Bộ Nông nghiệp và Chính phủ nước này đang ra sức hạn chế nhập khẩu gạo để khuyến khích sản xuất trong nước, nhưng thực tế chất lượng gạo của họ không được tốt và phần lớn người tiêu dùng đều chọn mua gạo ngoại. Gạo VN là phân khúc phù hợp với thị hiếu và thu nhập của họ nhất. Đó là lý do vì sao nhiều năm qua gạo VN vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối tại thị trường này. Những dẫn chứng trên cho thấy trong trước mắt và trung hạn, Philippines vẫn phải phụ thuộc nhiều vào nguồn cung gạo từ VN.

Làm sao để thắng "cuộc chiến" giá gạo?

Trước việc nước nhập khẩu gạo lớn nhất của VN liên tục đưa ra các tuyên bố hạn chế nhập khẩu gạo, nhiều ý kiến cho rằng VN cần đa dạng hóa thị trường. Ở góc nhìn tổng quan, bà Phan Mai Hương thừa nhận, thời gian qua xuất khẩu gạo của VN vẫn phụ thuộc vào một số thị trường chủ lực, nên khi gặp khó khăn ở một vài thị trường nào đó, chúng ta thường nói đến việc đa dạng hóa thị trường và hướng đến các thị trường mới. Tuy nhiên, các nước Đông Nam Á mới chính là khu vực tiêu thụ gạo lớn nhất thế giới. Ngoài những nước chuyên nhập khẩu gạo như Philippines , Indonesia, Malaysia, Singapore thì các nước xuất khẩu như Thái Lan hay Campuchia cũng có nhu cầu tiêu thụ gạo ngoại.

ẢNH: DUY TÂN

"Trước nay chúng ta đang bị rào cản tư duy "chở củi về rừng" nên chưa ai nghĩ đến việc bán gạo sang Thái Lan . Thế nhưng ngay tại VN cũng có nhiều người Việt thích gạo ngoại. Tại Thái Lan , gạo Hom Mali có chất lượng vượt trội nhưng giá lại rất cao nên chỉ có một bộ phận người tiếp cận được, còn lại phổ biến là gạo trắng thông dụng chất lượng không cao; trong khi đó đại đa số người dân vẫn cần những loại gạo chất lượng tốt (dẻo, thơm) và hợp túi tiền hơn. Đây là phân khúc mà các loại gạo thơm VN đang có ưu thế", bà Mai Hương gợi ý.

Một số DN Thái Lan cho biết, người tiêu dùng nước này rất muốn sử dụng các loại gạo VN như ST25 hay ĐT8. Vấn đề là Thái Lan không cho phép nhập khẩu gạo hàng xá. Vì vậy, DN VN có thể xuất vào thị trường này những sản phẩm gạo đóng gói 5 - 10 kg, có thương hiệu. "Nếu khai thác tốt thị trường Đông Nam Á theo cách này sẽ mở ra một cơ hội thị trường rất lớn cho gạo VN. Điều này cũng đòi hỏi các DN phải tiếp tục đầu tư và thay đổi chiến lược xuất khẩu từ hàng xá sang sản phẩm có bao bì, thương hiệu", bà Mai Hương khuyến nghị.

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch VFA, cũng chia sẻ, do thời gian qua gạo VN xuất khẩu phụ thuộc vào một vài thị trường, đặc biệt là Philippines , nên khi xuất hiện thông tin bất lợi là thị trường ảm đạm, giá giảm sâu do DN ồ ạt bán ra để giải phóng tồn kho. "Giải pháp là từng bước nâng cao vai trò chủ động của người nông dân trong chuỗi giá trị lúa gạo. Trong đó, thúc đẩy cơ chế để nông dân có thể trữ lúa thông qua liên kết với các hợp tác xã hoặc trữ lúa ngay tại hệ thống kho của DN xuất khẩu. Hợp tác xã và DN có thể phối hợp với ngân hàng để xây dựng cơ chế ứng vốn phù hợp cho người dân sau khi thu hoạch. Chỉ khi nông dân có khả năng lưu trữ và chủ động lựa chọn thời điểm bán hàng thì họ mới thực sự được hưởng thành quả từ chính công sức lao động của mình", ông Nam hiến kế.

Bên cạnh đó, ông Đỗ Hà Nam cũng kiến nghị, VN đã có nhiều giống lúa thơm chất lượng cao được thế giới ưa chuộng, tuy nhiên thương hiệu gạo VN trên thị trường quốc tế vẫn chưa thực sự tương xứng với chất lượng đó. Đã đến lúc VN cần đầu tư để người tiêu dùng có thể nhận diện bằng chính tên tuổi và giá trị của mình. Để thực hiện mục tiêu này, các cơ quan chức năng cần đảm bảo tính thuần chủng của giống, kiểm soát chất lượng đồng bộ, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, phát triển thương hiệu cho từng dòng gạo đặc sản.