Nhà máy điện hạt nhân 25 tỷ USD do Nga đầu tư chậm tiến độ 3 năm, dự kiến kết nối lưới điện vào cuối năm sau

Ngày 28/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ đang quan tâm đến việc mua cổ phần tại nhà máy điện hạt nhân Akkuyu, một trong những dự án năng lượng lớn nhất do Nga đầu tư ở nước ngoài.

Theo ông Putin, công trình trị giá khoảng 25 tỷ USD được tài trợ hoàn toàn bằng vốn Nga. Moscow hoan nghênh khả năng các nhà đầu tư Thổ Nhĩ Kỳ tham gia sở hữu dự án, trong bối cảnh nhà máy đã chậm tiến độ nhiều năm và cần nguồn lực tài chính lớn để hoàn thành.

Tập đoàn năng lượng nguyên tử quốc gia Nga Rosatom hiện nắm 100% vốn tại Akkuyu, nhưng có thể chuyển nhượng tối đa 49% cổ phần cho các đối tác. Các cuộc đàm phán với nhà đầu tư Thổ Nhĩ Kỳ đã được nối lại từ tháng 4 và ghi nhận thêm tiến triển trong tháng 10.

Akkuyu là nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ, được xây dựng tại tỉnh Mersin, phía nam nước này, bên bờ Địa Trung Hải. Nga và Thổ Nhĩ Kỳ ký thỏa thuận hợp tác phát triển dự án từ năm 2010. Tuy nhiên, phải đến tháng 4/2018, công trình mới chính thức khởi công sau nhiều năm chuẩn bị.

Nhà máy gồm 4 tổ máy sử dụng lò phản ứng VVER-1200 thế hệ III+ do Nga thiết kế, mỗi tổ máy có công suất 1.200 MW. Khi hoàn thành, Akkuyu sẽ có tổng công suất lắp đặt 4.800 MW, dự kiến sản xuất khoảng 35 tỷ kWh điện mỗi năm, tương đương gần 10% nhu cầu tiêu thụ điện của Thổ Nhĩ Kỳ.

Điểm đặc biệt của Akkuyu nằm ở mô hình đầu tư xây dựng - sở hữu - vận hành (BOO). Theo đó, Rosatom không chỉ đảm nhận việc thiết kế, xây dựng và cung cấp công nghệ mà còn trực tiếp bỏ vốn, sở hữu nhà máy và vận hành trong thời gian dài.

Đây là mô hình khác biệt so với nhiều dự án điện hạt nhân thông thường, khi nước sở tại trực tiếp đầu tư và thuê nhà thầu nước ngoài xây dựng.

Với tổng vốn khoảng 25 tỷ USD, Akkuyu cũng là một trong những công trình năng lượng lớn nhất mà Nga triển khai tại nước ngoài. Cuối năm 2025, Moscow tiếp tục bổ sung khoảng 9 tỷ USD tài trợ cho dự án nhằm duy trì tiến độ xây dựng.

Theo kế hoạch ban đầu, tổ máy đầu tiên của Akkuyu dự kiến vận hành vào năm 2023, đúng dịp kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, mốc thời gian này liên tục bị lùi lại. Quá trình xây dựng gặp nhiều trở ngại liên quan đến thủ tục hành chính, kỹ thuật, nguồn cung thiết bị và thanh toán quốc tế.

Đặc biệt, xung đột Nga - Ukraine cùng các biện pháp hạn chế tài chính của phương Tây đã khiến hoạt động hậu cần, vận chuyển và giao dịch xuyên biên giới trở nên phức tạp. Dù Rosatom không trực tiếp chịu các biện pháp trừng phạt toàn diện, dự án vẫn bị ảnh hưởng bởi những khó khăn trong hệ thống thanh toán và chuỗi cung ứng.

Sau nhiều lần điều chỉnh tiến độ, đến tháng 6/2026, Rosatom thông báo đã hoàn thành công tác xây dựng chính tại tổ máy số một và chuyển trọng tâm sang giai đoạn thử nghiệm, chuẩn bị vận hành.

Trong tháng 10, các kỹ sư hoàn tất thử nghiệm thủy lực hệ thống làm mát sơ cấp, nâng áp suất lên 24,5 MPa, tương đương khoảng 1,5 lần áp suất vận hành thông thường, nhằm kiểm tra độ kín và độ bền của hệ thống.

Tổng giám đốc Rosatom Alexei Likhachev cho biết tập đoàn đặt mục tiêu đưa lò phản ứng đầu tiên đạt trạng thái phản ứng dây chuyền hạt nhân tự duy trì trong nửa cuối tháng 12/2026. Đây là bước quan trọng trước khi tổ máy kết nối lưới điện và phát điện thương mại, dự kiến trong năm 2027. Theo kế hoạch của chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ, cả bốn tổ máy sẽ đi vào hoạt động đầy đủ vào cuối năm 2028.

Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, Akkuyu được kỳ vọng giúp đa dạng hóa nguồn cung điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và đặt nền móng cho ngành công nghiệp điện hạt nhân quốc gia. Trong khi đó, Nga coi công trình là dự án quan trọng trong chiến lược xuất khẩu công nghệ hạt nhân, đồng thời tạo nguồn thu dài hạn thông qua bán điện.

Theo Reuters, World Nuclear News