Tiến tới miễn giấy phép cho nhà riêng lẻ
Tại cuộc họp về cấp giấy phép xây dựng trên địa bàn mới đây, ông Bùi Xuân Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, chỉ đạo, yêu cầu các sở, ngành rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến cấp phép xây dựng, bảo đảm đồng bộ và phù hợp thực tiễn quản lý. Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện quy chế quản lý kiến trúc hiện đang có nhiều bất cập, nhất là về chiều cao và khoảng lùi trong cấp phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ. Không chỉ vậy, lãnh đạo UBND TP.HCM cũng chỉ đạo rà soát quy định về mức thu, chế độ thu và quản lý lệ phí cấp giấy phép xây dựng, bảo đảm phù hợp với điều kiện sau sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời cập nhật theo các quy định pháp luật mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 1.7.
Một điểm nổi bật trong điều hành, chỉ đạo của TP.HCM liên quan đến lĩnh vực xây dựng là nghiên cứu phương án đơn giản hóa, tiến tới miễn giấy phép xây dựng với nhà ở riêng lẻ trong một số trường hợp đủ điều kiện quản lý, qua đó giảm thời gian xử lý hồ sơ và giảm áp lực cho cơ quan cấp phép. Đồng thời chuyển toàn bộ quy trình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ sang môi trường điện tử. Các phường, xã, đặc khu sẽ không tiếp nhận hồ sơ giấy, mà nhận, xử lý và theo dõi trực tuyến, đồng thời kết nối dữ liệu liên thông với Sở Xây dựng TP.HCM và Bộ Xây dựng để phục vụ công tác giám sát, kiểm tra.
Không chỉ đẩy mạnh gỡ vướng cho các dự án tồn đọng kéo dài, thủ tục hành chính trong cấp phép xây dựng cũng được chỉ đạo rút ngắn tối đa
Ảnh: Đình Sơn
Theo kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, thời gian qua, TP liên tục đẩy nhanh việc xử lý các dự án bất động sản vướng mắc pháp lý bị tồn đọng kéo dài. Kết quả đến nay trong tổng số 838 dự án, đã giải quyết được hơn một nửa, phần còn lại cũng đã có chủ trương xử lý cho dự án, cho doanh nghiệp. Không chỉ vậy, TP cũng đẩy mạnh gỡ vướng tại các dự án nhà ở thương mại để ưu tiên cấp sổ hồng cho người mua nhà, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Nhiều hồ sơ tồn đọng kéo dài nhiều năm đã được giải quyết chỉ sau các cuộc họp chuyên đề của tổ công tác.
Song song, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng cũng được đẩy mạnh với tinh thần giảm tối đa khâu trung gian, giảm chi phí thời gian cho người dân và doanh nghiệp. Trong đó, một trong những nội dung được quan tâm nhất hiện nay là chủ trương miễn giấy phép xây dựng đối với các trường hợp đã có quy hoạch chi tiết 1/500, thiết kế đô thị hoặc đáp ứng đầy đủ điều kiện quản lý kiến trúc. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế quản lý hiện đại của nhiều quốc gia.
Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Kiến trúc sư Trần Tuấn nhận định việc TP.HCM hoàn thiện quy chế quản lý kiến trúc đã được ban hành theo Quyết định 56 năm 2022 là hoàn toàn cần thiết và cấp bách bởi quyết định này có nhiều quy định bất hợp lý. Đơn cử trước đây cấp phép chiều cao xây dựng theo lộ giới, nhưng nay làm theo hệ số nên có những con đường trước đây cấp phép chiều cao 7 tầng thì nay chỉ còn 2 - 3 tầng. "Quy định về hệ số, tầng cao, khoảng lùi để đảm bảo thông thoáng nhưng người xây dựng sau phản ứng vì thiệt thòi hơn so với quy định trước", kiến trúc sư Trần Tuấn nói.
