Tăng tốc ngay đầu năm
Thông thường, quý 1 hằng năm là giai đoạn khởi đầu chậm chạp ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt là thương mại, do ảnh hưởng của các kỳ nghỉ tết. Năm nay, ngoài yếu tố nêu trên thì xung đột quân sự ở Trung Đông nổ ra vào cuối tháng 2 khiến cả tháng 3 khó khăn dồn dập vì giá nhiên liệu tăng, chi phí logistics chuỗi cung ứng biến động mạnh, đơn hàng đình đốn… Thế nhưng kết quả 3 tháng đầu năm cho thấy tình hình xuất khẩu vẫn hết sức sôi động. Đến hết kỳ 1 tháng 3.2026, tổng giá trị xuất khẩu đạt gần 97 tỉ USD, tăng 17,1% (tương ứng tăng 14,14 tỉ USD) so với cùng kỳ năm 2025. Một số nhóm hàng tăng trưởng tích cực gồm: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 6,69 tỉ USD (tăng 40,3%); điện thoại và linh kiện tăng 2,66 tỉ USD (23,1%); máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 1,79 tỉ USD (18,2%).
Xuất khẩu vẫn là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế
Ảnh: Độc Lập
Trong lĩnh vực nông lâm thủy sản, Bộ NN-MT đã công bố kết quả xuất nhập khẩu trong quý 1 với tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 16,69 tỉ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm 2025; giá trị xuất siêu nông, lâm, thủy sản đạt 4,78 tỉ USD.
Xét theo từng nhóm hàng, lĩnh vực nông sản tiếp tục giữ vai trò chủ lực với giá trị xuất khẩu đạt 8,93 tỉ USD, tăng 4,1%. Đáng chú ý, xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất, đạt 197,7 triệu USD, tăng tới 54,3%. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy ngành chăn nuôi đang dần cải thiện năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.
Ngành thủy sản cũng duy trì đà tăng trưởng khá, với kim ngạch đạt 2,62 tỉ USD, tăng 13,3%. Trong khi đó, lâm sản đạt 4,11 tỉ USD, giảm 2,4%, phản ánh những khó khăn của ngành gỗ trước sự suy giảm nhu cầu tại một số thị trường lớn. Xuất khẩu cao su của VN trong 3 tháng đầu năm ước đạt 411.000 tấn, trị giá 752 triệu USD, tăng 8% về lượng và tăng 2,4% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Giá cao su cũng được hỗ trợ bởi xung đột tại Trung Đông . Do cao su tổng hợp được sản xuất từ dầu mỏ, giá dầu tăng khiến chi phí sản xuất tăng, thúc đẩy các nhà sản xuất chuyển sang sử dụng cao su tự nhiên, từ đó hỗ trợ giá cao su tự nhiên trên thị trường quốc tế. Một mặt hàng nổi bật trong những tháng đầu năm là hạt tiêu khi xuất khẩu đạt 64.600 tấn, tương đương 417,5 triệu USD, tăng mạnh 36,8% về khối lượng và 28,8% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025, dù giá xuất khẩu bình quân giảm 5,9%.
Xuất khẩu là trụ đỡ của nền kinh tế
Nhìn lại hoạt động xuất, nhập khẩu năm 2025 và diễn biến trong quý 1/2026 cũng khá tương đồng, đều đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Ở thời điểm này năm trước, kinh tế toàn cầu bất ổn do lạm phát, biến động tỷ giá, đặc biệt là thuế đối ứng của Mỹ, làm gia tăng chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp (DN). Tuy nhiên, kết thúc năm 2025, hoạt động xuất, nhập khẩu của VN đã ghi dấu ấn kỷ lục khi tổng kim ngạch đạt 930,05 tỉ USD, cao nhất từ trước tới nay.
Xuất khẩu nông sản tăng trưởng mạnh dù biến động thị trường thế giới
Ảnh: Hoàng Nguyễn
Nhớ lại diễn biến xuất khẩu trong năm 2025, bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) chia sẻ: Năm trước ngành thủy sản đã đối mặt với nhiều thách thức: Thuế đối ứng mới từ Mỹ, các quy định nghiêm ngặt hơn về truy xuất nguồn gốc và bảo vệ động vật có vú biển (MMPA), nổi lên thách thức lớn nhất cho hoạt động xuất khẩu thủy sản. Đồng thời, thẻ vàng IUU của EU vẫn chưa được gỡ bỏ, khiến nhóm hàng hải sản khai thác tiếp tục gặp khó khi tiếp cận các thị trường cao cấp. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá, chi phí logistics tăng trở lại, và sự cạnh tranh từ các đối thủ như Ấn Độ, Ecuador, Indonesia tạo sức ép lớn lên lợi nhuận của DN Việt.
