Ảnh minh họa
Nằm cao trên Vòng Bắc Cực, một mỏ sắt lâu đời ở miền bắc Thụy Điển đang dần lộ diện một vai trò mới trong chuỗi cung ứng nguyên liệu chiến lược của châu Âu. Theo ước tính tài nguyên mới nhất của LKAB, khu vực Per Geijer gần Kiruna có thể chứa khoảng 2,2 triệu tấn oxit đất hiếm, cùng với khoảng 1,2 tỷ tấn quặng sắt và phốt pho, đưa nơi đây trở thành một trong những mỏ đất hiếm lớn nhất châu Âu được xác nhận đến nay.
Per Geijer nằm ngay phía bắc mỏ Kiruna – mỏ quặng sắt ngầm lớn nhất thế giới và là trụ cột của ngành thép châu Âu hơn một thế kỷ qua. Trong phần lớn thời gian đó, hoạt động khai thác tập trung vào magnetit chất lượng cao. Tuy nhiên, các chương trình khoan thăm dò gần đây cho thấy quặng tại đây còn chứa hàm lượng đáng kể khoáng vật giàu đất hiếm và phốt pho.
Đất hiếm là nhóm 17 nguyên tố kim loại đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất nam châm vĩnh cửu cho động cơ xe điện, tua bin gió, thiết bị điện tử và nhiều ứng dụng công nghệ cao. Dù không thực sự hiếm trong vỏ Trái đất, chúng khó tách chiết và tinh luyện, đòi hỏi công nghệ xử lý phức tạp.
Tại Per Geijer, các nguyên tố này chủ yếu nằm trong khoáng vật apatit – loại khoáng giàu phosphate có thể được tinh chế thành tinh quặng, sau đó tiếp tục xử lý để thu hồi oxit đất hiếm và axit photphoric dùng trong sản xuất phân bón.
Theo báo cáo tài nguyên năm 2025 được lập theo tiêu chuẩn quốc tế PERC bởi các nhà địa chất độc lập, Per Geijer đã được phân loại là một nguồn tài nguyên khoáng sản quy mô lớn với triển vọng khai thác thực tế. Dù chưa phải là trữ lượng đã được phê duyệt hoàn toàn kèm kế hoạch thương mại cuối cùng, việc được công nhận theo chuẩn PERC giúp nâng cao đáng kể tính khả thi của dự án.
Trong nhiều năm, Trung Quốc giữ vai trò thống lĩnh thị trường đất hiếm toàn cầu, không chỉ ở khâu khai thác mà còn chiếm gần 90% năng lực tinh chế. Sự phụ thuộc này khiến các ngành công nghiệp châu Âu đối mặt rủi ro khi Bắc Kinh điều chỉnh chính sách xuất khẩu.
Trước bối cảnh đó, Liên minh châu Âu đã ban hành Đạo luật Nguyên liệu thô thiết yếu, đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ khai thác và chế biến trong khối một tỷ lệ đáng kể các khoáng sản chiến lược, đồng thời giảm phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia ngoài EU nào xuống dưới 65%.
Nếu được phát triển đúng lộ trình, LKAB cho biết Per Geijer có thể đáp ứng khoảng 18% nhu cầu đất hiếm của châu Âu trong dài hạn. Điều này giúp củng cố an ninh chuỗi cung ứng cho các ngành công nghiệp mũi nhọn như xe điện và tua bin gió.
Theo kế hoạch, quặng chứa apatit sẽ được khai thác tại Kiruna và xử lý bằng phương pháp tách từ để tạo ra hai dòng sản phẩm: sắt và vật liệu giàu phốt phát. Tại Malmberget, LKAB sẽ tiếp tục tinh chế thành tinh quặng apatit có hàm lượng đất hiếm cao hơn.
Sau đó, vật liệu này được vận chuyển đến khu công nghiệp mới ở Luleå, nơi một nhà máy thí điểm đang được xây dựng để áp dụng công nghệ thủy luyện nhằm tách oxit đất hiếm, axit photphoric và thạch cao – sản phẩm phụ của quá trình.
Đáng chú ý, LKAB đã đầu tư vào REEtec của Na Uy, doanh nghiệp phát triển công nghệ tách đất hiếm với quy trình sạch hơn nhằm cạnh tranh với các nhà máy tinh chế truyền thống tại châu Á.