Nhiều động lực thúc đẩy nền kinh tế
Trao đổi với PV Tiền Phong , PGS.TS. Nguyễn Văn Phương - Giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho biết, bức tranh kinh tế Việt Nam trong 5 tháng đầu năm cho thấy sự phục hồi tương đối đồng đều trên nhiều lĩnh vực. Mức tăng trưởng GDP quý I đạt 7,83%, cao nhất trong vòng 16 năm qua, là nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cả năm.
Theo ông Phương, động lực nổi bật nhất đến từ khu vực công nghiệp , đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) trong 5 tháng đầu năm tăng hơn 9%, mức tăng cao nhất trong nhiều năm gần đây. Sau giai đoạn khó khăn kéo dài từ năm 2022 đến 2023, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như điện tử, dệt may, da giày, cơ khí đã ghi nhận sự cải thiện đáng kể về đơn hàng.
"Sự phục hồi của sản xuất không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới các ngành dịch vụ hỗ trợ như logistics , vận tải, cảng biển, bảo hiểm và các dịch vụ doanh nghiệp. Đây tiếp tục là khu vực đóng vai trò “đầu tàu”, tạo việc làm và duy trì năng lực cạnh tranh của nền kinh tế", ông Phương nói.
PGS, TS. Nguyễn Văn Phương - Giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Bên cạnh đó, ông Phương cho biết đầu tư công tiếp tục khẳng định vai trò là lực đỡ quan trọng cho tăng trưởng. Trong bối cảnh khu vực tư nhân vẫn còn thận trọng với các kế hoạch mở rộng sản xuất, nguồn vốn từ ngân sách nhà nước được đẩy mạnh giải ngân đã góp phần duy trì tổng cầu của nền kinh tế.
Nhiều dự án hạ tầng giao thông, năng lượng và đô thị quy mô lớn đang được triển khai với tốc độ nhanh hơn, tạo động lực cho các ngành xây dựng, vật liệu, cơ khí và dịch vụ liên quan. Không chỉ kích thích tăng trưởng ngắn hạn, đầu tư công còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn thông qua việc hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng.
Ông Phương cho biết thêm, thương mại quốc tế tiếp tục là điểm sáng đáng chú ý. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm tăng khoảng 25% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh sự phục hồi của nhu cầu thế giới đối với hàng hóa Việt Nam. Các thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ, châu Âu và khu vực Đông Á đều ghi nhận tăng trưởng tích cực.
Lượng khách quốc tế tăng lên cùng nhu cầu mua sắm, ăn uống và đi lại trong nước đã giúp nhiều ngành như lưu trú, nhà hàng, vận tải hàng không và lữ hành duy trì đà tăng trưởng tích cực. Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới mô hình phát triển dựa nhiều hơn vào tiêu dùng và dịch vụ, sự phục hồi của cầu nội địa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giảm bớt sự phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài...
"Sức khỏe" doanh nghiệp đã cải thiện nhưng chưa thực sự vững chắc
Theo TS. Nguyễn Văn Lộc - Giảng viên Đại học Phenikaa, bên cạnh các điểm sáng, nền kinh tế cũng đang đối mặt với nhiều thách thức cần được nhận diện sớm và có giải pháp xử lý phù hợp.
Trước hết là áp lực lạm phát ngày càng gia tăng. Nếu như chỉ số giá tiêu dùng (CPI) quý I chỉ tăng khoảng 3,5% so với cùng kỳ thì bình quân 5 tháng đầu năm đã vượt ngưỡng 4%, tiến sát mục tiêu kiểm soát lạm phát của cả năm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ biến động giá năng lượng, việc điều chỉnh giá các dịch vụ công như điện, nước, y tế, giáo dục cùng với giá nhà ở và vật liệu xây dựng tăng lên khi nhu cầu phục hồi. Điều này khiến dư địa điều hành chính sách tiền tệ trở nên hạn chế hơn, bởi việc nới lỏng quá mức có thể tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá cả.
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm tăng khoảng 25% so với cùng kỳ năm trước.
Ông Lộc cho rằng, một vấn đề khác là cán cân thương mại đã chuyển từ trạng thái xuất siêu sang nhập siêu trong những tháng đầu năm. Mặc dù phần lớn giá trị nhập khẩu đến từ máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất - yếu tố tích cực cho tăng trưởng trong tương lai - nhưng nhập siêu kéo dài vẫn có thể gây sức ép lên tỷ giá, dự trữ ngoại hối và ổn định kinh tế vĩ mô.
Bên cạnh đó, "sức khỏe" của khu vực doanh nghiệp dù đã cải thiện nhưng chưa thực sự vững chắc. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng lên cho thấy môi trường kinh doanh đang có dấu hiệu khởi sắc. Tuy nhiên, số doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động hoặc giải thể vẫn ở mức cao, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.
"Nhiều doanh nghiệp tiếp tục phản ánh khó khăn liên quan đến chi phí đầu vào, khả năng tiếp cận vốn, thủ tục hành chính và đầu ra thị trường. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng tới khả năng mở rộng đầu tư và tạo việc làm của khu vực tư nhân trong thời gian tới", ông Lộc nói.
Ông Lộc cho rằng, nhiệm vụ trọng tâm của nửa cuối năm nay không phải là tìm kiếm thêm các động lực tăng trưởng mới bằng mọi giá mà là củng cố những động lực hiện hữu và hạn chế các rủi ro đang tích tụ. Theo đó, đối với lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, cần bảo đảm nguồn cung ổn định về điện năng, nhiên liệu, logistics và lao động chất lượng cao. Chính sách tín dụng nên tập trung ưu tiên cho các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và doanh nghiệp nhỏ, vừa có năng lực cạnh tranh thay vì dàn trải vào những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.
Đối với đầu tư công, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm cả tốc độ và chất lượng giải ngân. Các dự án hạ tầng chiến lược về giao thông, năng lượng, hạ tầng số và thích ứng biến đổi khí hậu cần được ưu tiên nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa cho khu vực tư nhân và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài.
Trong lĩnh vực thương mại và du lịch, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa sẽ là yếu tố then chốt. Ngành du lịch cần chuyển dần từ mục tiêu tăng trưởng theo số lượng khách sang nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.
"Về dài hạn, cải cách thể chế vẫn là giải pháp nền tảng để tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi hơn. Việc cắt giảm thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch của chính sách và giảm chi phí tuân thủ sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh. Đây cũng là điều kiện quan trọng để chuyển những tín hiệu tích cực trong 5 tháng đầu năm thành tăng trưởng bền vững cho cả năm 2026 và các năm tiếp theo", ông Lộc nói.