Nga-Mỹ âm thầm chuẩn bị những thương vụ cực lớn

Tuy nhiên, theo chuyên gia kinh tế Nga Nikita Maslennikov, lạm phát cao và môi trường đầu tư thiếu ổn định vẫn là những trở ngại lớn đối với dòng vốn Mỹ quay trở lại Nga.

Từ chuyến dầu diesel đầu tiên đến màn hai của hợp tác Nga - Mỹ

Những tín hiệu từng được xem là khó xảy ra đang dần có hình hài cụ thể. Sau cuộc điện đàm ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ đạo cấp giấy phép tạm thời của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) cho hoạt động liên quan nhiên liệu Nga. Tổng thống Nga Vladimir Putin sau đó xác nhận những chuyến tàu chở dầu diesel đầu tiên sẽ khởi hành trong vài ngày.

Ngày 23/10, một tàu chở dầu diesel của Nga đã rời cảng Primorsk, hướng tới New York.

Tuy nhiên, theo ông Kirill Dmitriev, người đứng đầu Quỹ Đầu tư trực tiếp Nga (RDIF), đây có thể mới chỉ là phần nổi của một tiến trình rộng lớn hơn. Robert Agee, người đứng đầu Phòng Thương mại Mỹ tại Nga (AmCham), cho biết một hoặc hai dự án hợp tác Nga - Mỹ đang ở mức độ chuẩn bị cao và không nhất thiết phải chờ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.

Trao đổi với báo chí Nga, chuyên gia kinh tế Nikita Maslennikov thuộc Trung tâm Công nghệ Chính trị cho rằng, các lĩnh vực có khả năng được kích hoạt nhanh nhất gồm nhiên liệu diesel và phân bón . Xa hơn, LNG , đất hiếm và nhôm cũng có thể trở thành những hướng hợp tác tiềm năng.

Theo ông Maslennikov, việc tiếp tục mở rộng thương mại dầu diesel là kịch bản dễ hình dung nhất. Lô hàng đầu tiên có quy mô khoảng 40.000 tấn, trong khi Nga đặt mục tiêu khôi phục vị thế trên thị trường diesel toàn cầu vào cuối năm.

Nếu sản lượng xuất khẩu được nâng lên, Nga có thể đạt mức 3-3,5 triệu tấn diesel mỗi tháng vào cuối năm. Đáng chú ý, công suất sản xuất diesel của Nga hiện cao khoảng gấp đôi nhu cầu tiêu thụ trong nước, tạo dư địa đáng kể cho xuất khẩu.

Sau diesel, phân bón có thể là “quân bài” tiếp theo. Giá phân bón trên thị trường thế giới gần đây đã giảm phần nào, nhưng nhu cầu vẫn lớn. Theo ông Maslennikov, điều này tạo cơ sở để kỳ vọng xuất khẩu phân bón của Nga có thể được thúc đẩy theo mô hình tương tự dầu diesel .

Đất hiếm, LNG , nhôm: Những “mỏ vàng” nhưng đầy rào cản

Một hướng đi có ý nghĩa chiến lược hơn là đất hiếm. Nga sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản lớn nhưng nhiều mỏ vẫn chưa được phát triển tương xứng với tiềm năng.

Đáng chú ý là một mỏ lớn tại Yakutia được đánh giá có trữ lượng tầm cỡ thế giới. Tuy nhiên, việc khai thác diễn ra phân tán và chưa hình thành được một dự án quy mô lớn, đồng bộ.

Theo ông Maslennikov, triển vọng khai thác đất hiếm sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc Nga có thông qua trước cuối năm nay cơ chế khu kinh tế đặc biệt cho các vùng Bắc Cực và Viễn Đông với tư cách một đại vùng kinh tế thống nhất hay không.

Nếu cơ chế này được thiết lập, các dự án khai khoáng quy mô lớn có thể trở nên hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có doanh nghiệp Mỹ.

LNG cũng đang được tính tới, nhưng chưa thể xem là một kế hoạch chắc chắn. Một trong những biến số lớn nhất là liệu các nước châu Âu có khôi phục việc mua LNG Nga dưới sức ép của Washington hay không, đồng thời các thị trường sẽ được phân chia như thế nào.

Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, LNG vẫn được xem nhiều hơn như một kịch bản đang được nghiên cứu thay vì một dự án đã có lộ trình cụ thể.

Nhôm là một câu chuyện khác. Trước đây từng xuất hiện ý tưởng về một dự án quy mô lớn gần Krasnoyarsk với tổng vốn đầu tư khoảng 15 tỷ USD.

