Chỉ mới một năm trước, cả thế giới còn nín thở dõi theo màn bứt tốc ngoạn mục của các startup AI Trung Quốc, tiêu biểu là hiện tượng DeepSeek vào đầu năm 2025. Ở thời điểm đó, truyền thông quốc tế không tiếc lời ca ngợi và cho rằng vị thế độc tôn của Thung lũng Silicon đang bị đe dọa nghiêm trọng. Cổ phiếu công nghệ Mỹ chao đảo, trong khi làn sóng FOMO đổ dồn vào các đại gia công nghệ đại lục.
Thế nhưng, bước sang giữa năm 2026, thực tế phũ phàng từ thị trường tiêu dùng tỷ dân đang giội một gáo nước lạnh vào những chiếc đầu nóng của giới đầu tư. Cơn sốt AI dù có nóng bỏng đến đâu cũng không thể che mờ được những khó khăn từ áp lực giảm phát và sức mua nội địa giảm đang kéo tuột hào quang của những gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc.
Từ tham vọng soán ngôi đến cú chạm đáy thực tại
Vào tháng 2/2025, tập đoàn tài chính Pháp Societe Generale từng khai sinh ra khái niệm "Thất đại khổng lồ" (Seven Titans) để chỉ nhóm 7 tập đoàn công nghệ dẫn dắt thị trường Trung Quốc bao gồm: Alibaba Group, Tencent, BYD, Xiaomi, JD.com, NetEase và SMIC.
Đây được xem là lời thách thức trực diện gửi tới nhóm "Magnificent Seven" của Mỹ (với những cái tên sừng sỏ như Nvidia, Microsoft, Apple).
Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, màn trình diễn của Thất đại khổng lồ Trung Quốc lại không hề tương xứng với những kỳ vọng mang tính cường điệu đó.
Tính đến trung tuần tháng 5/2026, tổng vốn hóa thị trường của Seven Titans neo ở mức khoảng 1.300 tỷ USD. Dù con số này đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng hơn 70% từ đầu năm 2025 cho đến đỉnh điểm vào tháng 10 cùng năm, nhưng hiện tại, mức tăng chỉ còn vỏn vẹn khoảng 20% so với thời điểm đầu năm ngoái.
Trái ngược hoàn toàn, nhóm "Magnificent Seven" của Mỹ đã chính thức vượt mặt các đối thủ Trung Quốc về tốc độ tăng trưởng ngay trong mùa xuân này.
Một nhân viên môi giới tại một công ty chứng khoán nước ngoài có trụ sở tại Hồng Kông chia sẻ rằng các nhà đầu tư liên tục yêu cầu họ tìm kiếm cơ hội ở những thị trường khác được coi là trái tim của chuỗi cung ứng AI toàn cầu. Người này cay đắng thừa nhận rằng ngay cả khi cố gắng thuyết phục các quỹ ngoại rằng cổ phiếu công nghệ Trung Quốc đại lục đang ở vùng định giá cực kỳ rẻ, phản ứng nhận lại chỉ là sự thờ ơ lạnh lùng.
Nguyên nhân cốt lõi khiến dòng vốn ngoại quay lưng không nằm ở năng lực công nghệ, mà nằm ở sức khỏe của nền kinh tế nội địa. Khi người tiêu dùng thắt lưng buộc bụng, các doanh nghiệp buộc phải lao vào những cuộc chiến giảm giá để tranh giành miếng bánh thị phần ngày một co hẹp.
Gã khổng lồ xe điện BYD là một ví dụ điển hình. Vốn hóa của BYD từng có lúc tăng vọt hơn 70% so với đầu năm 2025, nhưng hiện giờ mức tăng chỉ còn giữ lại được khoảng 30%. Dù mảng xuất khẩu xe điện gặt hái nhiều quả ngọt, cuộc chiến dìm giá tàn khốc ở thị trường trong nước đã trực tiếp bào mòn lợi nhuận của hãng.
Báo cáo tài chính cho năm tài khóa kết thúc vào tháng 12 năm ngoái cho thấy, lợi nhuận ròng của BYD đã sụt giảm 19%, xuống còn 32,6 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 4,79 tỷ USD). Đây cũng là lần sụt giảm lợi nhuận đầu tiên của hãng xe điện này sau 4 năm tăng trưởng liên tục.
Tình hình tại Tencent cũng không mấy khả quan khi giá cổ phiếu đã bốc hơi gần 30% kể từ tháng 1 năm nay. Giới đầu tư bắt đầu đặt dấu hỏi lớn về việc liệu các khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng AI của gã khổng lồ game và mạng xã hội này có thực sự chuyển hóa thành dòng tiền và lợi nhuận thực tế hay không.
Tương tự, Alibaba cũng phải nếm trái đắng khi ghi nhận đợt suy giảm lợi nhuận ròng đầu tiên sau 4 năm trong kỳ báo cáo kết thúc vào tháng 3 vừa qua, kéo theo thị giá cổ phiếu sụt giảm hơn 10% tính từ đầu năm đến nay.
Ngay cả các doanh nghiệp nằm ngoài danh sách Seven Titans như ứng dụng giao đồ ăn Meituan cũng chịu chung số phận khi gánh chịu khoản lỗ ròng lên tới 23,3 tỷ nhân dân tệ trong năm tài khóa trước. Để tự cứu mình trước sự cạnh tranh nghẹt thở ở quê nhà, Meituan đang ráo riết bành trướng ra thị trường quốc tế, song điều này đồng nghĩa với việc họ phải đối mặt với các khoản chi phí đầu tư ban đầu khổng lồ.
