Mỹ siết quản lý phụ gia thực phẩm, Việt Nam ảnh hưởng thế nào?

ẢNH: QUANG THUẦN

Mỗi bang phạt một kiểu 

Thị trường Mỹ đang xuất hiện xu hướng tăng cường kiểm soát phụ gia thực phẩm không chỉ ở cấp liên bang mà còn tại từng bang. Cụ thể, tại 3 bang California, Texas và Louisiana đang áp dụng những cách tiếp cận khác nhau nhằm kiểm soát thành phần thực phẩm và tăng cường thông tin cho người tiêu dùng. Tại California, Đạo luật An toàn thực phẩm AB 418 quy định cấm sản xuất, phân phối và kinh doanh thực phẩm chứa bốn chất gồm dầu thực vật brom hóa (BVO), potassium bromate, propylparaben và phẩm màu đỏ số 3 (Red Dye No. 3). Quy định này có hiệu lực từ ngày 1.1.2027. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt 5.000 USD đối với lần đầu và tối đa 10.000 USD cho những lần tiếp theo.

Khác với California, Texas lựa chọn cơ chế yêu cầu cảnh báo trên nhãn. Theo Dự luật Thượng viện SB 25, các sản phẩm chứa một trong 44 thành phần thuộc danh mục kiểm soát có thể phải in cảnh báo nổi bật trên bao bì. Danh mục này bao gồm một số phẩm màu tổng hợp như Red 40, Yellow 5, Yellow 6, cùng các chất như BHA, BHT, titanium dioxide và azodicarbonamide. Quy định về nhãn dự kiến áp dụng đối với bao bì sản xuất từ ngày 1.1.2027. Tuy nhiên, điều khoản ghi nhãn này đang đối mặt với tranh chấp pháp lý tại tòa án liên bang, vì vậy cần tiếp tục theo dõi diễn biến trước khi đưa ra quyết định điều chỉnh cuối cùng.

Trong khi đó, bang Louisiana hướng đến việc công khai thông tin thành phần thông qua mã QR. Theo đó, sản phẩm thuộc diện kiểm soát sẽ phải gắn mã QR dẫn đến trang thông tin về thành phần liên quan và dữ liệu an toàn thực phẩm . Yêu cầu này dự kiến được triển khai vào cuối năm 2028. Bang này đồng thời có quy định hạn chế một số thành phần trong bữa ăn tại trường học từ năm học 2028 - 2029.

Như vậy, cùng hướng đến việc kiểm soát phụ gia, mỗi bang lại đặt ra một yêu cầu khác nhau khi cấm hoàn toàn một số chất, bắt buộc cảnh báo trên nhãn hoặc công khai thông tin qua nền tảng điện tử. Điều này có thể khiến doanh nghiệp phải xây dựng phương án tuân thủ riêng tùy theo thị trường tiêu thụ cuối cùng.

Thủy sản chế biến Việt Nam có bị ảnh hưởng?

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, mức độ tác động phụ thuộc đáng kể vào thành phần và cách chế biến sản phẩm. Các mặt hàng sơ chế, ít sử dụng phụ gia như tôm đông lạnh, cá tra phi lê đông lạnh hoặc cá ngừ đông lạnh có thể ít chịu ảnh hưởng trực tiếp hơn. Ngược lại, nhóm sản phẩm chế biến sâu và thực phẩm giá trị gia tăng cần được rà soát kỹ lưỡng. Những mặt hàng đáng lưu ý gồm tôm, cá tẩm bột; thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn; hải sản đóng hộp có sốt; súp hải sản; nước sốt và các sản phẩm phối trộn nhiều thành phần. Việc sử dụng phẩm màu tổng hợp, chất bảo quản hoặc nguyên liệu có chứa thành phần thuộc danh mục kiểm soát có thể khiến sản phẩm phát sinh yêu cầu điều chỉnh công thức hoặc nhãn hàng hóa. 

"Áp lực không chỉ nằm ở việc thay thế một phụ gia cụ thể. Nếu mỗi bang áp dụng một bộ yêu cầu khác nhau, doanh nghiệp còn phải tính toán chi phí kiểm nghiệm, quản lý nguyên liệu, thiết kế bao bì, truy xuất thành phần và phân phối sản phẩm. Đối với những doanh nghiệp phục vụ nhiều bang, việc duy trì nhiều phiên bản nhãn hoặc công thức sản phẩm có thể làm tăng độ phức tạp trong quản lý chuỗi cung ứng. Đáng chú ý, nguy cơ các bang khác tiếp tục ban hành quy định tương tự cũng có thể khiến thị trường Mỹ ngày càng khó đáp ứng theo một bộ tiêu chuẩn thống nhất", VASEP nhấn mạnh.

Trước những thay đổi này, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản sang Mỹ rà soát toàn bộ công thức sản phẩm, danh mục phụ gia và nguyên liệu đầu vào đang sử dụng. Doanh nghiệp cần xác định những thành phần có nguy cơ thuộc diện kiểm soát tại California, Texas và Louisiana; đồng thời làm việc với nhà nhập khẩu để xác định rõ bang tiêu thụ cuối cùng và các yêu cầu áp dụng đối với từng sản phẩm. Một hướng đi được khuyến nghị là chuyển dần sang xu hướng "clean label" - nhãn sạch, ưu tiên thành phần dễ nhận diện, sử dụng màu tự nhiên và lựa chọn phụ gia có mức độ chấp nhận rộng rãi trên các thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, mọi thay đổi công thức vẫn cần bảo đảm yêu cầu về an toàn thực phẩm , chất lượng và thời hạn bảo quản. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến pháp lý tại Texas, đặc biệt là quá trình xử lý tranh chấp liên quan đến SB 25, cũng như các điều chỉnh có thể phát sinh tại Louisiana và những bang khác.