Tỷ phú Phạm Nhật Vượng và lịch sử giải cứu 3 'vị vua'

Một động thái mới liên quan đến CTCP Thép Pomina (POM) vừa được công bố, sau khi Tập đoàn Vingroup (VIC) 'nhảy vào' giải cứu bằng quyết định cho vay vốn lưu động với lãi suất 0%.

Theo đó, Công ty TNHH Thương mại và Sản xuất Thép Việt đăng ký bán 7,5 triệu cổ phiếu POM, tương ứng tỷ lệ 2,7% vốn của Pomina với mục đích thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay cho công ty này.

Sau khi tăng gần 200%, giá cổ phiếu POM đang là 6.000 đồng. Lượng cổ phiếu trên tương đương 45 tỷ đồng. Với khoản vay nợ ngắn hạn hơn 5.200 tỷ tại thời điểm cuối quý 3/2025, số tiền bán cổ phiếu POM này có thể ví như "muối bỏ bể".

Thương mại và Sản xuất Thép Việt - cổ đông lớn nhất của Pomina, nắm giữ hơn 146,3 triệu cổ phiếu (tương đương 52,54% vốn) - là công ty do gia đình Tổng giám đốc Đỗ Duy Thái thành lập. Nếu giao dịch thành công, tỷ lệ sở hữu sẽ giảm xuống còn 49,8%.

Ngoài Pomina, trong 10 năm qua, Vingroup - tập đoàn của tỷ phú Phạm Nhật Vượng - đã thực hiện nhiều thương vụ giải cứu với các doanh nghiệp đầu ngành đang gặp khó khăn tài chính. Họ thậm chí được gọi là những "vị vua" một thời.

Điểm chung của các thương vụ này là mục tiêu hoàn thiện chuỗi cung ứng nội bộ, nhưng phương thức thực hiện đã có sự điều chỉnh lớn từ việc thâu tóm vốn cổ phần sang kiểm soát tài sản và dòng tiền.

2016: Bài học 1.800 tỷ tại "vua gỗ" Gỗ Trường Thành (TTF)

Thương vụ đầu tư vào Công ty Cổ phần Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành (TTF) năm 2016 là một sự kiện gây chú ý nhất thị trường tài chính.

Thời điểm đó, thông qua công ty con là Tân Liên Phát, Vingroup đã chi khoảng 1.800 tỷ đồng để sở hữu vốn tại TTF. Không dừng lại ở M&A, hai bên ký tiếp thỏa thuận nguyên tắc trị giá 16.000 tỷ đồng, theo đó Trường Thành trở thành nhà cung cấp đồ gỗ và nội thất chính cho các dự án Vinhomes trên toàn quốc.

Tuy nhiên, ngay sau khi tham gia quản trị, các sai lệch nghiêm trọng trong số liệu tài chính của TTF đã lộ diện.

Cụ thể, khoảng 980 tỷ đồng hàng tồn kho bị phát hiện thiếu hụt so với sổ sách. Báo cáo tài chính của TTF sau soát xét chuyển từ lãi sang lỗ lũy kế hơn 1.000 tỷ đồng. Sự kiện này khiến giá cổ phiếu TTF giảm sâu từ vùng giá hơn 40.000 đồng/cp xuống dưới mệnh giá.

"Cú sốc TTF trên TTCK khiến nhiều “con cáo” khuynh gia, bại sản ”, trang Đầu tư chứng khoán từng dẫn lời nhà đầu tư Phạm Đình tại Công ty Chứng khoán Đông Á chua xót nói.

Hệ quả là Vingroup phải trích lập dự phòng, chuyển đổi khoản vay thành cổ phần và sau đó thoái vốn để cắt lỗ. Giới phân tích nhận định, sự cố TTF là bài học lớn về quy trình thẩm định doanh nghiệp (Due Diligence), đặc biệt là với các đơn vị có mô hình quản trị gia đình và hệ thống kho bãi phức tạp.

2018: Mua tài sản của "vua cá tra" Hùng Vương (HVG)

Hai năm sau sự kiện TTF, Vingroup tiếp tục tiếp cận một doanh nghiệp đầu ngành khác đang gặp khó khăn về thanh khoản là Công ty Cổ phần Hùng Vương (HVG) - đơn vị từng được mệnh danh là "Vua cá tra".

Tuy nhiên, cấu trúc thương vụ lần này đã thay đổi. Thay vì đầu tư vào công ty mẹ HVG vốn đang chịu gánh nặng nợ vay lớn, Vingroup (thông qua VinEco) thực hiện chiến lược mua tài sản chọn lọc. Mục tiêu là Công ty Cổ phần Thức ăn Chăn nuôi Việt Thắng (VTF) - công ty con hoạt động hiệu quả nhất trong hệ sinh thái của Hùng Vương.

Cụ thể, tháng 3/2018, VinEco mua vào 24% cổ phần của VTF. 3 tháng sau, VinEco tiếp tục mua thêm để nâng sở hữu lên 60% vốn điều lệ, chính thức nắm quyền chi phối VTF.

Bằng cách mua lại quyền kiểm soát tại Việt Thắng, Vingroup sở hữu ngay hệ thống nhà máy thức ăn chăn nuôi quy mô lớn với mục tiêu phục vụ mảng nông nghiệp, đồng thời khoanh vùng rủi ro, không phải gánh chịu các khoản nợ của tập đoàn mẹ HVG.

Sau khi Vingroup hoàn tất thương vụ, Hùng Vương tiếp tục gặp khó khăn và sau đó bị hủy niêm yết, trong khi Việt Thắng vẫn duy trì hoạt động và sau này được chuyển nhượng lại cho Masan Group.

2025: Cho vay 0% với "vua thép" Pomina (POM)

Đến cuối năm 2025, thương vụ hợp tác giữa Vingroup và Thép Pomina lại diễn ra khi Tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam nhảy vào ngành thép.

Tại thời điểm hợp tác, Pomina ghi nhận lỗ lũy kế khoảng 3.000 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu âm và phải dừng hoạt động các lò cao. Trước bối cảnh này, Vingroup tham gia thông qua pháp nhân mới thành lập là VinMetal (vốn điều lệ 15.000 tỷ đồng) với một cấu trúc giao dịch khác biệt so với hai thương vụ trước.

Về tài chính, Vingroup cung cấp gói vay vốn lưu động với lãi suất ưu đãi 0%, thay vì góp vốn cổ phần. Như vậy, Vingroup giữ vị thế chủ nợ, không phải hợp nhất báo cáo tài chính của một doanh nghiệp đang thua lỗ vào tập đoàn.

Về nhân sự, ông Đỗ Tiến Sĩ - Tổng giám đốc Pomina từng ngồi vào vị trí Tổng Giám đốc VinMetal trước khi quay trở lại với "cựu vương".

Về đầu ra, Vingroup cam kết bao tiêu sản phẩm thép cho hệ sinh thái gồm VinFast (vỏ xe, khung gầm), VinSpeed (dự án đường sắt) và Vinhomes.

Ở kịch bản lạc quan, Vingroup sẽ tận dụng được hạ tầng sản xuất sẵn có của Pomina để tự chủ nguồn nguyên liệu với chi phí hợp lý, trong khi Pomina có dòng tiền để "hồi sinh" hoạt động sản xuất.