Dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn bị 'đội' thêm 310 tỷ đồng, bất cập trong bố trí nguồn vốn

Thanh tra Chính phủ (TTCP) vừa công bố Văn bản số 375/KL-TTCP, Kết luận thanh tra các dự án có khó khăn vướng mắc tại Bộ Xây dựng. Trong đó thanh tra chỉ ra loạt vi phạm tại dự án giao thông BOT Bắc Giang - Lạng Sơn .

Tính sai chi phí làm tăng tổng mức đầu tư gần 310 tỷ đồng

Theo kết luận thanh tra , dự án BOT Bắc Giang – Lạng Sơn được Bộ Giao thông Vận tải (GTVT, nay là Bộ Xây dựng) phê duyệt năm 2015, với tổng mức đầu tư gần 12.189 tỷ đồng, hình thức hợp đồng xây dựng, kinh doanh, chuyển giao (BOT), nhà đầu tư thu hồi vốn qua trạm thu phí.

Về việc phê duyệt dự án đầu tư, TTCP xác định, Bộ GTVT ban hành Quyết định số 1249/QĐ-BGTVT ngày 09/4/2015 phê duyệt dự án đầu tư khi chưa lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường là không đúng quy định; trước khi Bộ Tài chính có ý kiến về vị trí đặt trạm thu phí trên QL1 là chưa phù hợp với ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Việc xác định thời gian thực hiện giai đoạn xây dựng (2015–2017) cũng bị đánh giá là không phù hợp với thực tế.

Về xác định tổng mức đầu tư, TTCP cho rằng, dự toán tính sai một số chi phí xây dựng như khối lượng lớp nhựa dính bám, áp dụng sai đơn giá bê tông nhựa, áp dụng sai định mức cọc khoan nhồi... làm tăng giá trị tổng mức đầu tư số tiền gần 310 tỷ đồng (không tính gồm chi phí lãi vay và chi phí GPMB) là không đúng quy định.

Liên danh tư vấn thiết kế TEDI – VECC dự báo lưu lượng xe không chính xác, với tỷ lệ tăng trưởng đột biến từ năm 2020 với mức 131–186% so với năm 2019. Theo TTCP, việc dự đoán lưu lượng xe không đúng là một trong những nguyên nhân dẫn đến khó khăn vướng mắc của dự án.

Về việc lựa chọn nhà đầu tư, thương thảo, ký hợp đồng, TTCP cho biết, Bộ GTVT ký hợp đồng dự án với nhà đầu tư với một số nội dung không phù hợp với nội dung trong hồ sơ yêu cầu, hồ sơ đề xuất, kết quả đàm phán hợp đồng, quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư, dự án đầu tư được phê duyệt. Bộ đã ký hợp đồng dự án khi nhà đầu tư chưa đảm bảo đáp ứng yêu cầu về tài chính để thực hiện (chưa góp đủ vốn điều lệ theo quy định), vi phạm Luật Đấu thầu...

Không góp đủ vốn trong thời hạn, không bố trí kinh phí GPMB

Nhà đầu tư dự án là liên danh CTCP Đầu tư UDIC - CTCP Giao thông Phương Thành - Công ty Đầu tư 468 - Công ty CP Giao thông Xây dựng số 1 - Công ty TNHH Xây dựng Mỹ Đà. Sau đó liên danh này lập ra doanh nghiệp dự án là Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn .

Ngày 25/5/2018, Bộ GTVT bàn giao cơ quan Nhà nước có thẩm quyền tại dự án sang cho UBND tỉnh Lạng Sơn. Sau đó, Lạng Sơn và các nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án ký 6 phụ lục hợp đồng điều chỉnh liên quan đến dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn . Thanh tra phát hiện khi ký hợp đồng, UBND tỉnh Lạng Sơn chưa thực hiện đầy đủ quy trình điều chỉnh dự án theo Nghị định số 150/2015 của Chính phủ.

Trong giai đoạn đầu thực hiện dự án 2015-2018, việc huy động vốn của doanh nghiệp dự án, nhà đầu tư góp vốn thành lập doanh nghiệp thực hiện dự án không đúng với quyết định phê duyệt dự án đầu tư. Các nhà đầu tư góp vốn thành lập doanh nghiệp thực hiện dự án không góp đủ vốn điều lệ trong thời hạn quy định .