"Đã có lúc chúng tôi dự báo xuất khẩu thủy sản VN sẽ chững lại mạnh do tác động của thuế đối ứng và các rào cản khác", bà Lê Hằng thừa nhận. Dù vậy, ngay trong lúc tưởng chừng như khó khăn sẽ khiến xuất khẩu suy giảm, các DN lại nỗ lực hơn để tìm kiếm thị trường, mở rộng đối tác mua hàng. Nhờ đó, về phía các thị trường tiêu thụ, EU đã có động thái nới lỏng một số rào cản kỹ thuật với thủy sản nuôi trồng VN, mở ra dư địa tăng trưởng mạnh cho tôm và cá tra. Hiệp định CPTPP mở rộng với sự gia nhập của Anh giúp đa dạng hóa kênh thương mại và tạo thêm cơ hội cho sản phẩm chế biến cao cấp. Thị trường Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu lớn đối với sản phẩm tươi sống và cao cấp. Kết quả năm 2025 khép lại với một dấu mốc đặc biệt đối với ngành thủy sản VN khi kim ngạch xuất khẩu lần đầu tiên đạt 11,3 tỉ USD".
Bước qua 3 tháng đầu năm 2026, chiến sự ở Trung Đông kéo theo diễn biến giá xăng dầu, ách tắc vận chuyển và chi phí logistics tăng cao khiến ngành nào cũng lo lắng. Tuy nhiên, kết quả xuất khẩu trong quý 1 cho thấy khả năng thích ứng và nắm bắt thời cơ của DN rất nhanh nhạy. Ông Trần Văn Đức, Chủ tịch HĐQT Công ty CP đầu tư Dừa Bến Tre (BEINCO) kể: Sau kỳ nghỉ tết, thị trường choáng váng với cú sốc xung đột quân sự Trung Đông . Điều này tác động nhiều mặt đến DN, từ nguyên liệu đầu vào như giá bao bì tăng, rồi chi phí vận chuyển tăng. Và quan trọng nhất là nhu cầu tiêu thụ chững lại.
"Trong khi đó, Âu - Mỹ lại là thị trường chủ lực của công ty nên chúng tôi chịu rất nhiều áp lực. Để thích ứng với tình hình mới, chúng tôi phải tích cực đàm phán với khách hàng để duy trì thị trường. Bên cạnh đó là chuyển đổi sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm chế biến sâu, có thời gian bảo quản và sử dụng lâu để phù hợp với xu hướng thời gian vận chuyển kéo dài. Về phía DN, chúng tôi tiếp tục áp dụng cắt giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động ở tất cả các khâu. Đẩy mạnh nghiên cứu các sản phẩm mới theo hướng tiện lợi và thân thiện với môi trường để phù hợp với xu hướng tiêu dùng mới", ông Trần Văn Đức chia sẻ.
Xuất khẩu VN tăng trưởng bất chấp tình hình thế giới biến động
ẢNH: Q.T
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN, cũng nhận định: Bối cảnh năm 2026 mang đến những thử thách về chi phí nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội và về vị thế về cung ứng. Xung đột Trung Đông khiến giá cước tàu biển tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài do phải vòng qua Mũi Hảo Vọng, gây áp lực lớn cho hàng rau quả tươi đi châu Âu hay Mỹ về châu Á. Trong khi các đối thủ Âu - Mỹ gặp khó ở khu vực thị trường rộng lớn Đông Bắc Á thì VN lại có lợi thế "sát vách" các thị trường này. Đông Bắc Á là thị trường hiện chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của VN, do vậy từ con số 8,5 tỉ USD của năm 2025 thì mục tiêu 10 tỉ USD là "cơ hội trong tầm tay".
Đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu không thể không nhắc đến các DN phân bón. Ngay khi chiến sự Trung Đông nổ ra, giá phân bón thế giới tăng cao, nhiều DN sản xuất phân bón trong nước như Phân bón dầu khí Cà Mau, Đạm Ninh Bình, Phân bón miền Nam… đã tận dụng cơ hội, tích cực xuất khẩu sản phẩm để mang lại lợi nhuận. "Hiện nay sau khi tăng cường vượt công suất để đáp ứng nhu cầu nội địa, chúng tôi còn đẩy mạnh xuất khẩu để tận dụng cơ hội giá tăng cao, tối đa hóa lợi nhuận khi tiêu thụ trong nước vẫn chưa mạnh", bà Nguyễn Thị Hiền, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Phân bón dầu khí Cà Mau, cho biết.
Một số mặt hàng bị suy giảm do tác động của tình hình thế giới vẫn đang bình tĩnh và chờ đợi thời cơ để tích lũy nguồn cung, duy trì sản lượng và thị phần. Một số DN xuất khẩu cà phê cho biết hiện nay giá cà phê đã giảm mạnh sau một thời gian lên cơn sốt, đây chính là cơ hội để tranh thủ mua vào và đợi khi giá cao hơn sẽ bán ra. Ngành gạo cũng chưa tăng trưởng mạnh nhưng việc duy trì sản lượng xuất khẩu đều đặn giúp giá gạo nội địa không giảm sâu khi vào vụ thu hoạch rộ. Giá tiêu trong nước hiện cũng đang giảm sút do áp lực nguồn cung và nhu cầu tiêu thụ chậm lại, nhưng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) dự báo giá tiêu nội địa sẽ sớm phục hồi khi DN mạnh tay mua vào để tích lũy. Nhu cầu nhập khẩu quốc tế dự báo cũng sẽ được cải thiện trong thời gian tới, đặc biệt từ Mỹ và các thị trường lớn khác.
