Xuất khẩu thủy sản sang Mỹ nguy cơ ách tắc vì giấy chứng nhận xuất xứ

Nguy cơ ách tắc xuất khẩu 

ẢNH: C.T.V

Theo email vừa được NOAA gửi đến cơ quan quản lý của Việt Nam để thông báo về cơ chế cấp Giấy chứng nhận thủy sản, sản phẩm thủy sản xuất khẩu vào thị trường Mỹ (COA), việc truy xuất nguồn gốc sẽ được thực hiện chặt chẽ, kể cả nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Cụ thể, cơ quan quản lý của Việt Nam chỉ cấp COA đối với nguyên liệu khai thác trong nước, với nguyên liệu nhập khẩu, sẽ do quốc gia khai thác cấp COA. Nếu là nhập từ những quốc gia đã được NOAA công nhận tương đương (nằm trong nhóm 1) thì vẫn cần có COA nếu sản phẩm nhập khẩu để chế biến cùng loại với danh mục mà Việt Nam bị cấm. Tương tự, nếu nhập khẩu nguyên liệu thủy sản từ những nước nằm trong nhóm 2 (bị hạn chế hoặc từ chối) thì thủ tục càng phức tạp hơn, bắt buộc phải được cấp COA. 

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP ) cho rằng, các nhà máy thủy sản tại Việt Nam hiện nay có lợi thế về năng lực chế biến so với các quốc gia khác. Nguồn nguyên liệu hải sản nhập khẩu để sản xuất, xuất khẩu đang ngày càng tăng lên, tạo công ăn việc làm và kim ngạch 300 -320 triệu USD/năm sang Mỹ (chiếm đến 60-65% kim ngạch xuất khẩu hải sản khai thác sang Mỹ. Nếu quy định này của NOAA giữ nguyên thì gần như không còn cơ hội hoặc rất khó khăn để tiếp tục xuất khẩu các hàng hải sản khai thác có nguồn gốc nhập khẩu vào Mỹ. 

Các DN chế biến thủy sản lo lắng: Việc yêu cầu giấy COA đối với các quốc gia ở nhóm 1 là không khả thi do các quốc gia này đã được công nhận tương đương nên không xây dựng cơ chế cấp COA cho bất kỳ dòng hàng nào. Các quốc gia ở nhóm 2 cũng có thể sẽ chỉ cấp COA cho dòng hàng xuất khẩu sang Mỹ chứ không phải cho tất cả các quốc gia. Đáng nói là lô hàng nguyên liệu đã được nhập về và bảo quản tại kho của các doanh nghiệp được doanh nghiệp mua trước khi Đạo luật MMPA được áp dụng nên không thể có được giấy COA. Đây chính là mối lo ngại lớn nhất của cộng đồng doanh nghiệp thủy sản mà chưa thấy có các hướng dẫn nào từ phía NOAA.

Trước nguy cơ này, VASEP đã có công văn gửi Bộ NN-MT đề nghị lãnh đạo Bộ đặc biệt quan tâm và có công thư gửi NOAA đề nghị làm rõ hoặc kiến nghị giải quyết cho thực tế này, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam một cách hợp pháp. Ngoài ra, VASEP cũng đề nghị Bộ NN-MT có công văn gửi các quốc gia có xuất khẩu hải sản sang Việt Nam để có cơ chế hợp tác về cấp giấy COA cho nguyên liệu xuất khẩu sang Việt Nam để sản xuất xuất, khẩu đi Mỹ.

Giá cua ghẹ tại Mỹ tăng cao kỷ lục 

ẢNH: C.T.V

Trước đó, vào cuối tháng 8, NOAA ban hành bộ quy định mới cấm nhập khẩu nhiều loại hải sản từ các quốc gia như Indonesia, Philippines, Trung Quốc, Việt Nam và Venezuela bắt đầu từ 1.1.2026. Lý do, các nước này bị cho là không đáp ứng yêu cầu về ngư cụ an toàn với động vật có vú biển theo MMPA. Để đối phó với quy định này, các doanh nghiệp có thể sẽ phải chuyển hướng để sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ các nước không bị cấm. Tuy nhiên, yêu cầu về Giấy chứng nhận xuất xứ thủy hải sản nhập khẩu vào Mỹ có thể lại chặn đứng con đường này. 

Tại thị trường Mỹ , ngay từ tháng 9, lo sợ thiếu hụt nguồn hàng, nhiều nhà nhập khẩu đã ồ ạt mua gom cua, ghẹ khiến giá tăng dựng đứng. Đến ngày 31.10, Tòa án Thương mại quốc tế Mỹ cho phép gia hạn thêm 60 ngày để các nước xuất khẩu hoàn thiện hồ sơ chứng minh tuân thủ MMPA. Lệnh cấm nhập khẩu ghẹ từ 4 quốc gia  (gồm Việt Nam, Philippines, Indonesia và Sri Lanka) sẽ chưa có hiệu lực cho đến khi có quyết định mới. Các quốc gia bị từ chối, bao gồm Việt Nam, sẽ có ít nhất 60 ngày để cung cấp thêm thông tin cho NOAA nhằm hỗ trợ việc xem xét lại. Đối với Việt Nam, các nghề cá được tạm hoãn lệnh cấm lưới rê và lưới vây, đồng nghĩa với mặt hàng ghẹ vẫn được xuất khẩu sang Mỹ. 

Tuy nhiên, giá cua ghẹ tại thị trường Mỹ không hề hạ nhiệt, tiếp tục tăng thêm 26% chỉ trong tuần qua, đạt mức gần 40 USD/pound, tương đương giai đoạn cao điểm thời Covid-19. Các chuyên gia thủy sản nhận xét, một số nguyên nhân chính khiến giá neo cao là do nguồn cung đang sụt giảm so với nhu cầu; thuế đối ứng 19% với Indonesia và 20% với Việt Nam tiếp tục làm đội giá thành trong khi Venezuela (chiếm 10% nguồn cung cua ghẹ cho Mỹ) đã không nộp hồ sơ cho NOAA và gần như chắc chắn bị cấm nhập khẩu sau ngày 1.1.2026. 

Theo VASEP , một số nguồn tin trong ngành cho rằng mùa mưa sắp tới ở Indonesia có thể giúp sản lượng tăng lên. Tuy nhiên, nhiều nhà nhập khẩu vẫn bi quan bởi ngay cả khi nguồn cung tăng, giá cua ghẹ khó có thể giảm nhiều, bởi rủi ro chính sách vẫn còn treo lơ lửng. Điều này đặt ra câu hỏi đau đầu cho các nhà hàng và nhà bán lẻ: Liệu người tiêu dùng Mỹ có chấp nhận trả mức giá 40-45 USD/pound hoặc hơn cho thịt ghẹ?