"Nguyên nhân chủ yếu do nội bộ nhà đầu tư trong doanh nghiệp thực hiện dự án không ổn định, nhà đầu tư liên tục thay đổi tỷ lệ góp vốn, thay đổi thành viên trong liên danh dẫn đến chậm tiến độ của dự án", kết luận nêu rõ.

Quá trình triển khai hợp đồng BOT, các nhà đầu tư trong liên danh không ký được hợp đồng tín dụng với các ngân hàng đã có cam kết tài trợ vốn cho dự án như cam kết tài trợ vốn trong hồ sơ đề xuất. Nhà đầu tư đã phải đàm phán lại việc vay vốn với Ngân hàng Vietinbank. Việc phải đàm phán thay đổi ngân hàng cho vay vốn là nguyên nhân dẫn đến việc chậm huy động vốn vay, chậm tiến độ của dự án.

Theo báo cáo của UBND tỉnh Lạng Sơn, Công ty cổ phần BOT Bắc Giang – Lạng Sơn đã trình phê duyệt quyết toán vốn đầu tư với giá trị 8.387 tỷ đồng; tuy nhiên, sau khi rà soát tỉnh chỉ phê duyệt 8.161 tỷ đồng.

Qua thanh tra phát hiện dự toán hoàn thành tính sai, tăng không đúng giá trị gần 80 tỷ đồng. Doanh nghiệp dự án tính không chính xác một số nội dung, dẫn đến phải giảm trừ giá trị khi quyết toán vốn đầu tư dự án trên 93 tỷ đồng.

Cũng theo TTCP, dự án chưa được UBND tỉnh Bắc Giang, UBND tỉnh Lạng Sơn giao đất để thực hiện dự án. Một phần khối lượng bồi thường giải phóng mặt bằng đã được phê duyệt phương án bồi thường nhưng nhà đầu tư chưa bố trí kinh phí để chi trả.

"Dự án không đạt mục tiêu ban đầu, hiệu quả thấp, đến thời điểm thanh tra doanh thu không đạt so với phương án tài chính trong hợp đồng BOT và các phụ lục đã ký kết, dẫn đến doanh nghiệp dự án thu phí không đủ trả lãi, gốc vay ngân hàng", kết luận thanh tra nêu.

Kiến nghị xử lý

Thanh tra Chính phủ đề nghị UBND tỉnh Lạng Sơn, nhà đầu tư, Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn giảm trừ khi quyết toán vốn đầu tư dự án với giá trị gần 99 tỷ đồng.

Tỉnh Lạng Sơn phải tiến hành rà soát, quyết toán vốn đầu tư dự án đúng quy định đối với một số hạng mục, chi phí lãi vay trong thời gian xây dựng phải trừ tương ứng với chi phí xây dựng quyết toán không đúng.

UBND tỉnh Lạng Sơn chỉ đạo Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn lấy ý kiến đơn vị xây dựng định mức là Viện Kinh tế (Bộ Xây dựng) để làm rõ việc áp dụng định mức được ban hành năm 2020 của tỉnh này.

Lạng Sơn phải trình cấp có thẩm quyền tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của dự án theo quy định; phối hợp với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án hoàn thành các thủ tục về giao đất, bố trí nguồn vốn để chi trả kinh phí đền bù, giải phóng mặt bằng theo quy định pháp luật và hợp đồng BOT đã ký.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, UBND tỉnh Lạng Sơn tổ chức kiểm điểm để xử lý trách nhiệm và có hình thức xử lý nghiêm (bao gồm cả việc bồi thường thiệt hại nếu có) theo quy định đối với lãnh đạo các cơ quan qua từng thời kỳ.

"Khi thực hiện kết luận thanh tra , trường hợp phát hiện vi phạm pháp luật hình sự, gây thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước thì chuyển thông tin, hồ sơ vụ việc, tài liệu liên quan đến cơ quan điều tra xem xét, xử lý theo quy định", Thanh tra Chính phủ nêu rõ.