Cần thêm những "cú hích" mạnh
Nói về giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trong thời gian tới, ông Đặng Phúc Nguyên cho rằng ngành rau quả VN vẫn sẽ tăng trưởng vượt bậc, có cơ hội mở rộng thị phần ở nhiều thị trường quan trọng khác. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu ấy, VN cũng cần phải chuyển đổi và thích ứng với thị trường một cách bền vững. "Cụ thể như thị trường Trung Quốc không còn là thị trường "dễ tính". Họ đang chuyển từ mua thô sang ký kết chính ngạch với các yêu cầu ngày càng khắt khe đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn kiểm dịch và đóng gói tương đương Mỹ và EU. Tiêu chuẩn này đòi hỏi các DN VN phải chuyên nghiệp hơn, quy trình sản xuất cũng phải chuẩn hóa và minh bạch hơn. Tại các thị trường khác như Hàn Quốc và Nhật Bản, DN cần đẩy mạnh các sản phẩm rau quả chế biến bên cạnh các mặt hàng rau quả tươi. Các sản phẩm rau quả chế biến sâu như sấy khô, đóng hộp, nước ép, cấp đông… khá phù hợp với xu hướng "tiện lợi" và "tốt cho sức khỏe" tại Nhật và Hàn đang tăng cao do già hóa dân số. Trong năm 2026, khả năng các thị trường Đông Bắc Á sẽ mở cửa cho trái bưởi tươi VN và đây sẽ là mặt hàng đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu chung của cả ngành rau quả", ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh.
Đối với ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký VASEP, khẳng định những chính sách thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu của Chính phủ trong 5 năm qua đã giúp ngành thủy sản đạt được nhiều kết quả quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển của kinh tế biển và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của VN. Để đẩy mạnh hỗ trợ hơn nữa, VASEP kiến nghị có thêm cơ chế khuyến khích thu hút vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng thủy lợi, cấp thoát nước phục vụ nuôi trồng thủy sản; cơ chế cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đối với thủy sản nhập khẩu từ sản xuất-xuất khẩu , gia công xuất khẩu sang tiêu thụ nội địa và ngược lại; bổ sung khung pháp lý cho phép miễn trừ đấu nối nước thải vào hệ thống xử lý nước thải của khu công nghiệp đối với DN đã tự xử lý đạt chuẩn xả thải của QCVN.
Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu
Để tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu , phát triển sản xuất trong nước, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Tài chính theo dõi sát tình hình thị trường, phối hợp chặt chẽ với Bộ Công thương trong điều hành giá xăng dầu, trích lập, quản lý và sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu theo quy định pháp luật hiện hành; rà soát, xây dựng các mức thuế xuất khẩu , thuế nhập khẩu phù hợp với lộ trình hội nhập quốc tế và khu vực; đồng thời chỉ đạo lực lượng hải quan đẩy mạnh quản lý, kiểm soát chất lượng hàng hóa trong quá trình làm thủ tục hải quan, ngăn chặn hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, gian lận xuất xứ...
Đối với Ngân hàng Nhà nước, Thủ tướng yêu cầu điều hành tỷ giá linh hoạt, hài hòa, cân bằng hợp lý với lãi suất; tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu .
Bộ Xây dựng chủ trì nâng cấp hạ tầng giao thông, hệ thống kho bãi, cảng biển nước sâu và các trung tâm logistics; đặc biệt chú trọng phát triển giao thông đường thủy tại ĐBSCL nhằm giảm chi phí vận chuyển. Thủ tướng cũng yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chủ động nắm bắt, tháo gỡ thực chất khó khăn, vướng mắc đối với từng DN, từng dự án đầu tư theo quy định. Các tỉnh biên giới cập nhật thông tin thường xuyên về tình hình thông quan để khuyến cáo DN chủ động kế hoạch sản xuất, đóng gói, giao nhận, xuất khẩu hàng hóa, tránh để phát sinh ùn ứ và các tác động bất lợi khác.
Đại diện VASEP kiến nghị Chính phủ đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics và cảng cá hiện đại, xây dựng chợ đấu giá tại các cảng cá để minh bạch trong thu mua hải sản khai thác; nâng cấp hệ thống thủy lợi, cấp thoát nước, điện phục vụ nuôi trồng thủy sản; có các chính sách hỗ trợ DN (đặc biệt DN nhỏ và vừa) chuyển đổi xanh và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; Phát triển các trung tâm chế biến thủy sản quy mô lớn gắn với vùng nguyên liệu; tăng cường đầu tư nghiên cứu khoa học, phát triển giống thủy sản chất lượng cao có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, đáp ứng yêu cầu về tăng trưởng, sức đề kháng và hiệu quả nuôi; phát triển chuỗi ngành hàng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của thủy sản VN trên thị trường quốc tế.