Nếu thành hiện thực, đây sẽ là một trong những dự án hợp tác công nghiệp Nga - Mỹ có quy mô đáng kể. Tuy nhiên, dự án phải đối mặt những trở ngại lớn về công nghệ, nguồn cung điện và quan hệ giữa các doanh nghiệp liên quan đến nhà máy thủy điện Boguchanskaya.

Do đó, theo chuyên gia Maslennikov, trong thời gian ngắn, khả năng dự án nhôm được triển khai thực tế là thấp. Một biên bản ghi nhớ hoặc tuyên bố về ý định hợp tác có tính khả thi hơn.

Không chỉ cần dỡ rào cản chính trị, Nga phải hạ nhiệt lạm phát

Việc doanh nghiệp Mỹ quay trở lại Nga, nếu xảy ra, sẽ không đơn giản chỉ phụ thuộc vào các quyết định chính trị hay việc nới lỏng trừng phạt.

Theo ông Maslennikov, về lý thuyết, điều hấp dẫn nhất đối với nhà đầu tư nước ngoài là được hưởng những điều kiện bình đẳng với doanh nghiệp trong nước. Các công cụ có thể bao gồm thỏa thuận bảo hộ và khuyến khích đầu tư, ưu đãi thuế đầu tư ở cấp liên bang và khu vực, hợp đồng bù trừ cũng như các yêu cầu về nội địa hóa sản xuất.

Nhưng để những cơ chế này thực sự phát huy tác dụng, Nga cần tạo dựng môi trường kinh tế vĩ mô phù hợp.

Hiện lãi suất chủ chốt của Nga ở mức 14%. Với mức lãi suất như vậy, nhu cầu đầu tư chủ yếu xuất phát từ các khoản vay phục vụ khôi phục công suất và sửa chữa, thay vì một chu kỳ đầu tư tăng trưởng mang tính tự nhiên.

Theo chuyên gia Nga, để đầu tư thực sự tăng trưởng, lạm phát cần được đưa xuống khoảng 5%, trong khi lãi suất cần giảm về mức khoảng 10%. Điều này phụ thuộc rất lớn vào chính sách của Ngân hàng Trung ương Nga cũng như diễn biến áp lực lạm phát.

Một vấn đề khác là nguyên tắc cạnh tranh. Nếu Nga tạo ra những ưu đãi đặc biệt cho các nhà đầu tư Mỹ, các ưu đãi tương tự nhiều khả năng cũng phải được áp dụng cho các nhà đầu tư nước ngoài khác, trong đó có doanh nghiệp Trung Quốc.

Theo ông Maslennikov, đây không nhất thiết là vấn đề. Trong môi trường cạnh tranh, các nhà đầu tư khác nhau có thể chiếm lĩnh những lĩnh vực khác nhau, tạo nên sự phân bổ mới về vốn và công nghệ.

Phố Wall của Nga có thể trở thành cửa sau cho dòng vốn Mỹ?

Nếu doanh nghiệp Mỹ thực sự quay lại Nga và tiến tới nội địa hóa sản xuất, sớm hay muộn sẽ xuất hiện một câu hỏi khác: họ sẽ huy động vốn ở đâu và có tham gia thị trường chứng khoán Nga hay không?

Theo ông Maslennikov, việc các doanh nghiệp nước ngoài niêm yết cổ phiếu trên thị trường Nga sẽ không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn mang tầm quan trọng chính trị - chiến lược.

Tuy nhiên, thị trường vốn Nga hiện vẫn đối mặt nhiều thách thức. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ trọng các nhà đầu tư dài hạn trên thị trường chứng khoán lên 66%, trong khi con số thực tế hiện chỉ khoảng 19%.

Điều đó cho thấy dư địa tăng trưởng rất lớn, nhưng cũng đồng nghĩa con đường để đạt được mục tiêu sẽ không ngắn.

Ở thời điểm này, nhiều kịch bản về dòng vốn Mỹ trở lại Nga vẫn chỉ nằm ở dạng giả định hoặc ý tưởng tiềm năng. Thương vụ diesel có thể là bước thử nghiệm quan trọng, tiếp đó là phân bón và có thể là một số dự án trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược.

Nhưng để những tín hiệu ban đầu biến thành một làn sóng đầu tư thực sự, Nga phải giải quyết bài toán lớn hơn: xây dựng một môi trường đầu tư ổn định, kiểm soát lạm phát và tạo ra những luật chơi đủ minh bạch để doanh nghiệp nước ngoài có thể tính toán dài hạn.