Khi ‘chất xám' tư vấn Việt Nam ra thế giới

"Hộ chiếu" đầu tiên của doanh nghiệp tư vấn là uy tín chuyên môn

Một buổi sáng trên công trường cảng tại Karachi, Pakistan, nhóm kỹ sư Việt Nam kiểm tra lớp móng đường, bãi container, hệ thống đường ray và các hạng mục đang thi công. Nơi đây cách TP.HCM hàng nghìn cây số, tên Portcoast xuất hiện ở dự án South Asia Port Terminal không phải trên một kiện hàng xuất khẩu, mà trên hồ sơ của một đơn vị tư vấn giám sát. Đó là một dạng "xuất khẩu" ít được nhắc tới.

ẢNH: PORTCOSDT

Website Portcoast hiện ghi nhận công ty đã tham gia các dự án ở nhiều thị trường nước ngoài. Riêng các dự án được công bố chi tiết có thể thấy South Asia Port Terminal ở Karachi, Pakistan; Myanmar International Terminals Thilawa tại Yangon; và Hutchison Ajman New Port tại Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất.

Khi một chủ đầu tư nước ngoài thuê một công ty Việt Nam kiểm tra kết cấu cầu cảng, thẩm tra thiết kế hay giám sát thi công, họ đang giao cho công ty đó một phần trách nhiệm đối với một tài sản có vòng đời hàng chục năm và giá trị đầu tư rất lớn. Một sai số trong tính toán tải trọng, một giả định địa chất không phù hợp hay một chi tiết thiết kế không được kiểm tra kỹ có thể chỉ được phát hiện nhiều năm sau. Vì vậy, "hộ chiếu" đầu tiên của tư vấn kỹ thuật quốc tế không phải giá rẻ. Đó là uy tín chuyên môn.

Ở cảng Myanmar International Terminals Thilawa, phạm vi công việc được Portcoast công bố bao gồm kiểm định kết cấu cầu cảng hiện hữu, xác định tải trọng và thiết kế bổ sung hệ thống tie-down cho các cẩu bờ và RTG mới. Tại Ajman New Port, doanh nghiệp (DN) Việt Nam tham gia thu thập dữ liệu, kiểm tra thiết kế, dự toán và hồ sơ đấu thầu cho các hạng mục đê chắn sóng, cầu cảng. Tại Pakistan, các kỹ sư Portcoast từng trực tiếp tham gia giám sát giai đoạn 2 của South Asia Port Terminal tại Karachi. Những hình ảnh công trường năm 2021 cho thấy đội tư vấn Việt Nam theo dõi từ công tác bê tông, nền đường đến hệ thống MEP và đường ray. Ở Ai Cập, Portcoast thực hiện thiết kế hai cảng container.

Những công việc như vậy ít tạo ra hình ảnh hoành tráng. Nhưng chính đó là phần mà các DN tư vấn Việt Nam phải đi qua nếu muốn bước ra khỏi thị trường trong nước.

"Go Global" và một thị trường xuất khẩu mới

Dịch vụ kỹ thuật là không thể mang toàn bộ "luật chơi" trong nước ra nước ngoài. Mỗi quốc gia có hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn thiết kế, điều kiện hợp đồng, tập quán xây dựng, khí hậu, địa chất và chế độ trách nhiệm nghề nghiệp khác nhau. Đội ngũ tư vấn vì thế phải làm việc bằng ngôn ngữ chung của ngành. Ở đây, tiêu chuẩn quốc tế trở thành một loại hạ tầng vô hình. Từ hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001 đến quản lý thông tin bằng BIM theo ISO 19650, những tiêu chuẩn này giúp một tổ chức tại Việt Nam và một chủ đầu tư ở Pakistan, Trung Đông hay châu Âu hiểu nhau bằng cùng một quy trình.

