WHO ngỏ lời kêu gọi Mỹ quay lại tổ chức, lo sợ về "mối đe dọa mới nổi" có thể ảnh hưởng đến toàn cầu như COVID-19

Theo TTXVN, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO ) mới đây chia sẻ với báo chí rằng, lấy làm tiếc trước quyết định của Mỹ rút khỏi tổ chức này và hy vọng Washington sẽ quay trở lại tham gia tích cực trong tương lai.

Trong thông cáo, WHO khẳng định việc Mỹ rút khỏi tổ chức là một quyết định đáng tiếc, đồng thời kêu gọi Washington xem xét lại lập trường.

WHO cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của Mỹ trong hệ thống y tế toàn cầu, đặc biệt trong việc ứng phó các mối đe dọa y tế xuyên biên giới.

Trước đó, ngày 22/1, Mỹ chính thức thông báo rút khỏi WHO , đúng 1 năm sau khi Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp khởi động tiến trình này.

Văn phòng Tổng Thư ký Liên hợp quốc cho biết Mỹ đã không còn tham gia các hoạt động của WHO , song sau đó làm rõ rằng Washington chưa hoàn tất đầy đủ các thủ tục pháp lý cần thiết cho việc rút lui, gồm việc thông báo đúng hạn và thanh toán các nghĩa vụ tài chính.

Cùng ngày, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus tuyên bố các lý do mà Mỹ đưa ra để rút khỏi tổ chức là “không đúng sự thật," đồng thời cảnh báo quyết định này sẽ khiến cả Mỹ và thế giới “kém an toàn hơn."

Điều gì sẽ thay đổi khi Mỹ không còn là thành viên của WHO ?

Hoa Kỳ là một quốc gia ủng hộ mạnh mẽ an ninh y tế toàn cầu. Một ví dụ là cuộc chiến chống bệnh bại liệt, trong đó Hoa Kỳ là đối tác chủ chốt trong các nỗ lực xóa bỏ bệnh do WHO dẫn đầu, nhằm bảo vệ người dân Mỹ và các cộng đồng trên toàn thế giới khỏi sự tái bùng phát của căn bệnh có thể phòng ngừa này.

Quan hệ đối tác mạnh mẽ giữa Hoa Kỳ và WHO về an ninh y tế toàn cầu bao gồm hỗ trợ các quốc gia khác nâng cao năng lực của họ trong các lĩnh vực an ninh y tế trọng yếu. Tương tự, Hoa Kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp viện trợ nhân đạo cứu sinh cho các cộng đồng bị tàn phá bởi xung đột, thiên tai và dịch bệnh.

Trên phạm vi toàn cầu, Hoa Kỳ duy trì sự hiện diện mạnh mẽ tại các trung tâm hợp tác của WHO , cung cấp chuyên môn trong các lĩnh vực như ung thư, sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng và quản lý bệnh mãn tính, qua đó củng cố hơn nữa cam kết của nước này đối với vai trò lãnh đạo y tế toàn cầu.

Hoa Kỳ là nhà tài trợ và đối tác hàng đầu của WHO , đóng góp thông qua các khoản đóng góp bắt buộc và tài trợ tự nguyện. Hoa Kỳ đã đóng góp 1,284 tỷ USD trong giai đoạn hai năm 2022-2023, tạo điều kiện cho WHO , Hoa Kỳ và các quốc gia, đối tác khác xác định và ứng phó với các trường hợp khẩn cấp, ngăn chặn sự lây lan của các mối đe dọa dịch bệnh qua biên giới và thúc đẩy các ưu tiên sức khỏe toàn cầu quan trọng khác. Các khoản đóng góp giúp bảo vệ Hoa Kỳ và thế giới khỏi các mối đe dọa, đồng thời hỗ trợ sức khỏe và phúc lợi tốt hơn cho người dân trên toàn thế giới, tập trung vào những người dễ bị tổn thương nhất.

Theo tờ Time, một trong những thay đổi đầu tiên có thể xảy ra đối với các nhà khoa học Mỹ là quyền truy cập của họ vào các cơ sở dữ liệu quan trọng để theo dõi các bệnh truyền nhiễm như cúm, cũng như các mối đe dọa mới nổi có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân Mỹ, chẳng hạn như COVID-19.

"Mặc dù nhiều nguồn dữ liệu này là công khai và các nhà khoa học Mỹ sẽ tiếp tục truy cập chúng, nhưng họ có thể không hiểu rõ cách dữ liệu thô được thu thập và xử lý", theo Tiến sĩ Judd Walson, chủ nhiệm khoa Y tế Quốc tế tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg.

Điều đó có thể rất quan trọng để hiểu cách diễn giải thông tin và để có thể chủ động ứng phó với các đợt bùng phát nguy hiểm tiềm tàng của các bệnh truyền nhiễm mới.

“Bằng cách rút lui, chúng ta không chỉ mất khả năng cung cấp dữ liệu mà còn mất khả năng đóng góp vào cuộc đối thoại và đảm bảo chúng ta có tiếng nói trong việc hiểu lý do tại sao vắc-xin cúm lại được bào chế theo cách như vậy mỗi năm”, Tiến sĩ Jeanne Marrazzo, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ và cựu giám đốc Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia, cho biết. “Điều này tước đi chỗ ngồi của chúng ta tại các bàn đàm phán. Và chính tại những bàn đàm phán đó, các quyết định về sức khỏe toàn cầu được đưa ra.”

Ông Walson nói thêm rằng, những ảnh hưởng đối với sức khỏe của Mỹ và toàn cầu “sẽ diễn ra từ từ và kéo dài”.

