Hà Nội: Khơi thông nguồn lực nhà ở xã hội, an cư cho người dân tái định cư

Tuy nhiên, bài toán không chỉ là số lượng căn hộ mà còn ở tiến độ hoàn thành, vị trí bố trí và khả năng bảo đảm chỗ ở ổn định cho người dân bị thu hồi đất.

Chủ động bổ sung nguồn cung nhà tái định cư

Theo quy định của Luật Thủ đô năm 2026 được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 72/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 của HĐND thành phố và Quyết định số 37/2026/QĐ-UBND của UBND thành phố, chủ sở hữu nhà, người sử dụng đất bị thu hồi để thực hiện các dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố được lựa chọn mua, thuê mua, thuê nhà ở xã hội mà không phải bốc thăm và không phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở, điều kiện về đối tượng, điều kiện về thu nhập theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội, đến nay thành phố đã chấp thuận chủ trương đầu tư, giao chủ đầu tư 157 dự án nhà ở xã hội với tổng quy mô 142.242 căn hộ. Trong đó, 27 dự án với khoảng 30.060 căn đã khởi công, đang triển khai xây dựng; 92 dự án với khoảng 77.192 căn dự kiến khởi công trong quý IV-2026 và 38 dự án với khoảng 34.990 căn dự kiến khởi công trong năm 2027.

Để cân đối quỹ nhà phục vụ tái định cư, Sở Xây dựng đã rà soát danh mục các dự án nhà ở xã hội, loại khỏi danh sách những dự án đã bố trí nhà ở xã hội không qua bốc thăm cho các đối tượng giải phóng mặt bằng, gồm: Khu nhà ở xã hội Thượng Thanh; ô đất NO1 Khu đô thị mới Hạ Đình; CT2 thuộc Khu nhà ở tại điểm X2, phường Lĩnh Nam.

Đồng thời, loại dự án tại khu đất ký hiệu 1, xã Ngọc Hồi do đã mở bán hết căn hộ và các dự án được đề xuất đưa ra khỏi danh sách theo dõi tại Chỉ thị số 16. Sau rà soát, còn 152 dự án với tổng quy mô 138.219 căn hộ có thể đưa vào cân đối.

Theo tiến độ dự kiến, năm 2027 có 3 dự án hoàn thành với 896 căn hộ; năm 2028 có 57 dự án với 18.349 căn; năm 2029 có 47 dự án với 34.203 căn; năm 2030 có 41 dự án với 75.290 căn và năm 2031 có 4 dự án với 9.481 căn. Riêng năm 2026, chưa có dự án nhà ở xã hội nào trong danh sách này hoàn thành. Thời điểm hoàn thành từng dự án được ước tính căn cứ quy mô và thời điểm khởi công hoặc dự kiến khởi công theo báo cáo tiến độ.

Ghi nhận tại dự án nhà ở xã hội tại điểm X2, phường Lĩnh Nam, do Tổng công ty Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội làm chủ đầu tư, dự án có 150 căn hộ dự kiến để bán, cho thuê và thuê mua. Thực hiện chủ trương của thành phố, chủ đầu tư đang đẩy nhanh tiến độ, sẵn sàng chuyển đổi quỹ căn hộ để phục vụ nhu cầu tái định cư tại các dự án trọng điểm.

Đáng chú ý, dự án nhà ở xã hội được bố trí trong cùng khu đô thị với các công trình nhà ở thương mại, cùng thụ hưởng hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và dịch vụ đồng bộ. Đây là yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm chất lượng sống, giúp người dân yên tâm khi chuyển đến nơi ở mới.

Ông Ngô Minh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội cho biết, việc chuẩn bị quỹ căn hộ theo định hướng của thành phố được chủ đầu tư quan tâm triển khai nhằm đáp ứng yêu cầu bố trí nhà ở cho người dân thuộc diện tái định cư.

Tại dự án nhà ở xã hội ở ô đất NO1, Khu đô thị mới Hạ Đình, quy mô 365 căn hộ, việc bố trí nhà ở cho người dân bị thu hồi đất cũng đang được triển khai. Theo chính sách hỗ trợ của thành phố, những hộ gia đình bị thu hồi đất nhưng chưa đủ điều kiện được bố trí tái định cư được tạo điều kiện mua nhà ở xã hội tại dự án mà không phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở và thu nhập.

Đến nay, chủ đầu tư đã phối hợp với các địa phương tổ chức bốc thăm hơn 200 căn hộ, ký hợp đồng hơn 100 căn. Các căn hộ chủ yếu phục vụ người dân thuộc diện giải phóng mặt bằng các tuyến đường Vành đai 1 và Vành đai 2,5.

Ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị UDIC cho biết, việc triển khai chính sách hỗ trợ tại dự án góp phần tạo điều kiện để người dân sớm ổn định chỗ ở, đồng hành cùng thành phố trong quá trình triển khai các dự án phát triển hạ tầng.

