Bệ phóng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tăng sức chống chịu cho "đàn chim non"

Một trong những chính sách hỗ trợ lớn cho các doanh nghiệp (DN) nhỏ là miễn thuế, giảm thuế. Theo đó, DN nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế thu nhập DN trong 3 năm kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký DN lần đầu. Thời gian miễn thuế được tính liên tục từ năm đầu tiên được cấp giấy chứng nhận. Với trường hợp giấy chứng nhận được cấp trước thời điểm Nghị quyết 198/2025/QH15 có hiệu lực thi hành (17.5.2025) mà còn thời gian áp dụng ưu đãi thì DN được hưởng ưu đãi theo quy định này cho thời gian còn lại.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng tư vấn Trường ĐH Sài Gòn, đánh giá: Nghị định 20/2026 của Chính phủ được ban hành thể hiện quyết tâm đưa chính sách hỗ trợ, phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 198 của Quốc hội và chủ trương từ Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị thẩm thấu vào đời sống. Đây cũng là quy định rất được cộng đồng DN mong chờ.

Ảnh: Kỳ Văn

Trong các chính sách hỗ trợ DN vừa và nhỏ, ông Trần Hoàng Ngân đánh giá việc miễn, giảm thuế là rất thiết thực song hành với chính sách hỗ trợ tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh. Chính sách miễn thuế thu nhập DN trong 3 năm đầu tiên cực kỳ quan trọng cho các công ty mới ra đời. Bên cạnh đó, nhà nước nêu rõ ưu tiên cho thuê nhà, đất và giảm giá cho thuê với các DN nhỏ và vừa, DN khởi nghiệp sáng tạo. Điều này sẽ tạo ra công cụ, môi trường làm việc ổn định, lâu dài cho DN. Đặc biệt, trong bối cảnh khuyến khích hộ kinh doanh lớn mạnh, phát triển lên DN thì các chính sách hỗ trợ cụ thể được triển khai sẽ giúp người dân mạnh dạn, tự tin hoạt động.

Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trưởng ngành Quản trị kinh doanh, Khoa Quản trị kinh doanh Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM) chỉ rõ: Lực lượng DN nhỏ và vừa ở VN hiện chiếm gần như toàn bộ số lượng DN đang hoạt động, tạo việc làm cho hơn một nửa lực lượng lao động xã hội và đóng góp xấp xỉ 40% GDP. Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ quy mô đông nhưng sức bật yếu. Phần lớn DN nhỏ vận hành dựa trên vốn tự có, biên lợi nhuận mỏng, năng lực quản trị và công nghệ thấp. Vì thế, lực lượng này luôn được ví như những "con chim non" rất dễ tổn thương trước biến động vĩ mô, lãi suất và cầu thị trường.

Trong bối cảnh đó, các chính sách hỗ trợ mới, đặc biệt là giảm thuế, giãn nghĩa vụ tài chính và mở rộng bảo lãnh tín dụng, về bản chất đã giúp DN "mua thêm thời gian", tạo cơ hội kéo dài vòng đời tồn tại, duy trì dòng tiền và tránh bị loại khỏi thị trường khi cơ hội phục hồi chưa kịp đến.

Cụ thể, nếu một DN sản xuất nhỏ được giảm thuế và tiếp cận khoản vay bảo lãnh trong 12 - 24 tháng, họ có thể giữ lại dòng tiền để tái cơ cấu sản phẩm, đầu tư công nghệ cơ bản và chờ chu kỳ cầu hồi phục. Với một DN ngành may mặc, gỗ hoặc sản xuất bao bì quy mô 50 - 100 lao động, chỉ cần biên lợi nhuận ròng 3 - 5% đã rất mỏng, nếu được miễn/giảm nghĩa vụ thuế theo lộ trình và tiếp cận khoản vay có bảo lãnh 12 - 24 tháng, DN có thể chuyển từ "cầm cự" sang "tái cơ cấu". Đơn cử, với một xưởng gỗ xuất khẩu ở TP.HCM có doanh thu 5 - 10 tỉ đồng/tháng thường bị kẹt vốn vì khách trả chậm 60 - 90 ngày thì khoản tín dụng bảo lãnh 5 - 10 tỉ đồng sẽ giúp họ có thể mua nguyên liệu đúng mùa giá tốt, giữ nhịp sản xuất, đồng thời đầu tư tối thiểu một số hạng mục như máy cắt CNC, phần mềm quản lý đơn hàng… Từ đó giảm hao hụt 1 - 2%. Như vậy là đã đủ bù lãi vay và tăng sức cạnh tranh khi đơn hàng quay lại.