Portcoast hiện công bố đã được BSI trao Kitemark™ cho ISO 19650-1, ISO 19650-2 và ISO 19650-5 trong vai trò Lead Appointed Party cho dịch vụ thiết kế và quản lý dự án. Ở một lĩnh vực khác, năm 2024 công ty được Esri trao giải Special Achievement in GIS tại Hội nghị Người dùng Esri toàn cầu ở San Diego. Đây là sự ghi nhận cho việc ứng dụng GIS trong số hóa hạ tầng, trong đó dự án đường thủy TP.HCM đưa nhiều lớp dữ liệu công trình lên một nền tảng không gian 3D. Chứng nhận không tự động đem đến hợp đồng quốc tế. Nhưng nó giải quyết một câu hỏi rất căn bản của khách hàng: Một công ty mà tôi chưa từng biết ở Việt Nam đang làm việc theo hệ chuẩn nào? Trong kinh doanh dịch vụ chuyên môn, trả lời được câu hỏi đó đã là một bước quan trọng.

Câu chuyện các DN Việt Nam cung cấp dịch vụ kỹ thuật ra nước ngoài cũng gặp đúng thời điểm chính sách phát triển DN đang chuyển sang một giai đoạn mới. Nghị quyết 59-NQ/TW ngày 24.1.2025 xác định hội nhập quốc tế là một động lực chiến lược và đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ít tháng sau, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đặt mục tiêu hình thành các DN lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và đặc biệt yêu cầu xây dựng Chương trình vươn ra thị trường quốc tế - Go Global, với các nhóm hỗ trợ từ thị trường, vốn, công nghệ, thương hiệu đến pháp lý và kết nối với tập đoàn đa quốc gia. Đọc "Go Global" theo nghĩa rộng, thị trường thế giới không chỉ dành cho DN bán hàng hóa. Tư vấn thiết kế, công nghệ, phần mềm, quản lý dự án, khảo sát, mô hình hóa và các dịch vụ trí tuệ hoàn toàn có thể trở thành một phần đáng kể của năng lực xuất khẩu.

Từ "làm thuê" đến tham gia chuỗi giá trị tri thức

Trong nhiều năm, khi nói đến DN Việt Nam đi ra nước ngoài, hình dung phổ biến thường gắn với xây dựng, viễn thông, nông nghiệp, bán lẻ hay đầu tư tài nguyên. Dịch vụ tư vấn kỹ thuật xuất hiện ít hơn. Một phần vì ngành này có rào cản rất cao. Không dễ để một chủ đầu tư quốc tế giao trách nhiệm thiết kế hay giám sát cho một công ty đến từ một thị trường mà họ chưa quen thuộc. Nhưng mặt khác, đây lại là lĩnh vực Việt Nam có cơ hội.

Quá trình phát triển hạ tầng trong nước ba thập niên qua đã tạo ra một thế hệ kỹ sư từng tham gia những dự án cảng nước sâu, cầu, đường cao tốc, metro, nhà máy công nghiệp và công trình năng lượng quy mô lớn.

Nếu kinh nghiệm đó được chuẩn hóa bằng tiêu chuẩn quốc tế, ngoại ngữ, quản trị hợp đồng và công nghệ số, nó có thể trở thành sản phẩm xuất khẩu.

Portcoast là một trường hợp đáng chú ý bởi DN này không khởi đầu như một công ty công nghệ. Nền tảng của họ vẫn là nghề tư vấn cảng và công trình biển. Website DN hiện công bố hơn 250 nhân sự và hơn 1.000 dự án trong và ngoài nước. Công nghệ được bổ sung sau đó như một lớp năng lực mới: Laser Scan, UAV, USV, BIM, GIS, nền tảng đám mây và Digital Twin.

Chính sự kết hợp giữa kinh nghiệm ngành và công nghệ có thể tạo lợi thế khi bước ra nước ngoài. Bởi khách hàng không thực sự cần một mô hình BIM đẹp; họ cần người hiểu vì sao một cầu cảng rung, một tuyến luồng bồi lắng, một mặt bãi lún hay một con tàu không thể quay trở an toàn. Công nghệ chỉ có giá trị khi đứng trên nền tảng hiểu biết kỹ thuật ấy.