Điểm danh 26 công ty trên sàn có tỷ lệ sở hữu Nhà nước 'cô đặc' từ 65% - 99%: Kỳ vọng sóng lớn từ thoái vốn?

Thị trường những phiên đầu năm chứng kiến sự hưng phấn lan tỏa rộng khắp. Nổi bật nhất là GAS (Tổng công ty Khí Việt Nam) với chuỗi 3 phiên tăng trần liên tiếp, vươn lên mức 88.500 đồng/cp, áp sát vùng đỉnh lịch sử thiết lập tháng 6/2022.

Cùng xu hướng, BVH (Tập đoàn Bảo Việt) cũng có phiên tăng trần thứ hai, chốt tại 65.500 đồng/cp - mức cao nhất 5 năm. Đà hưng phấn còn kéo theo hàng loạt "ông lớn" như KSV (tăng trần phiên thứ 4), GVR, BSR , PLX hay BCM đồng loạt tăng hết biên độ.

Đây là những doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu rất "cô đặc", với tỷ lệ sở hữu nhà nước trên 60%.

Đơn cử, Tổng Công ty Phát điện 3 (PGV) và Tổng Công ty Điện lực TKV (DTK) có tỷ lệ sở hữu nhà nước lên tới 99%. Tương tự, tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) vốn hóa hơn 100.000 tỷ đồng nhưng Nhà nước nắm tới 97%, hay Tổng Công ty Khí Việt Nam (GAS) với vốn hóa gần 187.000 tỷ đồng cũng ghi nhận tỷ lệ sở hữu nhà nước ở mức 96%.

Thống kê trên sàn chứng khoán, nhiều cái tên có cơ cấu sở hữu như vậy.

Nhiều doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng theo điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 11 Điều 1 Luật số 56/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2025).

Nhiều giải pháp được các doanh nghiệp đưa ra, chủ yếu là cổ đông nhà nước thoái vốn hoặc bán cổ phần ra đại chúng. Kỳ vọng vào "hành động" này một phần đang tạo nên câu chuyện thị trường, đẩy giá cổ phiếu của các doanh nghiệp nói trên.

Trong khi đó, các doanh nghiệp nhà nước đang căn cứ vào Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/8/2025) để cùng các cơ quan quản lý giải quyết vấn đề về tư cách đại chúng.

Khoản 7 Điều 59 của Luật này quy định: Trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, các doanh nghiệp nhà nước được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần đang niêm yết, đăng ký giao dịch nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng về cơ cấu cổ đông theo Luật Chứng khoán thì không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Áp lực ngân sách và cơ chế mới

Một số kỳ vọng về chính sách vĩ mô cũng đang tạo nên câu chuyện cho nhóm cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước.

Thứ nhất là áp lực từ ngân sách. Bước vào chu kỳ ngân sách 2026-2030, nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng trọng điểm là rất lớn.

Dự toán bội chi ngân sách năm 2026 ước tính khoảng 600.000 tỷ đồng (tương đương 4,2% GDP), trong khi chi đầu tư phát triển đã tăng mạnh 41%. Việc thoái vốn tại các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả là giải pháp khả thi để bổ sung nguồn lực cho "túi tiền quốc gia".

Thứ hai là sự cởi trói về cơ chế với kỳ vọng lớn nhất đặt vào Nghị quyết về kinh tế Nhà nước dự kiến ban hành năm 2026. Văn bản này được giới chuyên môn ví như "cú hích" tương tự Nghị quyết 68 cho khối tư nhân trước đây, hứa hẹn tạo hành lang pháp lý thông thoáng để nâng cao hiệu quả quản trị và định giá lại tài sản công.

Hiện khối doanh nghiệp Nhà nước đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí nắm lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực then chốt như hàng không, dầu khí. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động nhìn chung vẫn chưa tương xứng với quy mô và tiềm lực do chưa khai thác hiệu quả nguồn lực vốn. Nếu các nút thắt này được tháo gỡ, MBS cho rằng doanh nghiệp Nhà nước có thể bước vào giai đoạn tăng tốc mới.

Về mặt kỹ thuật thoái vốn, Bộ Tài chính mới đây đã đề xuất cơ chế giảm giá khởi điểm (tối đa 10%/lần) và bán vốn theo lô cho SCIC. Sự linh hoạt này được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán định giá khởi điểm quá cao khiến các đợt đấu giá trước đây thất bại.

Dù vậy, dòng tiền cũng cho thấy sự lựa chọn dựa trên câu chuyện riêng của từng nhóm cổ phiếu.

Nhóm hưởng lợi từ "tài sản ngầm" và chuyển đổi đất đai, tiêu biểu là các doanh nghiệp Cao su và Khu công nghiệp. Nhà đầu tư chấp nhận mức định giá P/E cao hơn trung bình thị trường cho nhóm này vì kỳ vọng vào giá trị tài sản ròng (NAV) từ quỹ đất.

Điển hình như GVR hiện giao dịch ở mức P/E 16,41 lần nhờ động lực chuyển đổi đất cao su giá vốn rẻ sang đất khu công nghiệp thương mại. Tương tự, PHR cũng duy trì mức P/E 11,49 lần do hưởng lợi kép từ đền bù đất và mảng cao su phục hồi.

Tiếp đến là nhóm nắm giữ vị thế độc quyền năng lượng. Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR ) đang giao dịch với mức P/E lên tới 39,35 lần, phản ánh kỳ vọng rất lớn vào dự án nâng cấp mở rộng nhà máy và câu chuyện chuyển sàn niêm yết. Trong khi đó, GAS duy trì mức P/E 15,44 lần và P/B 2,87 lần, được xem là lựa chọn phòng thủ nhờ dòng tiền mặt dồi dào và chính sách cổ tức ổn định.

Ngược lại, thị trường vẫn đang định giá thấp nhiều doanh nghiệp. Tổng Công ty Điện lực TKV (DTK) hiện giao dịch ở mức P/B 0,95 lần, hay Vinacomin (MVB) có mức P/B chỉ 0,98 lần, giao dịch dưới giá trị sổ sách.