Khủng hoảng sữa công thức toàn cầu: Vụ thu hồi kỷ lục trên thị trường 87 tỷ USD bộc lộ điểm yếu chí mạng của an toàn thực phẩm

Làn sóng thu hồi sữa công thức diện rộng từ Nestlé, Danone cho đến các startup đầy hứa hẹn như ByHeart đang phơi bày một nghịch lý nghiệt ngã: Khi công nghệ dinh dưỡng càng trở nên tinh vi để mô phỏng sữa tự nhiên, hệ thống an toàn thực phẩm lại càng trở nên mong manh và khó kiểm soát.

Sữa công thức cho trẻ sơ sinh từ lâu đã được mệnh danh là một trong những loại thực phẩm được kiểm soát chặt chẽ nhất thế giới. Tuy nhiên, lịch sử ngành này lại liên tục bị rung chuyển bởi các vụ nhiễm độc, đóng cửa nhà máy và cú sốc cung ứng.

Những diễn biến mới nhất tại Pháp, Bỉ và Mỹ không chỉ là những sự cố đơn lẻ, mà là hồi chuông báo động về một lỗ hổng hệ thống trong một ngành công nghiệp đang nỗ lực cân bằng giữa đổi mới dinh dưỡng và an toàn tuyệt đối.

Tham vọng thu hẹp khoảng cách với sữa mẹ

Trong những năm gần đây, các nhà sản xuất hàng đầu như Nestlé, Danone hay Reckitt Benckiser đã đẩy mạnh việc đưa các hợp chất như axit béo được sản xuất trong phòng thí nghiệm vào sữa công thức . Mục tiêu rất rõ ràng: làm cho sản phẩm tiệm cận nhất với sữa mẹ để đáp ứng kỳ vọng của các bậc phụ huynh và hướng dẫn y khoa.

Tuy nhiên, tham vọng này đã vô tình kéo dài chuỗi cung ứng và đẩy rủi ro ngược lên phía thượng nguồn, nơi các nhà cung cấp nguyên liệu thường ít chịu sự giám sát trực tiếp từ các cơ quan quản lý.

Giáo sư Rafael Perez-Escamilla từ Trường Y tế Công cộng Yale cảnh báo rằng sữa mẹ có hàng nghìn hợp chất hoạt tính sinh học tương tác với nhau, việc tách rời và thêm vào một vài dưỡng chất cô lập có thể dẫn đến những hệ lụy không lường trước được.

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng tại châu Âu lần này nằm ở dầu axit arachidonic (ARA), một axit béo hỗ trợ phát triển não bộ và hệ miễn dịch.

Khi tiêu chuẩn dinh dưỡng tiến hóa, sản xuất ARA bùng nổ với sự tham gia của các nhà sản xuất mới, điển hình là Cabio Biotech (Vũ Hán, Trung Quốc). Từ chỗ là một đơn vị mới, Cabio đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần và trở thành nguồn cung cấp ARA quan trọng cho các tập đoàn toàn cầu.

Sự bành trướng này khiến việc giám sát bị phân mảnh qua nhiều hệ thống an toàn thực phẩm quốc gia khác nhau. Thay vì các cuộc kiểm tra công khai thường xuyên, hệ thống lại phụ thuộc quá nhiều vào các cuộc kiểm toán tư nhân.

Kết quả là, độc tố cereulide, một loại độc tố không thể bị phá hủy bởi nhiệt độ và quá nhỏ để lọc bỏ, đã len lỏi vào dây chuyền sản xuất của Nestlé tại Hà Lan, dẫn đến đợt thu hồi sản phẩm tại hơn 60 quốc gia trên 6 lục địa.

Ngay cả những công ty mới như ByHeart (Mỹ), vốn được thành lập với lời hứa về sự minh bạch và nguyên liệu sạch sau những thất bại của các đối thủ lớn, cũng không đứng ngoài vòng xoáy.

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng thiếu hụt sữa tại Mỹ năm 2022, ByHeart đã nhanh chóng chiếm lĩnh niềm tin của người dùng. Thế nhưng, chính các cơ quan y tế sau đó đã phát hiện bào tử liên quan đến bệnh ngộ độc thịt (botulism) tại một trong những nhà cung cấp của họ.

Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu vấn đề nằm ở sai sót của từng công ty, hay nằm ở chiến lược toàn ngành khi cố gắng tạo ra sự khác biệt bằng các thành phần bổ sung vốn mang lại lợi ích hạn chế nhưng lại đi kèm rủi ro mới?

Con số biết nói

Thị trường không hề khoan nhượng trước những sai lầm liên quan đến sức khỏe trẻ em. Kể từ đầu năm, cổ phiếu Nestlé đã giảm 7,5%. Trong khi đó, Danone chứng kiến cú sụt giảm mạnh nhất trong hơn ba thập kỷ vào ngày 21/1 sau thông báo thu hồi sản phẩm tại Singapore, kéo theo mức giảm tổng cộng 14% trong năm nay.

Tại Trung Quốc, cổ phiếu của nhà cung cấp Cabio cũng bốc hơi 18% giá trị. Những con số này phản ánh sự xói mòn lòng tin nghiêm trọng của nhà đầu tư lẫn người tiêu dùng.

Cần lưu ý rằng thị trường sữa công thức toàn cầu được định giá khoảng 87,8 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2034. Một thị trường khổng lồ nhưng đang vận hành trên một nền tảng đầy rủi ro.

Tiến sĩ Bob Boyle từ Đại học Imperial London nhận định rằng việc tự điều tiết trong ngành đang không mang lại hiệu quả và để lại hậu quả thảm khốc. Các thành phần như ARA thực chất là tùy chọn và chủ yếu phục vụ cho các tuyên bố tiếp thị.

Trong khi đó, Shelley McGuire, Giám đốc Trường Khoa học Gia đình và Người tiêu dùng Margaret Ritchie, khẳng định việc tạo ra một sản phẩm hoàn toàn giống sữa mẹ là điều bất khả thi ở thời điểm hiện tại.

"Chúng ta mới chỉ chạm tới bề nổi của những gì có trong sữa mẹ," bà McGuire chia sẻ.

Trước mắt, các cơ quan quản lý tại Liên minh Châu Âu, Thụy Sĩ và Na Uy đang thảo luận về việc thắt chặt và thống nhất các tiêu chuẩn về nồng độ độc tố cereulide cho phép. Tại Mỹ, chính quyền cũng hứa hẹn về một chương trình kiểm tra toàn diện hơn đối với các chất dinh dưỡng và kim loại nặng trong sữa công thức .

Cuộc khủng hoảng này là bài học đắt giá cho các doanh nghiệp: Trong ngành thực phẩm dành cho đối tượng nhạy cảm nhất, sự đổi mới không bao giờ được phép đi trước sự an toàn. Một chuỗi cung ứng phức tạp có thể giúp tối ưu hóa giá thành và thành phần, nhưng nếu thiếu đi sự kiểm soát đồng bộ, nó sẽ trở thành một "quả bom nổ chậm" đe dọa sinh mạng của hàng triệu trẻ em và uy tín gây dựng hàng thế kỷ của các tập đoàn.

*Nguồn: Fortune, BI