Deutsch 
English 
Español 
Français 
Bahasa Indonesia 
日本語 
한국어 
Nederlands 
Português 
Tiếng Việt 
中文 Cách thành phố Tây An, Trung Quốc khoảng 35 km về phía đông bắc là một trong những phát hiện khảo cổ nổi tiếng nhất thế giới. Đội quân đất nung gồm hàng nghìn binh sĩ có kích thước tương đương người thật đã được tìm thấy. Những bức tượng được tạo ra nhằm bảo vệ Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Quốc, ở thế giới bên kia và được chôn cùng ông sau khi qua đời vào năm 210 trước Công nguyên.
Trong nhiều thập kỷ, giới khảo cổ cho rằng thợ thủ công chế tác đội quân này chủ yếu là nam giới trưởng thành. Tuy nhiên, nghiên cứu mới công bố ngày 13/10 trên tạp chí khoa học Journal of Cultural Heritage đã đưa ra những bằng chứng cho thấy phụ nữ và trẻ em cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng công trình đồ sộ này.
Nghiên cứu do bà Shen Jingyi, Phó giáo sư tại Trường Khảo cổ học thuộc Đại học Sơn Đông (Trung Quốc), thực hiện. Nhóm của bà đã phân tích 79 dấu vân tay còn tương đối nguyên vẹn trên 36 bức tượng đất nung thuộc khu vực T23, hố khai quật số 1 trong quần thể lăng mộ Tần Thủy Hoàng.
Kết quả ước tính khoảng 45% số dấu vân tay thuộc về nam giới trưởng thành, 32,7% thuộc về phụ nữ trưởng thành và 22,3% còn lại thuộc về người dưới 15 tuổi. Theo luật pháp thời nhà Tần, 15 tuổi là ngưỡng được công nhận trưởng thành.
Như vậy, trong số dấu vân tay được phân tích, tỷ lệ được ước tính thuộc về phụ nữ và trẻ em lên tới 55%, cao hơn tỷ lệ của nam giới trưởng thành.
Theo bà Shen, phát hiện này đặt lại nghi vấn đối với quan điểm tồn tại lâu nay rằng việc chế tác đội quân đất nung hoàn toàn do nam giới trưởng thành đảm nhiệm. Đây cũng là lần đầu tiên các nhà khoa học đưa ra bằng chứng sinh học có thể đo đếm về sự tham gia của phụ nữ và trẻ em vào quá trình sản xuất tượng đất nung.
Trước đây, giới khảo cổ chủ yếu dựa vào các tài liệu lịch sử để tìm hiểu lực lượng lao động trong những xưởng thủ công quy mô lớn dưới thời nhà Tần (221-207 TCN). Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp về những người thực sự tạo ra đội quân đất nung vẫn rất hạn chế.
Năm ngoái, Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) đưa tin các nhà nghiên cứu tại Bảo tàng Lăng Tần Thủy Hoàng đã sử dụng thiết bị khoa học hiện đại để phát hiện hơn 100 dấu vân tay trên hơn 40 bức tượng được khai quật.
Dù lần đầu ghi nhận dấu vân tay của người chưa trưởng thành, các nhà nghiên cứu khi đó vẫn cho rằng phần lớn dấu vết thuộc về thợ thủ công nam giới trưởng thành.
Khác với phương pháp trước đây, nhóm của bà Shen sử dụng mô hình thống kê Bayes để phân tích đồng thời toàn bộ dấu vân tay, thay vì cố gắng xác định giới tính của từng dấu riêng lẻ. Kết quả được đối chiếu với dữ liệu dấu vân tay hiện đại của nhiều nhóm tuổi và giới tính khác nhau.
Các nhà khoa học phát hiện mỗi bức tượng có từ một đến năm dấu vân tay, nằm rải rác ở nhiều vị trí như đầu, cánh tay, áo giáp, bàn tay, cổ áo và thậm chí cả bàn chân. Những dấu vết này nhiều khả năng vô tình được để lại trong quá trình chế tác.
Trong tổng số 79 dấu vân tay, có 73 dấu hình thành khi người thợ tạo hình, đúc khuôn và lắp ghép các bộ phận. Sáu dấu còn lại xuất hiện trong quá trình gắn những chi tiết trang trí được làm sẵn, chẳng hạn đinh tán trên áo giáp và thắt lưng.
Nhóm nghiên cứu chụp ảnh các dấu vân tay và đo khoảng cách trung bình giữa các đường vân. Đây là đặc điểm thường tăng theo độ tuổi, giúp các nhà khoa học ước tính nhóm tuổi của người để lại dấu vết.
Không chỉ dựa vào dấu vân tay, các tài liệu lịch sử và hiện vật được khai quật tại nhiều khu vực khác của Trung Quốc cũng củng cố nhận định rằng phụ nữ và trẻ em từng tham gia sản xuất thủ công dưới thời nhà Tần.
Trong cuốn sách Artisans in Early Imperial China xuất bản năm 2007, Giáo sư lịch sử Trung Quốc Anthony Barbieri-Low thuộc Đại học California, Santa Barbara (Mỹ), đã ghi nhận những dòng chữ trên đồ sơn mài thời Tần đề cập đến các nhóm lao động như phụ nữ trưởng thành, thiếu nữ và nam giới trẻ tuổi.
Theo tài liệu này, nhóm nam giới trẻ tuổi được xác định là những người cao dưới 1,5 mét, trong khi nhóm thiếu nữ có chiều cao không quá 1,43 mét. Những thiếu nữ này không được ký tên lên sản phẩm thủ công như phụ nữ trưởng thành và thường chỉ đảm nhiệm các công việc đơn giản.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh kết quả phân tích chưa đủ để kết luận phụ nữ và trẻ em chiếm tỷ lệ tương tự trong toàn bộ lực lượng chế tác đội quân đất nung.
Theo bà Shen, khu vực T23 chỉ là một phần nhỏ của hố khai quật số 1. Vì vậy, tỷ lệ dấu vân tay có thể phản ánh cơ cấu lao động của một nhóm thợ hoặc một giai đoạn sản xuất nhất định, chứ không đại diện cho toàn bộ công trình.
Dù vậy, phát hiện mới cho thấy lực lượng tham gia chế tác đội quân đất nung có thể đa dạng hơn nhiều so với những gì giới nghiên cứu từng hình dung, trong đó phụ nữ và người chưa trưởng thành có thể đóng góp đáng kể.
Đội quân đất nung đã nằm dưới lòng đất hơn 2.200 năm trước khi tình cờ được một nhóm nông dân phát hiện trong lúc đào giếng vào năm 1974. Từ đó, quần thể tượng binh sĩ này trở thành một trong những di sản khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc.
Lăng Tần Thủy Hoàng và đội quân đất nung được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1987.
Theo SCMP