ĐBQH: Luật đấu thầu tốt phải để người ngay không sợ, kẻ gian không dám

Góp ý vào dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 6/11, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) nêu rõ, Luật Đấu thầu năm 2023 đã được sửa đổi 5 lần.

Nếu dự thảo lần này được thông qua, đạo luật mới sẽ thay thế luật hiện hành sau hơn 3 năm. Tính cả các nghị định, “luật chơi” thay đổi bình quân 5 tháng một lần.

Theo đại biểu, thứ biến động nhiều nhất lại chính là hạn mức chỉ định thầu, từ 1 tỷ đồng lên 2, 5, 20 rồi 30 tỷ đồng trong khoảng hai năm.

“ Văn bản luật đứng yên mà ‘luật chơi’ vẫn đổi theo nghị định thì doanh nghiệp vẫn bất an, trái với yêu cầu ‘ổn định lâu dài’ của Nghị quyết 68 ”, ông Hoàng Anh nói.

Dẫn các vụ án lớn như Việt Á, AIC, đại biểu Đoàn Gia Lai nhấn mạnh những sai phạm trong đấu thầu đã được xử lý theo quy định pháp luật hiện hành. Luật không thiếu chế tài, cái thiếu là phát hiện sớm, ngăn chặn từ đầu.

Đại biểu cho rằng hiệu quả đấu thầu không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn ở khâu tổ chức thực hiện.

“ Cứ có sai phạm lại sửa luật thì rơi vào vòng ‘siết - nới’: Siết thì cán bộ sợ, nới thì sợ sai phạm tăng. Xe hỏng phanh thì phải sửa phanh, không phải thay biển báo ”, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.

Từ đó, ông đề nghị khung pháp lý phải được quy định ngay trong luật, hạn mức trần và các trường hợp chỉ định thầu phải do Quốc hội quyết định. Đồng thời, cần tập trung nguồn lực cho khâu thực thi, liên thông dữ liệu đấu thầu với dữ liệu hải quan, thuế, y tế và hệ thống cảnh báo - những nội dung dự thảo Nghị định chưa quy định cụ thể.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung điều khoản đánh giá để những lần sửa đổi tiếp theo dựa trên số liệu, thay vì xuất phát từ từng vụ việc.

Theo ông Lê Hoàng Anh, một luật đấu thầu tốt không phải là luật mở nhiều cửa nhất, mà phải bảo đảm người ngay không sợ, kẻ gian không dám, doanh nghiệp nhỏ có cơ hội và đồng tiền của nhân dân được sử dụng đúng mục đích.

“ Luật cần được hoàn thiện theo nguyên tắc: Mở để phát triển, khóa để liêm chính, ổn định để doanh nghiệp yên tâm ”, đại biểu Hoàng Anh nhấn mạnh.

Phân cấp, phân quyền không có nghĩa buông lỏng quản lý

Phát biểu giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự án Luật mở rộng nhiều hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Bên cạnh đấu thầu cạnh tranh còn có đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu và các hình thức khác.

“ Các đại biểu cũng quan tâm đến việc phải quy định rõ tiêu chuẩn, tiêu chí, quy định, tăng cường kiểm tra, giám sát và công khai thông tin để bảo đảm quá trình lựa chọn nhà thầu thực sự công khai, minh bạch, tránh lợi dụng chính sách. Chúng tôi sẽ nghiêm túc tiếp thu, bổ sung vào dự án Luật ”, Bộ trưởng nói.

Một vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là hiệu quả và chất lượng công tác đấu thầu, nhất là tình trạng nhà thầu bỏ giá rất thấp nhưng chưa chú trọng đúng mức đến chất lượng và tiến độ thực hiện.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật bổ sung quy định theo hướng tập trung đánh giá tiêu chí kỹ thuật hoặc kết hợp cả tiêu chí kỹ thuật với tiêu chí về giá. Qua đó, đảm bảo lựa chọn được nhà thầu có chất lượng tốt để triển khai dự án, thay vì chỉ chú trọng yếu tố giá thấp.

Bên cạnh đó, dự án Luật cũng bổ sung quy định tăng cường sử dụng cơ sở dữ liệu có kết nối, liên thông giữa các cơ quan có trách nhiệm, nhằm cung cấp thông tin về giá phù hợp, làm căn cứ tham chiếu trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

Đối với lĩnh vực mua sắm thiết bị y tế, Bộ trưởng cho biết, dự án Luật có quy định nhằm bảo đảm tính linh hoạt, đáp ứng kịp thời yêu cầu khám, chữa bệnh. Trước một số ý kiến đại biểu quan tâm, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế để rà soát kỹ các quy định, bảo đảm vừa có tính khả thi, vừa chặt chẽ.

Trong đó, vấn đề giữ bí mật thông tin về giá của nhà cung cấp cũng sẽ được tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế nghiên cứu, làm rõ, hoàn thiện.

Về quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, theo bộ trưởng, sẽ đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo đúng tinh thần của Trung ương là phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, đảm bảo lựa chọn được nhà thầu tốt nhất.

Đối với công tác quản lý nhà nước về đấu thầu, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm và tăng cường kiểm tra, giám sát. Phân cấp, phân quyền nhưng không có nghĩa là buông lỏng quản lý và đề cao trách nhiệm của người được quyết định

“ Năm 2025, chúng ta có gần 600.000 gói thầu và đã phân cấp, phân quyền để chỉ định khoảng trên 72%. Qua đánh giá, việc phân cấp phân quyền đã có hiệu quả. Một số vụ án lớn liên quan đến mua sắm thiết bị y tế như Việt Á, Việt Mỹ đều có đấu thầu đúng quy định ”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.

Bộ trưởng nhấn mạnh, hiện nay, căn cứ vào điều kiện cụ thể, sẽ giao trách nhiệm cho người đứng đầu quyết định và chịu trách nhiệm để sử dụng đồng tiền của nhân dân, đồng tiền của Nhà nước hiệu quả nhất.