ĐBQH đề nghị hoàn tiền cho người mua NƠXH khi phát hiện chi phí không hợp lý

Góp ý về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) tại phiên thảo luận tại hội trường chiều 28/10, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng ) cho rằng việc sửa đổi luật lần này không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quản lý, phát triển nhà ở mà còn tác động trực tiếp đến thị trường bất động sản , chính sách an sinh xã hội và chất lượng cuộc sống của người dân.

“ Vấn đề đặt ra là Luật Nhà ở không chỉ tạo điều kiện để xây dựng thêm nhiều nhà ở, mà quan trọng hơn phải tạo điều kiện để người dân có thể tiếp cận được nhà ở phù hợp với thu nhập, bảo đảm an toàn, chất lượng và ổn định cuộc sống lâu dài ”, ông Sơn nói.

Cơ bản thống nhất với các quy định về phát triển, quản lý và sử dụng nhà ở xã hội , song đại biểu Sơn đề nghị tiếp tục làm rõ về cơ chế xác định giá bán nhà ở xã hội .

Theo dự thảo Luật, chủ đầu tư tự xây dựng hoặc thuê tư vấn thẩm tra giá trước khi phê duyệt giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội ; sau khi nghiệm thu phải kiểm toán, quyết toán chi phí đầu tư xây dựng.

Đại biểu đánh giá cao việc đơn giản hóa thủ tục xác định giá nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án. Tuy nhiên, ông lưu ý nhà ở xã hội là loại hình được hưởng nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước về đất đai, thuế, tín dụng và các cơ chế khác. Do đó, việc cho phép chủ đầu tư tự xác định giá phải đi kèm trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và cơ chế kiểm soát hiệu quả.

“ Tôi đề nghị bổ sung dự thảo yêu cầu công khai các cấu phần chủ yếu hình thành giá bán, giá thuê mua; cơ chế kiểm tra, hậu kiểm độc lập theo mức độ rủi ro; trách nhiệm xử lý, hoàn trả cho người mua khi phát hiện chi phí không hợp lý, không hợp lệ ”, ông Sơn nói.

Đại biểu TP Hải Phòng nhấn mạnh cần có cơ chế bảo đảm toàn bộ giá trị ưu đãi của Nhà nước được phản ánh đúng vào giá nhà ở xã hội , tránh tình trạng chính sách ưu đãi được thiết kế để hỗ trợ người dân nhưng lợi ích cuối cùng lại không đến đầy đủ với người thụ hưởng.

Bên cạnh giá bán, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị hoàn thiện các quy định về đối tượng và điều kiện được hưởng chính sách nhà ở xã hội .

Theo ông, việc giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện về nhà ở và thu nhập là cần thiết để phù hợp với biến động kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cần xác lập nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập gắn với thu nhập thực tế, mặt bằng giá nhà, chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả tại từng khu vực.

Đại biểu cho rằng, nếu chỉ căn cứ ngưỡng thu nhập mà không tính đến sự chênh lệch lớn về giá nhà và chi phí sinh hoạt giữa các địa phương thì có thể dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân có nhu cầu thực sự lại không đáp ứng điều kiện được hỗ trợ.

“ Cần đặc biệt quan tâm nhóm người lao động có thu nhập trung bình thấp, cán bộ, công chức, viên chức trẻ, công nhân và người lao động làm việc tại các đô thị lớn ”, ông Nguyễn Ngọc Sơn lưu ý.

Về phòng ngừa đầu cơ, trục lợi chính sách, ông Sơn nhìn nhận việc kiểm soát không nên chỉ dừng ở quy định hạn chế chuyển nhượng nhà ở xã hội trong một thời hạn nhất định, mà cần quản lý toàn bộ quá trình xét duyệt, phân phối và sử dụng.

Do đó, đại biểu đề nghị kết nối dữ liệu nhà ở với dữ liệu đất đai, dân cư và các hệ thống thông tin liên quan để xác minh điều kiện thụ hưởng; công khai kết quả xét duyệt nhưng phải bảo đảm bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời kiểm soát tình trạng chuyển nhượng, cho thuê lại trái quy định.

“ Nhà ở xã hội phải thực sự là chính sách an sinh dành cho người có nhu cầu, không được trở thành cơ hội đầu cơ hoặc một phân khúc kinh doanh được hưởng ưu đãi đặc biệt ”, đại biểu Sơn nhấn mạnh.

Không chỉ xây thêm nhà mà phải phù hợp khả năng chi trả

Đề cập định hướng phát triển nhà ở, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần chuyển mạnh tư duy từ gia tăng nguồn cung sang đáp ứng đúng nhu cầu và khả năng chi trả của người dân. Ông đồng tình với định hướng phát triển đa dạng các loại hình nhà ở, ưu tiên nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách và gắn phát triển nhà ở với hệ thống hạ tầng.

Tuy nhiên, theo đại biểu, vấn đề lớn nhất hiện nay không đơn thuần là thiếu nhà ở mà còn là sự mất cân đối về cơ cấu sản phẩm và khả năng tiếp cận của người dân. “ Có những khu vực phát triển nhiều dự án nhà ở thương mại nhưng giá bán vượt xa khả năng chi trả của phần lớn người lao động. Trong khi đó, nhu cầu nhà ở giá phù hợp, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê dài hạn vẫn rất lớn ”, đại biểu nêu thực tế.

Ông Nguyễn Ngọc Sơn đánh giá các quy định về chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh hiện chưa xác lập rõ yêu cầu đánh giá khả năng chi trả của từng nhóm dân cư để làm cơ sở xác định cơ cấu nhà ở.

Vì vậy, ông đề nghị việc xác định nhu cầu và cơ cấu phát triển nhà ở phải dựa trên thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà, biến động dân số, thị trường lao động và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng.

Cùng với đó, cần có cơ chế theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội , nhà ở cho thuê, thay vì chỉ tập trung vào tổng diện tích sàn hoặc số lượng căn hộ được xây dựng.

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn quan tâm là nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê của chủ đầu tư các dự án nhà ở thương mại.

Theo dự thảo Luật, chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại phải thực hiện nghĩa vụ về nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội . Đại biểu đồng tình với việc thiết kế nhiều phương thức thực hiện để tạo sự linh hoạt cho địa phương và doanh nghiệp, song cho rằng nếu thiếu nguyên tắc ràng buộc cụ thể, chính sách có thể phát sinh những hệ quả không mong muốn.

Để hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu Quốc hội đề nghị ưu tiên thực hiện nghĩa vụ bằng quỹ đất và quỹ nhà ở thực tế tại những khu vực có nhu cầu cao. Việc nộp tiền tương đương thay cho bố trí quỹ đất, quỹ nhà phải đáp ứng điều kiện cụ thể, không trở thành phương thức thay thế mang tính phổ biến.

Trường hợp bố trí quỹ đất ngoài dự án cần bảo đảm khả năng kết nối giao thông, tiếp cận việc làm, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu.

Đồng thời, phải công khai phương pháp xác định giá trị tương đương, phương án sử dụng nguồn tiền, tiến độ hình thành quỹ nhà ở thay thế và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức được giao thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng những nguyên tắc cơ bản này cần được xác lập ngay trong Luật, thay vì giao toàn bộ cho Chính phủ quy định chi tiết tại nghị định.