Phát hiện mỏ thạch anh trữ lượng 35 triệu tấn tại láng giềng Việt Nam, độ tinh khiết trên 99,995%

Trung Quốc vừa công bố phát hiện một trữ lượng thạch anh tinh khiết cao (High Purity Quartz – HPQ) quy mô lớn tại khu vực Altay (Tân Cương) và dãy núi Tần Lĩnh, với tổng tài nguyên ước tính vượt 35 triệu tấn. Đây được xem là một trong những phát hiện khoáng sản quan trọng nhất của nước này trong lĩnh vực vật liệu công nghệ cao những năm gần đây.

Theo Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Trung Quốc, các phân tích ban đầu cho thấy thạch anh tại hai khu vực này đạt độ tinh khiết trên 99,995%, ngưỡng tiêu chuẩn để sử dụng trong sản xuất chất bán dẫn, tấm pin năng lượng mặt trời và sợi quang học. HPQ hiện được xếp vào nhóm khoáng sản chiến lược, tương tự đất hiếm, than chì và gallium – những vật liệu then chốt trong chuỗi giá trị công nghệ cao.

Thạch anh tinh khiết cao là đầu vào không thể thiếu trong sản xuất silicon – nền tảng của toàn bộ ngành điện tử và năng lượng mặt trời. Mỗi tấm wafer bán dẫn đều được sản xuất trong các nồi nấu bằng thạch anh , phải chịu nhiệt độ trên 2.000 độ C mà không bị nhiễm tạp chất. Chỉ một lượng rất nhỏ kim loại như sắt hay titan cũng đủ khiến silicon không đạt chuẩn công nghiệp.

Trong nhiều thập kỷ, phần lớn HPQ cấp bán dẫn của thế giới được cung cấp bởi mỏ Spruce Pine ở bang Bắc Carolina (Mỹ), cùng với một số nguồn hạn chế từ Na Uy. Trung Quốc hiện phải nhập khẩu tới khoảng 70% nhu cầu HPQ, khiến lĩnh vực bán dẫn và năng lượng mặt trời phụ thuộc lớn vào nguồn cung nước ngoài.

Việc phát hiện trữ lượng lớn trong nước có thể giúp Bắc Kinh từng bước thu hẹp điểm yếu này trong chuỗi cung ứng công nghệ.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng việc khai thác được quặng HPQ mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn nhất nằm ở khâu tinh chế. Theo Tiến sĩ Yin Guangwei, nhà khoáng vật học thuộc Viện Khoa học Địa chất Trung Quốc, quá trình nâng độ tinh khiết từ quặng tự nhiên lên mức 4N5–4N8 (99,995–99,998%) đòi hỏi công nghệ xử lý cực kỳ chính xác và chi phí cao.

Hiện một số cơ sở thí điểm tại Hà Nam và Tân Cương đang thử nghiệm dây chuyền tinh chế thạch anh đạt độ tinh khiết 99,998%, đủ tiêu chuẩn sản xuất nồi nấu bán dẫn và linh kiện quang học. Nếu thành công, các cơ sở này có thể cung cấp trực tiếp cho các nhà máy wafer và ngành năng lượng mặt trời trong nước, giúp giảm chi phí và rủi ro nhập khẩu.

Việc Trung Quốc đưa HPQ vào danh sách tài nguyên chiến lược quốc gia cho thấy nước này coi đây là một mắt xích quan trọng không kém đất hiếm hay kim loại hiếm. Trong bối cảnh Mỹ và các đồng minh siết chặt kiểm soát xuất khẩu công nghệ và vật liệu nhạy cảm, việc chủ động được nguồn HPQ có thể giúp Trung Quốc củng cố vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn, quang điện và quang học chính xác.

Dù vậy, các nghiên cứu quốc tế lưu ý rằng chỉ một phần nhỏ quặng HPQ trong tự nhiên có thể đạt tiêu chuẩn công nghiệp sau khi loại bỏ tạp chất. Do đó, trữ lượng địa chất lớn không đồng nghĩa với khả năng cung ứng thương mại tương ứng.

Trong ngắn hạn, thạch anh tại Altay và Tần Lĩnh vẫn mới ở giai đoạn tiềm năng. Nhưng về dài hạn, nếu Trung Quốc làm chủ được công nghệ tinh chế, nguồn tài nguyên này có thể trở thành một lợi thế quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn và năng lượng sạch.