Thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu nông lâm sản như thế nào?

Hàng loạt ngành hàng có nguy cơ suy giảm

Tại hội nghị, nhiều hiệp hội ngành hàng chủ lực của cả nước như thủy sản, rau quả, hồ tiêu… đều cho thấy tình hình tăng trưởng lạc quan ngay từ đầu năm. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu thủy sản 4 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 3,7 tỉ USD, tăng 14 - 15% so với cùng kỳ năm 2025, rau quả đạt trên 2 tỉ USD, với mức tăng trưởng 22% so với cùng kỳ năm trước. Hồ tiêu vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định, sản lượng có thể tương đương hoặc giảm nhẹ khoảng 3 - 5% so với năm 2025 nhưng kim ngạch xuất khẩu được kỳ vọng tăng từ 5 - 10% nhờ duy trì giá cao. Thậm chí nếu xung đột vũ trang tại khu vực Trung Đông sớm kết thúc, kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu có thể tăng trên 10% với sức mua hồi phục ở hai thị trường chính là Trung Quốc và Mỹ.

ẢNH: T.N

Tuy nhiên, bên cạnh những ngành hàng duy trì phong độ tốt, hàng loạt mặt hàng chủ lực khác lại đang đối mặt với nguy cơ tuột dốc. Đơn cử xuất khẩu cà phê từ đầu vụ thu hoạch đến nay mới đạt khoảng 3,7 tỉ USD, tăng 10% về khối lượng nhưng giảm 13% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025; bước qua tháng 6, cà phê thường sẽ giảm nhiệt. Mặt hàng gạo dự kiến kế hoạch xuất khẩu năm 2026 có thể chỉ đạt 3,95 tỉ USD, giảm 3,7% so với năm 2025 do dự báo nguồn cung trên toàn cầu dư thừa và giá tiếp tục ở mức thấp. Bên cạnh đó, gạo cũng chịu sự cạnh tranh giá gay gắt từ các nguồn cung lớn như Ấn Độ, Thái Lan. Mặt hàng cao su cũng được dự báo chỉ đạt 3,15 tỉ USD, giảm 7,9% so với năm 2025.

Trong khi đó, dù được kỳ vọng sẽ tăng trưởng dương nhưng thực tế trong 4 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ chỉ đạt khoảng 5,4 tỉ USD, tăng nhẹ 0,4% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng nhóm sản phẩm gỗ đạt 3,5 tỉ USD, giảm 4,6%, cho thấy nhu cầu thị trường suy giảm và doanh nghiệp đang chịu nhiều áp lực cạnh tranh.

ẢNH: Đ.N.T

Theo lãnh đạo Bộ NN-MT, tổng hợp diễn biến xuất khẩu các mặt hàng nông lâm thủy sản từ đầu năm đến nay cho thấy chiến sự tại khu vực Trung Đông đang tác động trực tiếp đến giá năng lượng, chi phí vận tải và làm gia tăng rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Kinh tế thế giới phục hồi chậm, nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn chưa ổn định; áp lực lạm phát, chính sách tiền tệ thắt chặt tại một số nền kinh tế lớn tiếp tục ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu. Cùng với đó, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng; các quốc gia tăng cường áp dụng các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải... Trong nước, sản xuất nông nghiệp tiếp tục duy trì ổn định; tuy nhiên vẫn chịu tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh.

Nỗ lực tìm giải pháp thúc đẩy xuất khẩu

Đứng trước nguy cơ tuột dốc, đại diện Hiệp hội Cà phê - Ca cao VN (Vicofa) đưa ra giải pháp duy trì kim ngạch, đó là các doanh nghiệp cà phê cần có sự liên kết trong việc ổn định giá thị trường, cân nhắc giữ hàng khi các nước khác bước vào vụ thu hoạch. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tăng lượng xuất khẩu cà phê nhân thương mại, tăng lượng cà phê nhân chất lượng cao có các chứng chỉ xanh, bền vững để tăng khả năng cạnh tranh, đặc biệt đẩy mạnh chế biến xuất khẩu cà phê rang xay, hòa tan và phối trộn có giá cao để bù một phần kim ngạch giảm do giá cà phê nhân lao dốc.

Ông Bạch Thanh Tuấn, Phó chủ tịch Vicofa, cũng kiến nghị Chính phủ và các bộ hỗ trợ đẩy mạnh chương trình xúc tiến thương mại tại các thị trường tiềm năng như Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc và Algeria; các thị trường cà phê đặc sản, hữu cơ chất lượng cao tại các quốc gia Bắc Âu; kết nối vào các chuỗi bán lẻ tại thị trường châu Á, châu Âu. "Ngoài ra, cơ quan quản lý cần xem xét cơ chế linh hoạt thanh toán bằng tiền mặt thay vì chỉ chuyển khoản cho giao dịch mua bán từ 5 triệu đồng trở lên đối với các hộ nông dân vùng sâu, vùng xa và hoặc các hộ nông dân có đầy đủ thông tin về CCCD. Vì với mức 5 triệu đồng đối với mặt hàng cà phê là một giá trị rất nhỏ", ông Tuấn kiến nghị.

ẢNH: Q.T

Đối với mặt hàng rau quả, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả VN, kiến nghị cần mạnh tay giải quyết vấn đề chất lượng, chấm dứt tình trạng hàng hóa xuất khẩu có dư lượng chất cấm vượt quy định; các cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng đã cấp, tăng cường hậu kiểm và xử lý thật nghiêm các trường hợp gian lận để bảo vệ uy tín thương hiệu quốc gia; nâng cao năng lực và phương pháp làm việc của các đơn vị kiểm nghiệm, giám định để có kết quả nhanh, chính xác phục vụ doanh nghiệp với chi phí hợp lý.

Đại diện Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) cũng kiến nghị Chính phủ và Bộ NN-MT tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, chuyển mạnh sang quản lý rủi ro và hậu kiểm; đồng thời rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến xuất khẩu hải sản sang EU và Mỹ, đặc biệt là các thủ tục cấp giấy chứng nhận như C/C, P/S và CoA…

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh mục tiêu xuất khẩu nông lâm thủy sản trên 74 tỉ USD trong năm 2026 là không thay đổi và phải quyết tâm thực hiện bằng được mục tiêu này. Trong đó, về những giải pháp cấp bách để khơi thông xuất khẩu nông lâm thủy sản trong năm 2026 là cắt giảm ngay những thủ tục, rào cản quy định gây khó khăn cho quy trình sản xuất, kinh doanh.

Bộ trưởng NN-MT Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh định hướng ngành nông nghiệp phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo sản lượng sang tăng trưởng theo chất lượng, giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu thô, mở rộng thị trường, nâng tỷ trọng chế biến, chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn mới, củng cố vị thế nông sản VN trên thị trường quốc tế. Về các giải pháp ngắn hạn, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đề nghị các cơ quan chức năng theo dõi sát thị trường, chủ động điều hành linh hoạt theo tháng, theo quý nhằm dự báo và cảnh báo sớm về thị trường, thay đổi chính sách nhập khẩu của các thị trường lớn. Đối với các ngành hàng có nguy cơ suy giảm giá trị xuất khẩu như gạo, cà phê, gỗ, cao su, chè… cần triển khai ngay các giải pháp giữ thị trường, cơ cấu lại phân khúc sản phẩm, tăng tỷ trọng chế biến, mở rộng thị trường thay thế, hỗ trợ xử lý vướng mắc về logistics, tín dụng và thông quan.