Tính toán chi phí sau 10 năm dùng xe điện: Thay pin hay mua mới xe xăng rẻ hơn?

Trong nhiều năm, nỗi lo lớn nhất khiến người tiêu dùng do dự mua xe điện không phải quãng đường đi được hay trạm sạc, mà là câu hỏi: sau 8–10 năm, khi pin xuống cấp hoặc hết bảo hành, việc thay thế có đắt đến mức mua một chiếc xe xăng mới còn rẻ hơn không? Đây là mối băn khoăn chính đáng, bởi pin là bộ phận đắt nhất của xe điện và cũng là thứ gắn liền với tuổi thọ phương tiện.

Tuy nhiên, dữ liệu thực tế được công bố trong những năm gần đây cho thấy kịch bản “8 năm phải thay pin” không phản ánh đúng tình hình sử dụng ngoài đời.

Theo các phân tích dựa trên dữ liệu xe vận hành thực tế được trích dẫn bởi Reuters, pin lithium-ion trên các mẫu xe điện thế hệ mới suy giảm dung lượng chậm hơn dự đoán ban đầu rất nhiều. Phần lớn pin vẫn giữ được mức dung lượng đủ dùng sau 8–10 năm, và tỷ lệ xe buộc phải thay pin hoàn toàn ngoài bảo hành được ghi nhận là khá thấp, đặc biệt với các mẫu xe sản xuất từ nửa sau thập niên 2010, khi công nghệ quản lý nhiệt và sạc đã được cải thiện đáng kể.

Các hãng xe lớn đều bảo hành pin tối thiểu 8 năm, không chỉ vì nghĩa vụ pháp lý mà còn bởi dữ liệu nội bộ cho thấy rủi ro hỏng pin hàng loạt là không cao. Consumer Reports từng phân tích rằng phần lớn vấn đề nghiêm trọng với pin nếu xảy ra thường xuất hiện sớm trong vòng đời xe, tức là vẫn nằm trong phạm vi bảo hành, chứ không dồn hết vào giai đoạn sau 8–10 năm như nhiều người lo ngại.

Chi phí thay pin, khi thực sự cần thiết, đúng là một khoản lớn, nhưng không đắt đỏ đến mức phi lý. Các cuộc điều tra của The New York Times chỉ ra rằng giá pin đã giảm mạnh trong hơn một thập kỷ qua nhờ quy mô sản xuất và tiến bộ công nghệ, và xu hướng này vẫn tiếp diễn dù có những giai đoạn biến động do giá nguyên liệu.

Trong nhiều trường hợp, chi phí thay pin cao nhất thường rơi vào các mẫu xe điện đời cũ, pin dung lượng lớn hoặc xe sang; còn với xe phổ thông, chi phí này ngày càng tiệm cận với những khoản sửa chữa lớn quen thuộc trên xe xăng như đại tu động cơ hay hộp số sau nhiều năm sử dụng.

Thông thường, một chiếc xe xăng sau 8–10 năm không chỉ đối mặt với nguy cơ hỏng động cơ, hộp số, hệ thống nhiên liệu hay khí thải, mà còn kéo theo chi phí bảo dưỡng tích lũy không nhỏ. Theo các phân tích tổng chi phí sở hữu được Reuters dẫn lại từ nhiều nghiên cứu độc lập, xe điện nhìn chung có chi phí bảo dưỡng thấp hơn đáng kể trong suốt vòng đời vì ít bộ phận cơ khí chuyển động và không cần các hạng mục như thay dầu, bugi hay dây curoa. Khi đặt chi phí pin vào bức tranh tổng thể, nhiều trường hợp cho thấy việc tiếp tục sử dụng xe điện — ngay cả khi phải can thiệp lớn vào pin — không đắt hơn việc mua một chiếc xe xăng hoàn toàn mới.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là giá trị sử dụng còn lại của pin. Báo chí châu Âu chỉ ra rằng pin xe điện hiếm khi “chết hẳn”; phần lớn là suy giảm dung lượng. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi pin không còn đáp ứng tốt nhu cầu di chuyển dài ngày, nó vẫn có thể được tái sử dụng cho mục đích khác hoặc bán lại trong chuỗi tái chế, qua đó giảm chi phí thực tế mà chủ xe phải gánh chịu — điều gần như không tồn tại với động cơ đốt trong đã xuống cấp.

Từ góc độ kinh tế thuần túy, các chuyên gia được Reuters phỏng vấn nhấn mạnh rằng câu trả lời không nằm ở một con số cố định. Với người dùng xe điện phổ thông, sạc đều đặn, không lạm dụng sạc nhanh và sống ở khu vực có chi phí điện hợp lý, khả năng phải bỏ ra một khoản tiền ngang giá mua xe mới sau 8–10 năm là không cao. Ngược lại, với những ai mua xe điện đời đầu, pin lớn, hoặc sử dụng cường độ cao trong môi trường khắc nghiệt, rủi ro tài chính vẫn tồn tại, dù ngày càng ít mang tính phổ biến.

Vì vậy, thay vì đặt câu hỏi theo kiểu đối đầu “thay pin hay mua xe xăng mới”, các phân tích từ báo chí quốc tế cho thấy cách tiếp cận thực tế hơn là so sánh tổng chi phí sở hữu và giá trị sử dụng còn lại. Trong nhiều kịch bản, đặc biệt với xe điện thế hệ mới, việc tiếp tục dùng xe — kể cả khi phải can thiệp vào pin — vẫn có thể hợp lý về mặt tài chính hơn so với việc quay lại mua một chiếc xe xăng mới.

Nói cách khác, pin xe điện sau 8–10 năm không còn là “án tử” tài chính như nỗi sợ phổ biến, mà là một biến số cần tính toán — và trong nhiều trường hợp, biến số đó không nghiêng hẳn về phía xe xăng như nhiều người vẫn tưởng.

Theo: Reuters, The NY Times