"Trong lĩnh vực nông nghiệp - chế biến như cà phê, điều, trái cây, chính sách này đặc biệt quan trọng vì DN nhỏ thường "chết" ở khúc thu mua theo mùa, cần vốn lớn trong thời gian ngắn. Bảo lãnh tín dụng giúp họ gom hàng đúng vụ, đầu tư chuẩn hóa sơ chế - đóng gói để bán vào kênh hiện đại, tránh bán tháo", ông Trần Anh Tùng dẫn chứng thêm.

Chuyển chính sách từ "cấp cứu" sang "nâng thể lực"

Mặc dù đã trợ lực rất lớn cho "đàn chim non" tăng sức chống chịu, song theo chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng, chính sách nếu chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính ngắn hạn là chưa đủ. Vấn đề cốt lõi là khả năng hấp thụ chính sách của DN còn yếu. Để giải quyết, hỗ trợ cần chuyển từ "cấp cứu" sang "nâng thể lực" - song hành giữa vốn, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao năng lực quản trị, giúp DN đủ sức lớn lên, chớp cơ hội và đứng vững khi chính sách rút dần.

"Nghị quyết 68, cụ thể hóa bằng Nghị quyết 198 và các văn bản hướng dẫn hiện nay đã tương đối đầy đủ, đúng và trúng những điểm nghẽn lớn nhất của DN nhỏ và vừa. Tuy nhiên, nếu cứ triển khai theo tư duy hành chính cũ, chính sách vẫn có nhưng nhiều khả năng DN không "chạm" được, vì thủ tục chậm, phân tán, mỗi nơi hiểu một cách, hiệu ứng nuôi dưỡng sẽ rất hạn chế. Do vậy, bài toán bây giờ là tăng tốc thực thi. Ai làm đầu mối, làm trong bao lâu… kết quả phải được đo bằng sức lớn của DN chứ không phải bằng số văn bản ban hành. Khi triển khai đủ nhanh, đủ quyết liệt và đủ nhất quán, các nghị quyết này hoàn toàn có thể trở thành bệ phóng để đàn chim non cất cánh cùng đại bàng", ông Trần Anh Tùng nêu quan điểm.

Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, nhiều chính sách hỗ trợ đã được nêu khá chi tiết trong Nghị quyết 198 và chỉ cần các bộ ngành thực hiện đầy đủ thì kinh tế tư nhân nói chung, DN nhỏ và vừa sẽ có nhiều không gian để phát triển. Dù vậy, riêng với các DN nhỏ và vừa, khả năng tiếp cận nguồn vốn từ trước đến nay còn hạn chế. Trước đây, việc triển khai Quỹ bảo lãnh tín dụng DN nhỏ và vừa đã có một số kết quả nhất định. Nhiều DN đã được bảo lãnh và tiếp cận được tín dụng, vượt qua khó khăn và phục hồi tích cực. Tuy nhiên, quy mô tổ chức của các quỹ ở địa phương còn nhỏ khiến hoạt động của quỹ chưa hiệu quả, số lượng DN nhỏ được hỗ trợ chưa nhiều. Vì vậy, Chính phủ cần xem xét, củng cố hoạt động mô hình quỹ này để thúc đẩy hoạt động mạnh hơn, tạo điều kiện cho DN nhỏ và vừa tiếp cận các nguồn vốn chính thức nhanh hơn, với chi phí thấp hơn.