Liệu có kịp vận hành sàn giao dịch vàng trước 10-2 như yêu cầu của Thủ tướng?

PGS.TS Ngô Trí Long

98 bài viết

• Việc NHNN độc quyền nhập khẩu vàng nguyên liệu từng giúp ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát thị trường. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, cơ chế này đã bộc lộ nhiều bất cập. Cần xem xét điều chỉnh chính sách, cho phép nhập khẩu vàng đối với các DN đủ điều kiện để thúc đẩy cạnh tranh, ổn định thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
  Tại: Không dễ tham gia sản xuất vàng miếng
• Đã đến lúc Việt Nam cần một chính sách quản lý vàng mang tính thị trường, có kỷ cương, phù hợp với thông lệ quốc tế , qua đó giải phóng nguồn lực vàng trị giá hàng chục tỷ USD đang “nằm chết” trong dân
  Tại: Xóa độc quyền vàng miếng: Giải phóng hàng chục tỷ USD 'chết' trong dân

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các cơ quan chức năng theo dõi sát diễn biến thị trường vàng, kịp thời triển khai giải pháp bình ổn khi cần thiết, đồng thời phấn đấu trước ngày 10-2-2026 đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng theo hướng an toàn – lành mạnh – công khai – minh bạch.

Thông điệp này được nhấn mạnh tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 1-2026, trong bối cảnh giá vàng biến động mạnh, tâm lý "trú ẩn" lan rộng và rủi ro đầu cơ có thể gây hệ lụy cho ổn định vĩ mô.

Đây chính là "lăng kính" quan trọng ổn định thị trường vàng rốt cuộc là ổn định kỳ vọng và bảo vệ sức mua, để đồng lương không bị bào mòn bởi những cơn "sốt" mang màu sắc tâm lý đám đông.

Vì sao phải theo dõi sát và sẵn sàng bình ổn?

Thị trường vàng ở Việt Nam có độ nhạy rất cao: chỉ cần chênh lệch giá trong – ngoài nước giãn rộng, nguồn cung bó hẹp cục bộ hoặc tin đồn lan nhanh là giá ngay lập tức có thể "nhảy cóc". Hệ quả thường rơi vào 3 nhóm: Người mua lẻ chịu rủi ro lớn nhất vào lúc cao trào, nhiều người dùng tiền tiết kiệm tích cóp, thậm chí vay mượn để "đu đỉnh", rồi mắc kẹt khi giá đảo chiều.  

Tâm lý găm giữ lan rộng làm dòng tiền rời khỏi sản xuất – kinh doanh, ảnh hưởng nhu cầu tiêu dùng và tăng trưởng. Gia tăng giao dịch "ngoài luồng", tức mua bán không hóa đơn, không truy xuất; nguy cơ rửa tiền, gian lận, thổi giá. 

Do đó, "theo dõi sát" không chỉ là cập nhật bảng giá mỗi ngày. Đó phải là giám sát đa tầng: chênh lệch giá, cung – cầu thực, lượng giao dịch, mức độ tập trung, hiện tượng đầu cơ và cả "nhiệt" trên mạng xã hội. Khi có dấu hiệu bất thường, phản ứng chính sách cần đủ nhanh để dập kỳ vọng đầu cơ, thay vì chỉ chạy theo giải quyết hậu quả.

Sàn giao dịch vàng: trọng tâm là "minh bạch hóa" thay vì "xin – cho"

Chỉ đạo "phấn đấu trước 10-2 đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng" của Thủ tướng gửi đi một thông điệp rõ muốn bình ổn bền vững phải dựa vào thể chế thị trường minh bạch, không chỉ bằng mệnh lệnh hành chính. 

Một sàn giao dịch vàng vận hành đúng nghĩa cần đạt các tiêu chí cốt lõi: Chuẩn hóa hàng hóa: quy cách, chất lượng, tiêu chuẩn kiểm định; giảm tranh chấp giữa vàng thật – vàng pha. Minh bạch giá và khối lượng: giá hình thành từ cung – cầu, có thông tin giao dịch đủ độ tin cậy để người dân không bị "dắt mũi" bởi tin đồn. 

Giảm rủi ro thanh toán – giao nhận: cơ chế bù trừ, lưu ký, đối tác trung tâm… giúp hạn chế "lật kèo", hạn chế thị trường chợ đen. Truy xuất và tuân thủ: chống rửa tiền, chống gian lận thuế, bảo vệ người mua lẻ. 

Nếu làm được những điều đó, sàn không chỉ giúp đẹp số liệu, mà quan trọng hơn là thu hẹp vùng đất sống của đầu cơ, kéo thị trường về trạng thái lành mạnh, nơi người lao động và người dân mua bán có cơ sở, có kỷ luật.

Kỷ luật thị trường phải đi cùng khung pháp lý đủ mạnh

Một sàn giao dịch muốn hiệu quả cần đỡ bởi hành lang pháp lý rõ ràng. Thời gian qua, Chính phủ đã có bước điều chỉnh quan trọng khi sửa đổi, bổ sung quy định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, hướng tới tăng tính thị trường và siết kỷ luật minh bạch. Điều người dân quan tâm nhất là: Mua bán ở đâu thì an toàn, đúng phép? Giá niêm yết có phản ánh đúng cung – cầu, hay bị làm giá? Quyền lợi người mua được bảo vệ thế nào khi có tranh chấp?

Bởi vậy, cùng với vận hành sàn, cần triển khai đồng bộ: công khai danh sách tổ chức được phép mua bán, tăng kiểm tra hoạt động niêm yết – hóa đơn – nguồn gốc; xử lý nghiêm hành vi lợi dụng biến động để trục lợi, nhất là các điểm bán "núp bóng", quảng cáo sai sự thật hoặc kích động tâm lý "mua ngay kẻo lỡ".

Ở Việt Nam, vàng thường được xem là của để dành. Nhưng biến động nhanh, vàng cũng có thể trở thành bẫy rủi ro nếu người mua bị cuốn theo sóng giá ngắn hạn. Vì vậy, tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng cần được truyền tải theo cách dễ hiểu: bình ổn thị trường vàng không phải để khuyến khích người dân đổ tiền vào vàng, mà để ngăn thị trường bị thao túng, giảm thiệt hại cho người mua lẻ và giữ ổn định vĩ mô - nền tảng của việc làm và thu nhập.

Thời hạn 10-2 là rất gấp

Muốn kịp tiến độ mà không hình thức, theo tôi cần 5 nhóm việc song song

Thứ nhất, thiết kế mô hình quản trị sàn phải rõ trách nhiệm, ai cấp phép thành viên, ai giám sát, ai xử lý tranh chấp; tránh "đá bóng trách nhiệm".

Thứ hai, chuẩn hóa sản phẩm và quy trình giao nhận – lưu ký. Có tiêu chuẩn kiểm định thống nhất, giảm rủi ro vàng không đúng tuổi.

Thứ ba, cơ chế công bố thông tin bắt buộc theo thời gian thực, giá, khối lượng, chênh lệch mua – bán, phí… để người dân dễ so sánh.

Thứ tư, liên thông kiểm soát tuân thủ về phòng chống rửa tiền, hóa đơn điện tử, truy xuất nguồn gốc; hạn chế thị trường ngầm.

Cuối cùng, kênh tiếp nhận phản ánh của người dân: đường dây nóng, cơ chế xử lý nhanh khi có dấu hiệu "làm giá", ép giá, lừa đảo. Tinh thần là minh bạch phải nhìn thấy được, chứ không chỉ là khẩu hiệu.