Làm gì để xuất khẩu nông sản lặp lại kỳ tích?

Thành tích vượt ngoài mong đợi

Ngày 23.1, Bộ NN-MT tổ chức họp báo tổng kết ngành nông nghiệp trong năm 2025, đồng thời đặt ra phương hướng nhiệm vụ năm 2026. Theo báo cáo của Bộ NN-MT, trong năm qua tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Căng thẳng thương mại gia tăng, cùng với các yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, quy định an toàn thực phẩm trong xuất khẩu nông sản... làm ảnh hưởng tới tăng trưởng, phát triển kinh tế. Ở trong nước, thiên tai, thời tiết cực đoan diễn biến bất thường, gây thiệt hại lớn về người, tài sản và tình hình sản xuất nông nghiệp . Thiệt hại do bão, lũ ước tính khoảng 100.900 tỉ đồng, ảnh hưởng lớn đến đời sống dân sinh, sản xuất và nền kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, toàn ngành vẫn đạt được những kết quả tích cực, thể hiện rõ bản lĩnh, năng lực điều hành và sức chống chịu. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2025 ước đạt gần 70 tỉ USD, xuất siêu gần 21 tỉ USD, tăng gần 17% so với năm trước và cao hơn mức xuất siêu chung của cả nền kinh tế.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Thứ trưởng Bộ NN-MT Phùng Đức Tiến đánh giá: "Thành tích này là nỗ lực chung của lãnh đạo Chính phủ, các hiệp hội ngành hàng và đặc biệt là sự linh động của các doanh nghiệp. Khi thị trường Mỹ gặp khó khăn do thuế quan, lập tức các doanh nghiệp chúng ta xoay trục, chuyển hướng, tìm kiếm thị trường mới và khai thác mở rộng các sản phẩm phù hợp". Ông Nguyễn Đình Tùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả VN, Chủ tịch Tập đoàn Vina T&T, cho biết ngành rau quả đã có bước nhảy vọt thần tốc khi cán đích kim ngạch xuất khẩu 8,56 tỉ USD, tăng 20% và xuất siêu tới 5,5 tỉ USD.

Đặc biệt, VN từ vị trí thứ 3, thứ 4 đã vượt qua nhiều đối thủ để vươn lên đứng thứ 2 về cung ứng rau quả tại thị trường Trung Quốc, trong đó riêng sầu riêng đóng góp gần 4 tỉ USD. Ngành xuất khẩu cà phê cũng mang về 8,7 tỉ USD, tăng đến 52,5%. Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu tổng giá trị xuất khẩu 73 - 74 tỉ USD. Trong đó, nông sản phấn đấu đạt 40 tỉ USD, lâm sản 18,8 tỉ USD và thủy sản 12 tỉ USD.

Doanh nghiệp vẫn than khó tiếp cận vốn ngân hàng

Tại cuộc họp báo, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực VN (VFA), kiêm Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê - ca cao VN (VICOFA), bày tỏ lo ngại sâu sắc về dòng vốn. Dù xuất khẩu gạo mang về khoảng 5 tỉ USD với giá bình quân 510 USD/tấn nhưng nhiều doanh nghiệp đang bị ngân hàng cắt giảm hạn mức tín dụng (room) tới 50% hoặc áp dụng cơ chế giải ngân cứng nhắc. Việc thiếu vốn lưu động khiến doanh nghiệp không thể thu mua khi vào vụ thu hoạch rộ, dẫn đến rủi ro rớt giá cho nông dân. "Đặc thù của ngành lúa gạo là sản xuất theo quy mô nông hộ còn nhiều, thương lái phải đi thu mua bằng ghe ở vùng sâu vùng xa, nông dân và thương lái vẫn giao dịch bằng tiền mặt, trong khi quy định bắt buộc thanh toán qua tài khoản ngân hàng. Đây là một bất cập gây ách tắc dòng hàng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần có gói tín dụng hỗ trợ đầu tư kho bãi để nâng cao năng lực tạm trữ, tránh tình trạng bán tháo khi rộ mùa", ông Nam kiến nghị.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Công ty Vina T&T, Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả VN, bày tỏ niềm tự hào khi thấy sản phẩm rau quả của VN mở rộng mạng lưới phân phối trên nhiều quốc gia. Tuy nhiên, khó khăn trong năm qua là một số chính sách được ban hành quá gấp rút, gây lúng túng cho doanh nghiệp. Đơn cử như lĩnh vực thuế, hóa đơn, công ty phải ngừng hết mọi thứ để chuẩn bị. "Khi đó tôi phải yêu cầu các thương lái đơn vị cung cấp muốn thanh toán phải đến trực tiếp công ty. Thị trường hiện nay cạnh tranh rất gay gắt, chỉ cần chúng ta ngừng lại một chút là các đối thủ chen vào ngay. Vì vậy chúng tôi mong muốn các chính sách ban hành cần có tiến độ và nghiên cứu kỹ lưỡng để tránh gây ra ách tắc về mặt thủ tục".

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Các doanh nghiệp khác như Lộc Trời, Huy Long An thì nhấn mạnh đến khoảng cách giữa doanh nghiệp và ngân hàng. "Chúng tôi làm việc với các ngân hàng thì họ nói thừa tiền, cần cho vay, cần đầu tư. Trong khi đó các doanh nghiệp thì thiếu vốn, cần vốn lại không được. Rõ ràng trong quy định có một rào cản nào đó về chính sách khiến bên cung, bên cầu không đến được với nhau", ông Võ Quan Huy, Giám đốc Công ty Huy Long An, kiến nghị.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đồng thuận với định hướng ngành nông nghiệp không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng và giá trị gia tăng. Bộ sẽ theo dõi sát tình hình thông quan, tránh ách tắc tại cửa khẩu; thúc đẩy tài chính xanh, tín dụng xanh; khuyến khích đầu tư vào chuỗi giá trị nông sản sạch, an toàn; mở rộng triển khai bảo hiểm nông nghiệp nhằm giảm thiểu rủi ro do thiên tai, dịch bệnh. Bên cạnh đó, Bộ sẽ tăng cường công tác thông tin, dự báo và định hướng sản xuất, kịp thời chỉ đạo địa phương điều chỉnh cơ cấu sản xuất theo tín hiệu thị trường, tránh phát triển nóng, thiếu bền vững; kiểm soát chặt việc mở rộng diện tích, nhất là với các ngành hàng có rủi ro về điều kiện sinh thái; chủ động nắm bắt tình hình cung ứng nguyên liệu cho chế biến, xuất khẩu ; kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người sản xuất khi đơn hàng sụt giảm. Về thị trường, Bộ NN-MT cho biết định hướng là tập trung mở cửa và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu tại các thị trường lớn, truyền thống như Mỹ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản thông qua đàm phán kỹ thuật, xử lý rào cản thương mại, nâng cao chất lượng, gia tăng chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, tận dụng các FTA để mở rộng xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng, mới nổi như Hàn Quốc, ASEAN, Trung Đông; chú trọng phát triển các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh, sản phẩm Halal, sản phẩm chế biến và giá trị cao.