Điều đó bao gồm việc thiếu nhận thức về các mối đe dọa dịch bệnh mới nổi, vốn có thể trở nên tồi tệ hơn nếu Mỹ không chuẩn bị sẵn sàng. Phát hiện sớm là rất quan trọng để tránh các đợt bùng phát quy mô lớn và tránh bệnh tật cũng như tử vong, Michael Osterholm, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chính sách Bệnh truyền nhiễm tại Đại học Minnesota, nhận định.

Điều đó có thể ảnh hưởng đến khả năng ứng phó của các quan chức y tế trước những mối đe dọa đó. “Chúng ta sẽ không biết khi nào đợt bùng phát viêm phổi đáng lo ngại tiếp theo xảy ra, và chúng ta sẽ không thể chuẩn bị thuốc, vắc-xin hoặc bất kỳ biện pháp ứng phó nào phù hợp”, ông Marrazzo nói. “Chúng ta sẽ không thể thông báo cho người Mỹ đi du lịch nước ngoài về những rủi ro sức khỏe. Tôi lo lắng về việc bỏ sót những sự kiện quan trọng vì chúng ta đã rút lui.”

Ngân sách bị hạn chế có thể đồng nghĩa với việc thiếu nguồn lực để hỗ trợ sức khỏe cho các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, những quốc gia phụ thuộc vào WHO để được hỗ trợ tài chính và hướng dẫn về các chính sách và khuyến nghị y tế.

“Nhiều quốc gia dựa vào chuyên môn kỹ thuật từ WHO , và khi lực lượng lao động giảm đi, nguồn lực đó càng trở nên khan hiếm hơn”, ông Walson nói. “Khi các quốc gia trải qua tình trạng sức khỏe tồi tệ hơn, tỷ lệ tử vong và mắc bệnh cao hơn, điều kiện kinh tế xấu đi khi người bệnh không thể làm việc, và tình hình kinh tế của các quốc gia vốn đã nghèo càng trở nên tồi tệ hơn. Tình trạng bất ổn chính trị kéo theo, với sự di cư hàng loạt, chiến tranh và xung đột, và giờ đây mọi thứ bắt đầu lan sang biên giới.”

“Việc rút khỏi WHO là một tổn thất đối với Hoa Kỳ, và cũng là một tổn thất đối với phần còn lại của thế giới,” Tổng Giám đốc WHO phát biểu tại cuộc họp báo. “Nó cũng khiến Hoa Kỳ và phần còn lại của thế giới trở nên không an toàn. Đây thực sự không phải là quyết định đúng đắn.”

Tác động đối với tài chính y tế ở châu Phi

Châu Phi là một trong những khu vực đầu tiên chịu ảnh hưởng nặng nề khi WHO thiếu kinh phí.

Nguồn tài trợ bên ngoài là nguồn tài chính y tế hàng đầu ở Châu Phi. Điều này ngụ ý rằng các quốc gia Châu Phi phụ thuộc rất nhiều vào nguồn tài chính bên ngoài để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của họ. Với việc Hoa Kỳ là nhà tài trợ hàng đầu của WHO đã rút khỏi tổ chức đòi hỏi phải đánh giá tác động của nó đối với việc tài trợ chăm sóc sức khỏe ở Châu Phi.

Tác động của việc Hoa Kỳ rút khỏi WHO có thể dẫn đến sự gia tăng các trường hợp nhiễm HIV/AIDS, tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ em, làm gián đoạn chương trình phòng chống bệnh lao và tiêm phòng sốt rét ở Châu Phi, vì hầu hết các chương trình này đều được tài trợ hoặc trợ cấp phần lớn bởi quỹ của Hoa Kỳ.

Một hệ quả trực tiếp của sự gia tăng này là tài chính hộ gia đình. Điều này là do tài chính tự chi trả (OOP) là nguồn tiếp theo sau nguồn tài trợ bên ngoài ở Châu Phi. Gánh nặng tài chính chăm sóc sức khỏe giờ đây sẽ phần lớn đổ dồn lên các cá nhân và hộ gia đình, điều này đã và đang xảy ra. Ví dụ, giá bao cao su đã tăng vọt đáng kể ở Zimbabwe do tin tức về việc Hoa Kỳ đình chỉ tài trợ của USAID. Các can thiệp khác được trợ cấp hoặc tài trợ hoàn toàn bằng nguồn vốn của Hoa Kỳ cũng có thể gặp phải tình trạng tương tự do thiếu hoặc nguồn tài trợ không đầy đủ cho các can thiệp và chương trình đó.

Về mặt tích cực, việc rút lui có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng rộng rãi các chương trình bảo hiểm y tế, đặc biệt là đối với những người có thu nhập thấp ở Châu Phi. Nhiều quốc gia Châu Phi có các chương trình bảo hiểm y tế hoạt động ở cả cấp quốc gia và cộng đồng nhưng có ít người sử dụng tích cực.

Với tình hình hiện nay, chương trình bảo hiểm y tế dường như là lựa chọn an toàn hơn cho nhiều hộ gia đình Châu Phi để giảm bớt gánh nặng tài chính y tế, đặc biệt là trong các trường hợp khẩn cấp về sức khỏe.

Không nghi ngờ gì nữa, quyết định của Mỹ sẽ thách thức các mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân. Tuy nhiên, nếu được quản lý tốt, nó có thể thúc đẩy việc áp dụng rộng rãi và tích hợp bền vững bảo hiểm y tế vào hệ thống chăm sóc sức khỏe Châu Phi, giúp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe trở nên hợp lý hơn với tất cả mọi người.