Không chỉ vậy, khi Quyết định 56 ra đời, các địa phương đều phản ứng và mỗi nơi hiểu mỗi kiểu, từ đó cũng áp dụng khác nhau. Nhiều nơi không có đồ án quy hoạch 1/2.000 hoặc đồ án cũ chưa cập nhật hệ số sử dụng đất nên không biết hệ số tính như thế nào hoặc hệ số thấp nên xây chỉ được 2 - 3 tầng. Đặc biệt, những nhà có đất ở mặt tiền đường lớn hiện được phép xây dựng thấp hơn nhiều so với trước, gây nên phản ứng từ người dân. Các địa phương cũng muốn tháo gỡ cho người dân, nhưng sợ bị tuýt còi nên đến nay mọi việc vẫn đình đốn. Vì vậy, khi quy chế quản lý kiến trúc được sửa đổi, hoàn thiện hơn sẽ trở thành quy chuẩn để có thể áp dụng miễn giấy phép xây dựng.
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường chỉ đạo trước mắt cần xây dựng "sổ tay hướng dẫn" về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ, thống nhất quy trình, thành phần hồ sơ, các bước xử lý, điều chỉnh giấy phép và nghiệm thu sau cấp phép. Tài liệu này sẽ được công khai rộng rãi trên các kênh thông tin, giúp người dân dễ tiếp cận, đồng thời tăng tính minh bạch trong quản lý trật tự xây dựng. Điều này nhằm hạn chế tình trạng mỗi địa phương áp dụng một cách hiểu khác nhau: nơi vẫn căn cứ quy hoạch cũ để cấp phép, nơi lại tạm dừng tiếp nhận hồ sơ do thiếu cơ sở pháp lý, khiến thủ tục xây dựng nhà ở riêng lẻ bị ách tắc cục bộ trong thời gian qua.
Ủng hộ chủ trương của TP, một nguyên lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM, phân tích việc yêu cầu xin giấy phép xây dựng trong khi dự án đã trải qua hàng loạt bước thẩm định quy hoạch, thiết kế, phòng cháy chữa cháy, môi trường… là điều không cần thiết và phải được loại bỏ ngay lập tức. Nhiều năm qua, thủ tục xin giấy phép xây dựng là một trong những quy trình khiến người dân mất nhiều thời gian và công sức nhất. Không ít trường hợp hồ sơ phải bổ sung nhiều lần, đi lại liên tục giữa các cơ quan. Với nhà ở riêng lẻ, đặc biệt tại các khu vực đã có quy hoạch rõ ràng, việc miễn giấy phép xây dựng sẽ giúp giảm đáng kể chi phí, rút ngắn thời gian chuẩn bị xây dựng. Thay vì chờ đợi nhiều tuần, thậm chí hàng tháng để được cấp phép, người dân có thể triển khai công trình nhanh hơn nếu đáp ứng đúng các tiêu chuẩn quy hoạch và kỹ thuật.
Theo các chuyên gia, điểm đáng chú ý trong tư duy cải cách lần này là thay đổi phương thức quản lý. Nếu trước đây cơ quan quản lý kiểm soát chặt ngay từ đầu bằng hàng loạt giấy phép, thì nay xu hướng là đơn giản hóa thủ tục đầu vào, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm. Khi dữ liệu quy hoạch, đất đai, xây dựng được số hóa đồng bộ, việc quản lý bằng công nghệ sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với cơ chế "xin - cho" truyền thống. Người dân được quyền chủ động xây dựng theo đúng quy hoạch, còn cơ quan quản lý tập trung kiểm tra việc tuân thủ. Nếu xây sai phép, sai quy hoạch sẽ bị xử lý nghiêm. Cách làm này vừa giảm phiền hà thủ tục, vừa nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư. Vì vậy, việc miễn giấy phép xây dựng đối với các trường hợp đủ điều kiện không chỉ giúp giảm gánh nặng hành chính mà còn tạo tâm lý tích cực cho thị trường, khơi thông nguồn lực xã hội.
Nếu TP.HCM thực hiện thành công mô hình cải cách này, đây có thể trở thành kinh nghiệm để nhân rộng ra nhiều địa phương khác, góp phần thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng minh bạch, hiện đại và hiệu quả hơn.