Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, dự án "Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1)" với tổng vốn đầu tư ban đầu gần 10.000 tỉ đồng (theo hình thức BT) đang hướng tới mục tiêu hoàn thành trong năm 2026.
Công trình quy mô lớn này kỳ vọng sẽ kiểm soát ngập cho vùng diện tích rộng 570 km², bảo vệ cuộc sống của khoảng 6,5 triệu dân ven sông Sài Gòn và trung tâm thành phố.
TP.HCM đang cấp bách xây dựng hàng loạt dự án chống ngập
ẢNH: PHẠM HỮU
Tuy nhiên, kết quả khảo sát thực tế cho thấy hệ thống kiểm soát ngập vòng ngoài hiện vẫn chưa thể khép kín hoàn toàn. Trong lưu vực dự án còn tồn tại tới 54 cửa xả thoát nước của các doanh nghiệp chưa được lắp cửa van ngăn triều, khiến nước triều có nguy cơ chảy ngược vào đô thị khi vận hành.
Song song, nhiều tuyến đê kè quan trọng đã bị sụt lún, xuống cấp nghiêm trọng hoặc bờ đất còn quá thấp trũng, điển hình như đoạn kè 600m rạch Tân Thuận (Xóm Chiếu), bờ rạch Cầu Kinh hay tuyến kè ven sông Cần Giuộc. Tại một số vị trí giao cắt thủy lợi - giao thông trên đường Đào Trí và Ngô Quang Thắm, các cầu cống qua đường vẫn thiếu vắng van kiểm soát triều, nguy cơ làm giảm đáng kể hiệu quả của toàn bộ siêu dự án 10.000 tỉ.
Để triệt tiêu các rủi ro trên và khớp nối hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất triển khai 19 dự án với tổng kinh phí 2.673 tỉ đồng. Trong cơ cấu nguồn vốn, thành phố sẽ bố trí 2.314 tỉ đồng từ ngân sách nhà nước để thực hiện 17 dự án cấp bách với mục tiêu hoàn thành đồng bộ vào năm 2027.
Đối với 359 tỉ đồng còn lại, các doanh nghiệp như Công ty cổ phần Cảng Sài Gòn và Công ty TNHH MTV Công nghiệp tàu thủy Sài Gòn sẽ tự đầu tư nâng cấp các đoạn kè thuộc phạm vi quản lý trước tháng 12.2026.
Trong số các dự án đề xuất, nổi bật có công trình cống kiểm soát triều Lấp Dầu tại xã Hiệp Phước với tổng vốn 540 tỉ đồng (quy mô cống rộng 20m kết hợp giao thông thủy cấp VI); kè và cống rạch Tam Đệ tại phường Phú Thuận trị giá 450 tỉ đồng; tuyến kè bờ trái rạch Cầu Kinh (Tân Thuận) vốn 260 tỉ đồng; cùng hệ thống đê bao và cống rạch Bà Lào trị giá 230 tỉ đồng. Ngoài ra, tuyến đê kè bảo vệ khu dân cư rạch Bà Tàng - cống Phú Định tại phường Bình Đông cũng được đề xuất 190 tỉ đồng để cải tạo 2.100m kè lún sụp.
Dự án chống ngập 10.000 tỉ vẫn chưa về đích
ẢNH: CTV
Theo cơ quan chuyên môn, chiến lược chống ngập tổng thể của TP.HCM được định hình dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa hai trụ cột quy hoạch lớn. Trong đó, Quy hoạch thủy lợi 1547 đóng vai trò lớp kiểm soát ngập vòng ngoài (trên diện tích nghiên cứu 968.500 ha) bằng hệ thống đê bao và cống ngăn triều lớn; còn Quy hoạch 752 đảm nhiệm việc tiêu thoát nước mưa và nước thải ở khu vực nội thành.
Sự kết hợp này tạo nên cấu trúc "phòng thủ đa tầng", giúp thành phố vừa chủ động chặn triều cường từ bên ngoài, vừa tăng tốc độ thoát nước từ bên trong khi xuất hiện mưa lớn hay thời tiết cực đoan.
Vì thế, cùng với xây dựng công trình, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị UBND TP.HCM chỉ đạo thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý. Thành phố sẽ xây dựng cơ chế phối hợp vận hành liên hoàn giữa đơn vị quản lý cống ngăn triều và hệ thống thoát nước đô thị, đồng thời lắp đặt thêm các trạm quan trắc khí tượng thủy văn tự động để theo dõi sát diễn biến lượng mưa và mực nước.
Về tầm nhìn dài hạn, Thành phố cũng đang khẩn trương lập "Phương án phát triển hạ tầng thủy lợi TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm" để tích hợp vào Quy hoạch chung toàn thành phố, bảo đảm khả năng thích ứng bền vững trước thách thức biến đổi khí hậu.