'Sản vật trời ban' của Việt Nam lập kỷ lục chưa từng có, lần đầu gia nhập 'câu lạc bộ 5 tỷ USD'

Ngành điều Việt Nam vừa khép lại năm 2025 với những con số kỷ lục, đánh dấu bước tiến mới trong lịch sử xuất khẩu nông sản. Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan, riêng tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu hạt điều đạt 466 triệu USD, tăng mạnh 29% so với cùng kỳ năm trước. Cú bứt tốc ấn tượng vào cuối năm đã góp phần đưa tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều cả năm lên 5,2 tỷ USD, lần đầu tiên chính thức gia nhập “câu lạc bộ 5 tỷ USD” của nông nghiệp Việt Nam.

Đây cũng là năm thứ hai liên tiếp ngành điều lập kỷ lục mới về kim ngạch. Nếu năm 2024, hạt điều lần đầu chạm mốc 4 tỷ USD, thì chỉ sau một năm, giá trị xuất khẩu đã tăng thêm gần 1 tỷ USD. Về sản lượng, năm 2025 ghi nhận 766.585 tấn hạt điều xuất khẩu , tăng 5,7% về lượng và tăng 20,4% về kim ngạch so với năm 2024. Trong bối cảnh xuất khẩu gạo sụt giảm, hạt điều đã vươn lên vị trí thứ ba trong nhóm nông sản xuất khẩu chủ lực, chỉ đứng sau cà phê (8,9 tỷ USD) và rau quả (8,56 tỷ USD).

Một điểm nhấn đáng chú ý trong bức tranh xuất khẩu năm 2025 là sự dịch chuyển mạnh mẽ về cơ cấu thị trường. Lần đầu tiên, Trung Quốc vượt Mỹ để trở thành thị trường tiêu thụ hạt điều lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch đạt 1,115 tỷ USD, tăng gần 50% so với cùng kỳ năm trước.

Đà tăng này đến từ sự phục hồi của kinh tế Trung Quốc, nhu cầu ngày càng cao đối với các sản phẩm nông sản có lợi cho sức khỏe, đồng thời phản ánh nỗ lực của doanh nghiệp Việt Nam trong việc đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và logistics từ phía đối tác Trung Quốc.

Trái ngược với xu hướng trên, xuất khẩu hạt điều sang Mỹ lại sụt giảm đáng kể, giảm 24% về lượng và 15% về kim ngạch trong năm 2025. Nguyên nhân chính xuất phát từ những bất ổn liên quan đến chính sách thuế đối ứng của Mỹ. Từ tháng 4/2025, sau khi Chính quyền Mỹ công bố kế hoạch áp thuế đối ứng với các đối tác thương mại, nhiều nhà nhập khẩu đã tạm dừng mua hạt điều Việt Nam do lo ngại rủi ro thuế khi hàng cập cảng. Tâm lý thận trọng này đã tác động rõ rệt đến dòng chảy thương mại trong nửa cuối năm.

Trong hơn 10 năm qua, Mỹ luôn là thị trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam, thường chiếm trên 20% tổng lượng xuất khẩu , riêng năm 2024 tỷ trọng này lên tới gần 27%. Do đó, việc thị trường Mỹ chững lại được đánh giá sẽ tiếp tục tạo áp lực không nhỏ đối với ngành điều trong thời gian tới, đặc biệt nếu các rào cản thương mại kéo dài.

Dù đạt kim ngạch xuất khẩu cao, ngành điều Việt Nam vẫn mang đặc thù của một ngành gia công quy mô lớn, phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Năm 2025, Việt Nam đã chi khoảng 4,5 tỷ USD để nhập khẩu hơn 2,9 triệu tấn điều thô. Sau khi trừ chi phí nhập khẩu, giá trị xuất siêu của ngành điều đạt hơn 700 triệu USD.

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), những kết quả đạt được là thành quả của quá trình chuyển đổi bền bỉ trong nhiều năm, từ một ngành mang nặng mục tiêu an sinh xã hội sang ngành công nghiệp xuất khẩu tỷ USD. Trong đó, khoa học công nghệ đóng vai trò then chốt.

Kể từ sau các dự án khoa học – công nghệ quốc gia về chế tạo máy tách vỏ tự động giai đoạn 2010–2011, ngành điều đã dần thoát khỏi phụ thuộc vào lao động thủ công, nâng cao năng suất, đồng thời đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe của những thị trường khó tính như EU và Nhật Bản. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành điều Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu thế giới trong những năm tới.