Chiếc áo công nghệ quá chật
Vào tháng 3 vừa qua, Bắc Kinh đã vạch rõ lộ trình thúc đẩy khoa học công nghệ trong kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (giai đoạn 2026–2030). Trong đó, mục tiêu đưa quy mô ngành công nghiệp liên quan đến AI vượt ngưỡng 10.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2030 được nhấn mạnh như một mũi nhọn chiến lược.
Dẫu vậy, việc chuyển dịch cơ cấu của cả một nền kinh tế tỷ dân chưa bao giờ là bài toán dễ dàng giải quyết trong một sớm một chiều.
Trong một báo cáo phân tích công bố đầu năm nay, tổ chức nghiên cứu kinh tế Rhodium Group của Mỹ đã thẳng thắn chỉ ra rằng các ngành công nghiệp công nghệ cao mới của Trung Quốc vẫn còn quá nhỏ bé khi đặt cạnh các lĩnh vực truyền thống như bất động sản hay đầu tư cơ sở hạ tầng.
Do đó, chúng chưa đủ sức để bù đắp cho đà suy thoái sâu rộng của các trụ cột cũ.
Ước tính của Rhodium Group về đóng góp của từng ngành vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đã phơi bày một thực trạng đáng suy ngẫm. Tỷ trọng đóng góp của các ngành truyền thống bao gồm bất động sản, xây dựng nhà ở, hạ tầng và xe chạy xăng đã giảm mạnh từ mức đỉnh trước đây xuống chỉ còn 17% vào năm 2025 (giảm khoảng 6 điểm phần trăm so với năm 2023).
Trong khi đó, toàn bộ các ngành kinh tế mới đầy kỳ vọng như xe điện, AI và robot chỉ đóng góp vỏn vẹn 6% vào GDP năm 2025. Mặc dù các ngành mới này đạt tốc độ tăng trưởng quy mô lên tới 20% so với năm 2023, mức đóng góp thực tế vào GDP của chúng chỉ nhích thêm chưa đầy 1 điểm phần trăm.
Trong bối cảnh các cổ phiếu công nghệ truyền thống hụt hơi, dòng tiền đầu cơ trên thị trường Trung Quốc đang tìm kiếm một lối đi khác mang tên "cổ phiếu khái niệm điện toán" (computational concept stocks), những doanh nghiệp cung cấp phần cứng, bảng mạch và trung tâm dữ liệu phục vụ cho hạ tầng AI.
Victory Giant Technology, một nhà sản xuất bảng mạch in (PCB) và là nhà cung ứng quan trọng của Nvidia, đã chứng kiến giá trị vốn hóa thị trường tăng vọt gấp 9 lần kể từ đầu năm 2025. Foxconn Industrial Internet, công ty con chuyên sản xuất máy chủ của tập đoàn Foxconn, cũng ghi nhận mức vốn hóa tăng hơn gấp 3 lần trong cùng khoảng thời gian.
Ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao tại ngân hàng đầu tư Natixis của Pháp, nhận định rằng một làn sóng dịch chuyển dòng vốn mạnh mẽ đang diễn ra, rút khỏi các cổ phiếu công nghệ cốt lõi để đổ vào các cổ phiếu ăn theo làn sóng điện toán hạ tầng.
Đại diện tiêu biểu nhất cho cơn sốt này chính là Cambricon Technologies, nhà thiết kế chip AI được mệnh danh là "Nvidia của Trung Quốc". Dù lợi nhuận ròng cả năm ngoái của doanh nghiệp này chỉ đạt khiêm tốn ở mức 2 tỷ nhân dân tệ, vốn hóa thị trường của nó đã bị đẩy lên mức không tưởng là 810 tỷ nhân dân tệ.
Chỉ số P/E ước tính vượt ngưỡng 140 lần là một minh chứng rõ nét cho thấy bong bóng kỳ vọng đang bị thổi phồng quá mức.
Sự nhạy cảm của dòng vốn này còn được thể hiện rõ qua các biến động địa chính trị gần đây. Sau các cuộc hội đàm tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung mới nhất, xuất hiện tin đồn rằng Washington có thể nới lỏng lệnh cấm và cho phép xuất khẩu một số dòng chip hiệu năng cao của Nvidia sang thị trường Trung Quốc.
Ngay lập tức, lo ngại về sự cạnh tranh sòng phẳng đã khiến cổ phiếu của Cambricon bốc hơi gần 10% chỉ trong hai phiên giao dịch ngày 14 và 15/5 vừa qua. Dù cổ phiếu này sau đó đã phục hồi nhưng điều này vẫn cho thấy dòng tiền đổ vào các cổ phiếu công nghệ đại lục hiện tại đang phụ thuộc quá nhiều vào các tin tức chính sách thay vì nền tảng kinh doanh cốt lõi.
Rõ ràng, để duy trì được kỳ vọng dài hạn của thị trường, các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc không thể mãi dựa vào những lời hứa hẹn vĩ mô hay các đợt sóng đầu cơ ngắn hạn.
Như chuyên gia Gary Ng của Natixis đã nhấn mạnh, chìa khóa sống còn trong giai đoạn tiếp theo là các doanh nghiệp phải chứng minh được bằng những con số doanh thu thực tế và đưa ra được bằng chứng cụ thể về các đột phá công nghệ có khả năng thương mại hóa cao. Bằng không, giấc mơ về một thế lực công nghệ đủ sức thống trị toàn cầu sẽ sớm bị bóp nghẹt dưới sức nặng của bài toán kinh tế vĩ mô tại quê nhà.
*Nguồn: Nikkei, Fortune