Siết trách nhiệm doanh nghiệp để tăng nguồn cung nhà ở xã hội

3 vướng mắc

Phát biểu tại hội thảo “Phát triển nhà ở xã hội tại TPHCM - từ mô hình đến hành động” mới đây, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM cho biết, theo Đề án của Chính phủ về đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội thì chỉ tiêu phát triển đến năm 2030 được giao cho TPHCM là 199.400 căn, chiếm khoảng 20% tổng chỉ tiêu cả nước.

Giai đoạn 2021-2025, TPHCM đã hoàn thành gần 18.000 căn nhà ở xã hội , gần đạt kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, so với nhu cầu thực tế, kết quả này vẫn còn khoảng cách đáng kể. Kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM cho thấy, nhu cầu về nhà ở giai đoạn 2026-2030 là rất lớn. Trong đó, nhóm có nhu cầu thuê, thuê mua nhà ở xã hội chiếm tỷ trọng đáng kể, đặc biệt tại các khu vực nội thành phát triển và khu vực ngoại thành gần với các khu công nghiệp, khu chế xuất.

Trong khi đó, ông Phạm Trần Hải, Phó trưởng phòng Nghiên cứu quản lý đô thị của Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM cho biết, kế hoạch phát triển nhà ở xã hội tại TPHCM hiện gặp 3 vướng mắc lớn về quỹ đất, tài chính và thủ tục hành chính.

Cụ thể, việc bố trí 20% quỹ đất nhà ở xã hội trong các dự án nhà ở thương mại thường dẫn đến các dự án quy mô nhỏ và thiếu hạ tầng đồng bộ. Chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và giá đất tăng cao cũng góp phần làm giảm tính khả thi của dự án.

Về mặt tài chính, các ưu đãi chưa đủ hấp dẫn hay vốn vay ưu đãi khó tiếp cận, trong khi mức lợi nhuận bị khống chế (tương đương khoảng 10% giá thành) chưa tương xứng với rủi ro đầu tư. Các thủ tục hành chính để đầu tư dự án nhà ở xã hội còn phức tạp, kéo dài, làm chậm tiến độ dự án và tăng chi phí thực hiện.

Quy trách nhiệm

Để đạt chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội đã được giao, ông Phạm Minh Mẫn, Phó giám đốc Sở Xây dựng TPHCM cho biết trong giai đoạn 2026-2027, TPHCM đang thúc đẩy thực hiện 58 dự án, trong đó có 11 dự án đã có giấy phép xây dựng, đang thi công hoặc đang chuẩn bị thi công với quy mô 12.000 căn. Ngoài ra còn có 47 dự án đã có chấp thuận chủ trương đầu tư với quy mô khoảng 31.500 căn.

Trong thời gian tới, TPHCM sẽ tập trung các nhóm giải pháp để đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà ở xã hội . Đầu tiên, tập trung hoàn thành quy hoạch quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội đến năm 2040 với tổng diện tích đất khoảng 2.000 ha. Sở Xây dựng sẽ phối hợp với Sở Quy hoạch Kiến trúc để cụ thể hóa các quy hoạch và vị trí cụ thể trong các khu động lực, gần các tuyến vành đai của TPHCM, từ đó huy động các nguồn lực kêu gọi đầu tư xây dựng nhà ở xã hội .

TPHCM cũng tập trung thúc đẩy hoàn tất thủ tục pháp lý của 47 dự án đã có chấp thuận chủ trương đầu tư để khởi công trong quý I năm nay. Đồng thời ban hành quy định cơ chế hỗ trợ chủ đầu tư thực hiện án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội , tập trung thực hiện việc giao chủ đầu tư theo các quy định mới ban hành.

Tiếp đó, TPHCM ban hành trình tự đầu tư xây dựng nhà ở xã hội trên cơ sở cắt giảm tối đa 20% thời gian thực hiện. Kiện toàn Quỹ Phát triển nhà ở TPHCM theo mô hình Quỹ nhà ở quốc gia. Theo đó, quỹ sẽ được TPHCM cấp vốn điều lệ để thực hiện đầu tư xây dựng quỹ nhà ở xã hội cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thuê để ở, đồng thời kết nối cung cầu tạo ra nguồn tài chính phát triển nhà ở xã hội .

Đáng chú ý, ông Phạm Minh Mẫn cho biết thêm, Sở Xây dựng sẽ tham mưu UBND TPHCM ban hành các biện pháp chế tài, nhằm siết trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc triển khai nhà ở xã hội , đồng thời khắc phục tình trạng chậm trễ hoặc né tránh nghĩa vụ dành 20% quỹ đất trong các dự án nhà ở thương mại.

Đối với các dự án nhà ở thương mại có bố trí quỹ đất dành để phát triển nhà ở xã hội mà chậm triển khai nhà ở xã hội , Sở Xây dựng sẽ không xem xét giải quyết thủ tục về thông báo nhà ở hình thành trong tương lai đủ điều kiện được bán, cho thuê mua đối với dự án nhà ở thương mại, trong trường hợp chủ đầu tư chưa triển khai đầu tư thực hiện nhà ở xã hội trong dự án.

Về các dự án đã hết tiến độ thực hiện nhưng chủ đầu tư chưa hoàn thành thủ tục pháp lý để được cấp phép xây dựng, cơ quan có thẩm quyền đề xuất không gia hạn tiến độ thực hiện, đồng thời xem xét chấm dứt hoạt động dự án, thu hồi quỹ đất và dự án nhà ở xã hội . Chủ đầu tư còn có thể bị xử lý vi phạm hành chính nếu chậm triển khai thực hiện dự án theo quy định của pháp luật.