Trung Quốc gặp cú sốc chưa từng có với ‘Thứ Bảy đen tối’

Hai thất bại hôm 17/1 khiến cư dân mạng Trung Quốc gọi đó là “Thứ Bảy đen tối”. Tuy nhiên, các chuyên gia không gian cho rằng những trục trặc này là “cơn đau tăng trưởng” khó tránh của một ngành hàng không vũ trụ đang phát triển rất nhanh. Họ cũng so sánh với vấn đề tương tự mà hãng SpaceX của tỷ phú Elon Musk từng gặp, với triết lý học hỏi từ thất bại và duy trì nhịp độ phóng liên tục.

Vụ thất bại đầu tiên liên quan đến tên lửa Trường Chinh-3B, được phóng từ cảng phóng vệ tinh Tây Xương (tỉnh Tứ Xuyên) vào rạng sáng 17/1.

Tập đoàn Khoa học và Công nghệ hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASC) cho biết, tầng 3 của tên lửa đã gặp trục trặc, khiến vệ tinh Thực Tiễn-32 không được đưa vào quỹ đạo như dự kiến, chấm dứt chuỗi phóng thành công kể từ lần thất bại gần nhất của Trường Chinh-3B vào tháng 4/2020.

Cũng trong ngày 17/1, tên lửa Ceres-2 của công ty tư nhân Galactic Energy đã rơi trở lại Trái đất trong chuyến bay đầu tiên, không hoàn thành nhiệm vụ đưa các vệ tinh thương mại vào quỹ đạo. Công ty cho biết đây là sự cố “bất thường” và đang được điều tra.

“Chúng tôi xin gửi lời xin lỗi chân thành nhất tới tất cả các bên liên quan trong sứ mệnh này, cũng như tới các lãnh đạo và bạn bè của Galactic Energy đã quan tâm và ủng hộ chúng tôi”, công ty nêu trong thông cáo đăng trên mạng xã hội.

Lời xin lỗi này trái ngược với cách phản ứng của SpaceX sau những lần thất bại khi phóng tên lửa tái sử dụng Starship. Loại tên lửa này dự kiến được sử dụng trong chương trình Artemis của NASA, nhằm thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt trăng.

Năm ngoái, SpaceX trải qua 3 lần phóng thất bại. Sau khi tên lửa thứ 2 phát nổ không lâu sau khi rời bệ phóng vào tháng 3, SpaceX ra tuyên bố khẳng định “thành công đến từ những gì chúng tôi học được, và chuyến bay hôm nay sẽ giúp chúng tôi cải thiện độ tin cậy của Starship”. Tỷ phú Musk gọi đó là “trở ngại nhỏ”.

Blogger khoa học Trung Quốc Xiang Dongliang viết trong bài đăng trên mạng xã hội rằng trước đây, một vụ phóng tên lửa thất bại ở Trung Quốc bị coi là sự cố rất nghiêm trọng “vì gắn với niềm tự hào dân tộc mạnh mẽ”, nhưng nay đã trở thành “một câu chuyện không mấy đáng chú ý”.

“Phóng thất bại không phải là kết thúc, mà là một giai đoạn tất yếu trong quá trình trưởng thành của ngành”, blogger của Giải phóng nhật báo viết.

Trong những năm gần đây, lĩnh vực hàng không vũ trụ của Trung Quốc phát triển nhanh chóng, trong đó vai trò của các công ty tư nhân được thúc đẩy mạnh mẽ. Theo truyền thông nhà nước, Trung Quốc đã thực hiện kỷ lục 92 vụ phóng trong năm 2025, đưa hơn 300 vệ tinh cùng các nhiệm vụ có người lên quỹ đạo. Trong số đó chỉ có 2 vụ phóng thất bại, đều xảy ra vào tháng 12, liên quan đến tên lửa tái sử dụng Trường Chinh 12A do nhà nước phát triển và tên lửa tái sử dụng Chu Tước-3 của công ty tư nhân LandSpace.

Theo bài đăng trên chuyên mục khoa học Three Body Gravitational Waves, xảy ra 2 vụ phóng tên lửa thất bại trong 1 ngày là điều “đáng lo ngại”, nhưng cũng mở ra cơ hội học hỏi, tương tự những gì SpaceX đã làm với Starship.

“Nếu chúng ta giảm nhịp độ, xác minh kỹ lưỡng hơn và xem xét lại ranh giới giữa tốc độ và sự ổn định, thất bại trong ngày hôm đó cuối cùng sẽ trở thành một bài học xứng đáng”, bài viết nêu.

Tính từ năm 1996, Trường Chinh-3B đã thực hiện hơn 115 nhiệm vụ và chỉ 5 lần thất bại. Tuy nhiên, chuyến chuyến bay đầu tiên là thảm họa không gian tồi tệ nhất trong lịch sử Trung Quốc, khi tên lửa chệch hướng chỉ vài giây sau khi phóng và lao xuống 1 ngôi làng, khiến ít nhất 6 người thiệt mạng.

Vụ phóng Ceres-2 thất bại xảy ra chỉ 1 ngày sau khi tên lửa đẩy Ceres-1 được phóng thành công. Theo Tân Hoa Xã , Ceres-1 đến nay đã hoàn thành hơn 20 lần phóng. Hãng Galactic Energy cũng đang phát triển Pallas-1, một loại tên lửa đẩy tái sử dụng dự kiến sẽ có chuyến bay đầu tiên trong năm nay.

Tuần trước, CASC tổ chức hội nghị công tác thường niên tại Bắc Kinh, đưa ra cam kết “tiếp tục thúc đẩy các dự án trọng điểm như đưa con người đổ bộ Mặt trăng và thăm dò không gian sâu, dốc toàn lực đạt được đột phá công nghệ tên lửa tái sử dụng và tăng tốc xây dựng vị thế cường quốc không gian”.