Là đồng minh hiệp ước của Mỹ, tại sao Thái Lan liên tục 'xuống tiền' mua vũ khí Trung Quốc?

Tờ Bangkok Post ngày 26/1 đưa tin, Thái Lan - một đồng minh theo hiệp ước của Mỹ - đang tăng cường kho vũ khí do Trung Quốc sản xuất thông qua các thỏa thuận mua tàu chiến, xe tăng và các khí tài quân sự cao cấp khác.

Các nhà phân tích cho rằng xu hướng này xuất phát từ những cân nhắc thực tế.

Quân đội Hoàng gia Thái Lan đã hoàn tất thỏa thuận mua thêm một lô xe bọc thép VN-1 do Trung Quốc sản xuất với giá 1 tỷ baht (hơn 32 triệu USD). Theo truyền thông Thái Lan, việc mua sắm này dự kiến ​​sẽ bổ sung khoảng 20 chiếc mới vào đội hình hơn 100 xe VN-1 hiện có của quân đội Thái Lan, và là một phần trong kế hoạch tăng cường lực lượng bộ binh tiền tuyến của Thái Lan theo ngân sách quốc phòng năm 2025.

Hợp đồng được ký kết vào ngày 12/1. Trung tướng Natthaporn Khwan-yam - Cục trưởng Cục Quân nhu Quân đội Hoàng gia Thái Lan - và các quan chức cấp cao của Tập đoàn Công nghiệp Quốc phòng Norinco thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc - nhà sản xuất phương tiện quân sự này - đã tham dự lễ ký kết tại trụ sở chính của công ty ở Bắc Kinh.

Abdul Rahman Yaacob - trợ lý giáo sư tại Viện An ninh và Quốc phòng Rabdan ở Abu Dhabi - cho biết việc Bangkok mua xe bọc thép VN-1 đã làm sâu sắc thêm mối quan hệ quốc phòng của nước này với Trung Quốc, vốn đã là một nhà cung cấp vũ khí lớn về giá trị cho Thái Lan.

"Thái Lan đang đa dạng hóa việc mua sắm vũ khí vì nhiều lý do: ngân sách hạn chế, quan hệ quốc phòng không mấy nồng ấm với Mỹ, cũng như những hạn chế của Mỹ đối với việc sử dụng các nền tảng vũ khí và đạn dược do Mỹ sản xuất như tên lửa", ông nói.

Theo Bangkok Post, hồi tháng trước, Đô đốc Nares Wongtrakul - Phó Tư lệnh Hải quân Hoàng gia Thái Lan - đã đến thăm Trung Quốc để kiểm tra tiến độ chế tạo tàu ngầm S26T mà hải quân nước này đã đặt hàng.

Đô đốc Nares cũng là người đứng đầu chương trình tàu ngầm của Hải quân Thái Lan, và chuyến đi của ông cho thấy thỏa thuận mua tàu ngầm vẫn đang tiến triển tốt.

Hợp đồng đóng tàu ngầm trị giá 13,5 tỷ baht được ký kết vào năm 2017 nhưng suýt bị hủy bỏ vào các năm 2021 và 2022 sau khi Đức từ chối cấp giấy phép xuất khẩu cho động cơ diesel do nước này sản xuất. Trung Quốc sau đó đề xuất các giải pháp thay thế của mình, nhưng phía Thái Lan ban đầu từ chối do lo ngại về độ tin cậy "chưa được kiểm chứng" của động cơ Trung Quốc.

Sau các cuộc đàm phán kéo dài và đánh giá kỹ thuật, nội các Thái Lan cuối cùng đã phê duyệt hợp đồng sửa đổi vào tháng 8/2025, đồng ý chấp nhận động cơ Trung Quốc sau khi Bắc Kinh đề nghị gia hạn bảo hành và hỗ trợ kỹ thuật bổ sung.

