Xếp hạng các quốc gia nợ Trung Quốc nhiều nhất

Từ nhà máy điện ở Pakistan đến đường sắt ở Đông Phi, các khoản vay của Trung Quốc đã giúp tài trợ cho những dự án cơ sở hạ tầng lớn tại các nước đang phát triển trên khắp thế giới. Nhưng những khoản đầu tư này cũng khiến một số quốc gia có nghĩa vụ trả nợ đáng kể, đặt ra câu hỏi về tính bền vững của nợ và sự phụ thuộc tài chính.

Trang Visual Capitalist (Canada) mới đây đã đăng tải biểu đồ xếp hạng các quốc gia theo Thống kê Nợ Quốc tế của Ngân hàng Thế giới dựa trên số dư nợ công dài hạn và nợ công có bảo lãnh của họ đối với các chủ nợ Trung Quốc vào năm 2024.

Đối tác chiến lược trong mọi hoàn cảnh

Pakistan đứng đầu bảng xếp hạng với khoản nợ chưa thanh toán lên tới 22,38 tỷ USD đối với các chủ nợ Trung Quốc, nhiều hơn gần 8 tỷ USD so với Angola ở vị trí thứ hai. Quốc gia Nam Á này đã duy trì mối quan hệ quân sự và kinh tế mật thiết với Bắc Kinh trong nhiều thập kỷ, hai nước mô tả mối quan hệ của họ là "quan hệ đối tác chiến lược trong mọi hoàn cảnh". Nguồn tài chính của Trung Quốc đã hỗ trợ các khoản đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng sản xuất điện và giao thông vận tải của Pakistan.

Angola đứng thứ hai với khoản nợ 14,4 tỷ USD. Quan hệ của nước này với các chủ nợ Trung Quốc đã mở rộng trong thời kỳ tái thiết sau chiến tranh, bắt đầu với hạn mức tín dụng 2 tỷ USD vào năm 2004 và tăng lên đáng kể khi quá trình tái thiết tiếp tục.

Khoản nợ 5,37 tỷ USD của Kenya là một ví dụ cụ thể cho thấy nguồn tài chính này được sử dụng như thế nào. Các khoản vay từ Trung Quốc đã chi trả khoảng 90% chi phí xây dựng tuyến đường sắt Mombasa - Nairobi, kết nối thủ đô Nairobi với cảng biển chính Mombasa của Kenya, đồng thời tạo ra tuyến đường phục vụ cả hành khách lẫn hàng hóa.

Những dự án này cũng mang lại cơ hội kinh doanh cho các công ty Trung Quốc. Các nhà thầu Trung Quốc không chỉ xây dựng tuyến đường sắt tại Kenya mà còn thực hiện tuyến đường sắt Addis Ababa – Djibouti; bên cạnh đó, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng tham gia vào khâu cung cấp thiết bị và vận hành. Như vậy, hoạt động cho vay đã góp phần thúc đẩy nhu cầu nước ngoài đối với các dịch vụ kỹ thuật và công nghệ của Trung Quốc.

Hành lang kinh tế định hình lại mối quan hệ

Hành lang Kinh tế Trung Quốc – Pakistan (CPEC) bao gồm các nhà máy điện, đường dây truyền tải và những dự án giao thông, với mục tiêu giảm bớt tình trạng thiếu hụt điện năng và cải thiện khả năng kết nối trên khắp đất nước Pakistan. Các khoản đầu tư vào lĩnh vực năng lượng bao gồm điện than, thủy điện, điện gió và điện mặt trời.

Tính đến cuối năm 2024, các dự án hoàn thành đã bổ sung hơn 8.900 megawatt công suất điện vào lưới điện của Pakistan, đồng thời gần 900 km đường cao tốc và quốc lộ cũng đã được xây dựng xong. Những khoản đầu tư này giúp mở rộng cơ sở hạ tầng phục vụ các hộ gia đình, nhà máy và doanh nghiệp trong việc vận chuyển hàng hóa trên khắp Pakistan.

Mối quan hệ tài chính giữa hai bên còn bao gồm cả việc quản lý các khoản nợ hiện có. Vào tháng 3/2025, Trung Quốc đã gia hạn thêm một năm cho Pakistan để hoàn trả khoản vay trị giá 2 tỷ USD, qua đó hoãn một khoản thanh toán lớn trong bối cảnh nước này đang nỗ lực thực hiện kế hoạch ổn định kinh tế toàn diện.

'Ngoại giao bẫy nợ'?

Gánh nặng nợ nần lớn đã làm dấy lên lo ngại về khả năng hoàn trả các khoản vay cho chủ nợ Trung Quốc của một số quốc gia. Chẳng hạn, Cộng hòa Congo đang nợ 2,97 tỷ USD, tương đương hơn 1/10 tổng sản lượng kinh tế hàng năm của nước này (tính theo giá trị danh nghĩa).

Các hoạt động cho vay của Trung Quốc cũng dẫn đến những cáo buộc về "ngoại giao bẫy nợ" – quan điểm cho rằng các khoản vay lớn dành cho cơ sở hạ tầng có thể tạo ra sự phụ thuộc tài chính hoặc lợi thế chiến lược. Sri Lanka, quốc gia đang nợ các chủ nợ Trung Quốc 8,69 tỷ USD, thường được nhắc đến trong cuộc tranh luận này thông qua dự án cảng Hambantota.

Tuy nhiên, cách lý giải này về hoạt động cho vay của Trung Quốc vẫn còn gây tranh cãi, khi các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra những điều kiện kinh tế rộng lớn hơn tại các quốc gia đi vay.

Trong khi đó, một số quốc gia đang giảm dần dư nợ đối với Trung Quốc. Khoản nợ của Angola đã giảm gần 1/5 trong giai đoạn 2023-2024, mặc dù khả năng tiếp tục trả nợ trước hạn của nước này vẫn phụ thuộc chặt chẽ vào giá dầu trên thị trường toàn cầu.