Mark Zuckerberg muốn Facebook bất tử, người đã khuất cũng có thể bình luận, thả like?

Cuối tháng 12 vừa qua, Meta được cấp bằng sáng chế cho một công nghệ mô tả cách một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có thể “mô phỏng” hoạt động mạng xã hội của một người.

“Theo bằng sáng chế, mô hình ngôn ngữ có thể được sử dụng để mô phỏng người dùng khi họ vắng mặt khỏi nền tảng mạng xã hội, tạm ngừng hoạt động trong thời gian dài hoặc đã qua đời”.

Andrew Bosworth, Giám đốc công nghệ (CTO) của Meta, tác giả chính của bằng sáng chế này, vốn được nộp đơn từ năm 2023. Tuy nhiên, người phát ngôn của Meta nói với Business Insider rằng: “Chúng tôi không có kế hoạch triển khai công nghệ này”.

Tuy nhiên trong tài liệu, Meta vẫn lý giải vì sao công nghệ này có thể cần thiết.

Nếu bạn không còn hoạt động trên mạng xã hội, trải nghiệm của những người theo dõi bạn sẽ bị ảnh hưởng. Nói ngắn gọn, họ sẽ “nhớ bạn”.

“Ảnh hưởng tới người dùng sẽ nghiêm trọng và mang tính vĩnh viễn hơn nếu người đó đã qua đời và không bao giờ có thể quay lại nền tảng,” tài liệu viết.

Để lấp đầy khoảng trống đó, Meta về cơ bản sẽ tạo ra một “bản sao kỹ thuật số” của bạn. Hệ thống sẽ huấn luyện mô hình dựa trên dữ liệu “đặc thù người dùng”, bao gồm toàn bộ lịch sử hoạt động như bình luận, lượt thích, bài đăng, nhằm hiểu cách bạn đã (và sẽ) hành xử.

Bản sao này sau đó có thể tiếp tục tương tác: thả “like”, bình luận bài viết của người khác, trả lời tin nhắn riêng. Với những influencer hay nhà sáng tạo nội dung kiếm sống trên nền tảng của Meta, công cụ như vậy có thể hữu ích.

Bằng sáng chế cũng đề cập tới công nghệ cho phép LLM mô phỏng cả các cuộc gọi video hoặc âm thanh. Tuy nhiên, Meta nhấn mạnh rằng việc đăng ký bằng sáng chế không đồng nghĩa công ty chắc chắn sẽ phát triển hay triển khai công nghệ này.

Dẫu vậy, ý tưởng vẫn mở ra hàng loạt câu hỏi về bản chất của công nghệ và cả nỗi đau mất mát. Một bot AI thay bạn hoạt động khi bạn đang tạm nghỉ mạng xã hội là một chuyện. Nhưng việc bắt chước người đã khuất lại là chuyện hoàn toàn khác.

Công nghệ và nỗi đau mất mát

Edina Harbinja, giáo sư Luật tại Đại học Birmingham (Anh), chuyên về quyền kỹ thuật số và quyền riêng tư sau khi qua đời, bày tỏ lo ngại:“Vấn đề này không chỉ liên quan đến pháp lý, mà còn chạm tới những câu hỏi xã hội, đạo đức và triết học rất sâu sắc.”

Thực tế, Meta đã suy nghĩ về việc quản lý “di sản kỹ thuật số” từ nhiều năm nay. Khoảng một thập kỷ trước, Facebook ra mắt tính năng cho phép người dùng chỉ định “người thừa kế tài khoản” để quản lý trang cá nhân sau khi họ qua đời. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2023 với podcaster Lex Fridman, CEO Mark Zuckerberg từng nói về khả năng tạo avatar ảo cho người đã mất trong thế giới metaverse:

“Nếu ai đó mất đi người thân và đang đau buồn, có thể việc tương tác hoặc sống lại một số ký ức nhất định sẽ giúp ích.”

Công nghệ thuộc nhóm này có nhiều tên gọi: “death bots”, “ghost bots” hay “grief tech” - những công cụ nhằm giúp con người đối diện với mất mát bằng cách lưu giữ phiên bản kỹ thuật số của người đã khuất.

Một số startup đã ra đời từ chính trải nghiệm đau thương của nhà sáng lập. Replika được thành lập năm 2015 bởi Eugenia Kuyda sau khi cô mất một người bạn thân. Trong khi đó, You, Only Virtual (YOV) ra đời năm 2020 khi mẹ của Justin Harrison được chẩn đoán mắc ung thư. Năm 2021, Microsoft cũng đã đăng ký bằng sáng chế cho chatbot AI có thể mô phỏng người đã mất (hoặc cả nhân vật hư cấu, người nổi tiếng).

Theo Harbinja, bằng sáng chế của Meta cho thấy lĩnh vực này đang dần bước ra khỏi phạm vi thử nghiệm và tiến gần hơn tới dòng chính của ngành công nghệ. Justin Harrison cho rằng việc các “ông lớn” công nghệ quan tâm đến lĩnh vực này phản ánh việc xã hội bắt đầu “cảm thấy thoải mái hơn” với ý tưởng đó. Ông nói: “Nguồn lực hỗ trợ người đang đau buồn vốn dĩ đã rất hạn chế. Nếu chúng ta có khả năng làm tốt hơn cho họ, thì có lẽ đó là nghĩa vụ đạo đức.”

“Hãy để người đã khuất được yên nghỉ”

Tuy nhiên, AI, cái chết và nỗi đau là những chủ đề không dễ chấp nhận. Sự giao thoa của cả ba tạo ra một vùng tranh luận nhạy cảm về đạo đức, quyền riêng tư và quyền kỹ thuật số. Harbinja cũng lưu ý rằng Meta có thể có động cơ kinh doanh rõ ràng hơn là chỉ giúp người dùng vượt qua đau buồn.

“Điều đó đồng nghĩa với nhiều tương tác hơn, nhiều nội dung hơn, nhiều dữ liệu hơn”, bà nói. “Tôi có thể thấy động cơ kinh doanh. Điều tôi tò mò là họ sẽ triển khai công nghệ này như thế nào, khi nào, và liệu có triển khai hay không.”

Nếu sản phẩm được tung ra, nhiều câu hỏi sẽ xuất hiện: Liệu tính năng này áp dụng cho toàn bộ hệ sinh thái của Meta? Nó có phân biệt được sự khác biệt giữa cách bạn trò chuyện trên WhatsApp và cách bạn bình luận trên Instagram?

Joseph Davis, giáo sư xã hội học tại Đại học Virginia, lo ngại về tác động của công cụ như vậy đối với cách con người trải nghiệm nỗi đau. “Một phần quan trọng của quá trình vượt qua mất mát là chấp nhận sự ra đi thực sự,” ông nói. “Hãy để người đã khuất được yên nghỉ”.

Theo: Business Insider, Reuters