Thúc đẩy bởi các yếu tố kinh tế và thực tiễn

Bangkok Post đưa tin, bất chấp hiệp ước liên minh với Mỹ, Thái Lan đã trở thành một khách hàng lớn mua vũ khí của Trung Quốc trong thập kỷ qua, ngày càng hướng tới hợp tác quốc phòng với Bắc Kinh.

Các thương vụ mua vũ khí lớn từ Trung Quốc bao gồm xe tăng chiến đấu chủ lực VT-4, xe tấn công đổ bộ VN-16, tên lửa phòng không FK-3 và tàu vận tải đổ bộ Type 071E trọng tải 22.000 tấn - tàu chiến lớn nhất đang hoạt động ở Đông Nam Á.

Thái Lan cũng là khách hàng nước ngoài đầu tiên mua súng trường tấn công QBZ-191 mới nhất của Trung Quốc. Quân đội Thái Lan đã đặt mua súng trường tấn công QBZ-195T được phát triển đặc biệt cho các đơn vị đặc nhiệm của mình vào năm ngoái.

Việc Thái Lan mua xe tăng VT-4 của Norinco bắt đầu từ năm 2016 đánh dấu thành công lớn đầu tiên của Trung Quốc trong việc xuất khẩu xe bọc thép hạng nặng hiện đại và mở đường cho các thỏa thuận mua bán khí tài quân sự tiếp theo, bao gồm cả xe bọc thép VN-1.

Xe lội nước bánh lốp 8x8 VN-1 là phiên bản xuất khẩu của xe chiến đấu bộ binh ZBL-08 của quân đội Trung Quốc. Nó có thiết kế dạng mô-đun, cho phép cấu hình khác nhau. Thái Lan lần đầu tiên ký hợp đồng mua loại xe này vào năm 2017, và việc giao hàng bắt đầu vào năm 2021.

Hiện nay, quân đội Thái Lan đang vận hành 111 xe thuộc dòng VN-1 với năm biến thể: xe chở quân, súng cối tự hành, xe cứu hộ bọc thép, xe cứu thương và xe chỉ huy.

Carlyle Thayer - chuyên gia về Đông Nam Á và giáo sư danh dự tại Đại học New South Wales Canberra - cho biết Thái Lan sẵn sàng thực hiện các thương vụ mua vũ khí lớn khi chất lượng và giá cả phù hợp, điều đó có nghĩa là nước này có thể sẽ tiếp tục mua vũ khí và các phương tiện chiến đấu từ Trung Quốc, đặc biệt là tàu chiến.

"Thái Lan bị hạn chế mua vũ khí của Mỹ do sự can thiệp của Tổng thống Donald Trump vào cuộc tranh chấp biên giới với Campuchia , việc áp đặt thuế quan cao và việc tạm ngừng cấp thị thực cho người Thái muốn đến thăm Mỹ gần đây", Thayer nói.

Phó giáo sư Kei Koga tại Đại học Công nghệ Nanyang ở Singapore cho biết "Thái Lan trước đây đã mua một số hệ thống vũ khí của Trung Quốc, chủ yếu là do giá cả cạnh tranh và khả năng cung cấp nhanh chóng".

"Do quân đội Thái Lan đã quen thuộc với hiệu suất hoạt động và các yêu cầu hậu cần của các xe bọc thép VN-1 được mua trong các đợt trước, việc tiếp tục mua sắm phản ánh một cách tiếp cận thực dụng đối với hiện đại hóa quân sự hơn là một sự thay đổi đáng kể trong định hướng chiến lược", Koga nói.

Phó giáo sư Koga lưu ý rằng việc mua sắm này không nên được hiểu là dấu hiệu của một sự thay đổi chiến lược từ phía Thái Lan, vì nước này vẫn tiếp tục hợp tác với cả Mỹ và Trung Quốc trong chính sách quốc phòng và đối ngoại của mình.

"Sự thay đổi này không nhất thiết phản ánh sự tái cấu trúc chiến lược, mà nó được thúc đẩy bởi các yếu tố kinh tế và thực tiễn", ông nói.