Bảo đảm quyền lợi người dân, tạo đồng thuận giải phóng mặt bằng

Theo phương án cân đối của Sở Xây dựng, tổng nhu cầu tái định cư là 22.957 căn, trong đó năm 2026 khoảng 6.524 căn; năm 2027 khoảng 5.415 căn; năm 2028 khoảng 3.932 căn; năm 2029 khoảng 2.657 căn và năm 2030 khoảng 4.429 căn.

Việc bố trí nhà tái định cư và nhà ở xã hội được thực hiện theo nguyên tắc chỉ sử dụng các dự án đã hoàn thành tính đến cuối năm bố trí. Đối với quỹ nhà tái định cư, sử dụng toàn bộ số căn hộ còn lại; đối với nhà ở xã hội, sử dụng tối đa 80% số căn hộ của mỗi dự án để bố trí tái định cư.

Nhu cầu tái định cư phát sinh từ năm trước nhưng chưa được bố trí sẽ được ưu tiên giải quyết trước nhu cầu phát sinh trong năm tiếp theo. Thành phố cũng ưu tiên lựa chọn các dự án gần khu vực giải phóng mặt bằng theo 3 bước: Trong bán kính 5km, 10km và 15km. Trong cùng một năm, nhu cầu của một phường được bố trí trong cùng một bước; trong mỗi bước, ưu tiên sử dụng quỹ nhà tái định cư trước nhà ở xã hội.

Đối với số căn hộ chưa thể bố trí tái định cư vào cuối năm, thành phố dự kiến sắp xếp tạm cư theo cùng nguyên tắc về khoảng cách. Thứ tự ưu tiên gồm: Nhà ở cho thuê do thành phố đầu tư bằng vốn ngân sách (sử dụng toàn bộ số căn, tính theo năm cuối của tiến độ đưa vào sử dụng); nhà ở xã hội thành phố mua để cho thuê (sử dụng phần căn hộ ngoài tỷ lệ 80% dành cho tái định cư tại các dự án đã hoàn thành). Đối với nhu cầu còn lại, thực hiện hỗ trợ tiền thuê nhà.

Tại cuộc họp về tiến độ thực hiện các dự án nhà ở xã hội và tình hình phát triển nhà ở tái định cư giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn thành phố ngày 20-10 vừa qua, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường cho rằng công tác dự báo nhu cầu và chuẩn bị quỹ nhà tái định cư thời gian qua chưa đáp ứng yêu cầu. Thành phố chưa thực sự chủ động về nguồn cung, trong khi nhu cầu tái định cư ngày càng gắn chặt với tiến độ triển khai các dự án phát triển hạ tầng, cải tạo chung cư cũ và chỉnh trang đô thị.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường đề nghị các cơ quan liên quan rà soát tổng thể nhu cầu tái định cư, phân loại theo từng nhóm dự án như tái thiết đô thị, cải tạo chung cư cũ, phát triển hạ tầng giao thông và các dự án khác. Nhu cầu phải được dự báo cụ thể theo từng năm, địa bàn và hình thức bố trí, gồm tái định cư bằng đất ở và bằng căn hộ chung cư .

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, các chính sách liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng, nhất là bồi thường về đất, đã có những cơ chế đặc thù. Đối với một số dự án, công trình lớn, trọng điểm, mức hỗ trợ, bồi thường về đất cũng được nâng lên. Tuy nhiên, việc tiếp cận nhà ở tái định cư, nhất là quyền mua nhà, vẫn còn những hạn chế đối với người dân.

Đối với phát triển nhà ở, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội yêu cầu rà soát đồng bộ các chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở xã hội, nhà ở thương mại và nhà ở tái định cư, bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế, khả năng cân đối nguồn lực và định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Các chỉ tiêu phải gắn với tiến độ triển khai và hoàn thành cụ thể, tránh tình trạng có kế hoạch nhưng chậm chuyển thành sản phẩm thực tế.

Chủ tịch UBND thành phố cũng yêu cầu nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích doanh nghiệp có năng lực tham gia tạo lập quỹ nhà; xem xét phương án mua hoặc thuê nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư theo quy định. Đồng thời, cần nghiên cứu tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư theo hướng đồng bộ với nhà ở thương mại, bảo đảm điều kiện sống của người dân.

Thực tế cho thấy, việc sử dụng quỹ nhà ở xã hội phục vụ tái định cư không đơn thuần là giải pháp tháo gỡ khó khăn về nguồn cung, mà còn thể hiện yêu cầu đặt quyền lợi và điều kiện sống của người dân vào quá trình triển khai các dự án phát triển đô thị. Những khu nhà có hạ tầng đồng bộ, dịch vụ thiết yếu và chất lượng bảo đảm sẽ giúp người dân có thêm lựa chọn phù hợp, hạn chế những xáo trộn trong cuộc sống sau di dời.

Đặc biệt, khi chính sách tái định cư được chuẩn bị chủ động, quyền lợi chính đáng của người dân được quan tâm đầy đủ, công tác vận động, bàn giao mặt bằng sẽ có thêm cơ sở để tạo sự đồng thuận. Đây cũng là điều kiện quan trọng để Hà Nội đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm, phát triển hạ tầng và tái thiết đô thị theo hướng đồng bộ, bền vững, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người dân.