Động lực để TP.HCM vươn tầm đô thị toàn cầu

Năm 2045, thu nhập bình quân đầu người 75.000 USD

Trước đó, tại Kỳ họp thứ sáu, HĐND TP.HCM đã thông qua Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, với định hướng phát triển mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, dân số dự kiến hơn 27 triệu người vào năm 2050.

Cụ thể, TP.HCM đặt mục tiêu đưa GRDP bình quân đầu người từ khoảng 7.500 USD hiện nay lên tối thiểu 14.500 USD vào năm 2030, đạt 25.000 USD vào năm 2035 và 75.000 USD vào năm 2045. Mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân tối thiểu 10%/năm đến năm 2030, quy mô GRDP đạt khoảng 200 - 225 tỉ USD, với tầm nhìn 100 năm, TP.HCM hướng tới sánh ngang các đô thị hàng đầu thế giới.

ẢNH: ĐỘC LẬP

Quy hoạch định hướng chuyển từ cấu trúc cộng gộp sau hợp nhất sang mạng lưới đô thị thống nhất, liên kết chặt chẽ, chuyên môn hóa theo chức năng nổi trội. Cấu trúc không gian gồm 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Mục tiêu, tầm nhìn phát triển TP được định hình theo 3 giai đoạn. Giai đoạn 2026 - 2030 tập trung vào 4 trụ cột gồm công nghệ đột phá, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược và dịch vụ đô thị. Giai đoạn 2031 - 2035 phát huy hiệu quả hạ tầng khung, nâng cao năng suất. Giai đoạn 2036 - 2045 chuyển mạnh sang kinh tế tri thức. Sau năm 2045 duy trì tăng trưởng bền vững, hướng tới đô thị toàn cầu.

Quy hoạch không chỉ khai thác không gian trên mặt đất mà còn hướng đến không gian ngầm, không gian trên cao, đồng thời hình thành trung tâm tài chính quốc tế và hệ sinh thái kinh tế toàn cầu. Trong đó phát triển khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm thành khu vực lõi của trung tâm này. Trên cơ sở đó, chuyển đổi động lực tăng trưởng từ đất đai, lao động sang khoa học công nghệ và kinh tế tri thức, với định hướng phát triển các ngành nghề trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn; công nghiệp công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển; kinh tế số và đổi mới sáng tạo; giáo dục đại học và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Kinh tế số được định hướng chiếm 40% GRDP vào năm 2030 và 60% vào năm 2035.

Một điểm đột phá trong quy hoạch lần này là đưa kinh tế biển trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng, kết nối sản xuất công nghiệp với hệ thống cảng biển, logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong quy hoạch lần này, giao thông không còn chỉ phục vụ nhu cầu đi lại trong nội đô mà trở thành công cụ tổ chức lại không gian kinh tế, dân cư và sản xuất của toàn vùng. Đặc biệt, đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng và các tuyến kết nối cảng biển, sân bay phải được xem là xương sống của mô hình phát triển mới. TP cũng chuyển từ tư duy chống ngập sang quy hoạch đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu...

Khẳng định vị thế đầu tàu

Đánh giá về bản quy hoạch, TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị khu vực II, nhìn nhận TP.HCM đã rất chủ động trong việc cụ thể hóa các Nghị quyết của T.Ư cũng như những văn bản pháp luật dành cho TP. Tầm nhìn xây dựng mô hình siêu đô thị đa cực với 5 trục đô thị vệ tinh là hoàn toàn phù hợp với không gian hiện hữu của TP sau sáp nhập. Các mục tiêu tăng trưởng quy mô kinh tế và thu nhập bình quân đầu người của TP.HCM theo đề án tuy lớn nhưng hoàn toàn khả thi, xuất phát từ những lợi thế địa kinh tế, địa chính trị và đặc biệt là bước đột phá về mặt thể chế khi T.Ư đã cho phép TP xây dựng luật Đô thị đặc biệt. Ngoài ra, TP đã được phê duyệt đề án khu thương mại tự do, khu logistics thông minh tích hợp và hình thành Trung tâm tài chính quốc tế - những "cỗ máy" tạo ra giá trị thặng dư rất cao và là hấp lực thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư từ các nền kinh tế lớn như Singapore, Hồng Kông, Nhật Bản hay Mỹ. Trong bối cảnh nhiều nước phải đối mặt với tình trạng thiếu nhân công lao động, già hóa dân số, nguồn lực sẽ được đẩy về địa chỉ năng động với dân số trẻ, dân số "vàng" như TP.HCM .

Bên cạnh đó, vị thế chiến lược cho phép TP phát triển mạnh kinh tế biển chất lượng cao tại Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải, kết hợp cùng hạ tầng kết nối đồng bộ giữa đường sắt, đường sắt cao tốc, đường bộ, đường thủy sẽ tạo nên những "hub" kinh tế biển thu hút dân cư, nguồn lực và dòng vốn chất lượng cao. TS Nguyễn Văn Điển lưu ý đối với các nước đang phát triển có dư địa lớn, dân số trẻ và tiềm năng thuận lợi thì tốc độ tăng trưởng luôn cao hơn nhiều so với mức 1 - 3%/năm của các cường quốc đã phát triển như Nhật Bản hay Mỹ. Do đó trong giai đoạn 50 năm tới, TP.HCM hoàn toàn có thể đạt mức thu nhập bình quân đầu người vào top đầu của châu Á.

"TP.HCM là cực tăng trưởng quan trọng, hiện đóng góp khoảng 1/3 thu ngân sách và 1/4 GDP cả nước. Khi TP bứt phá tăng trưởng nhanh sẽ đóng vai trò đầu tàu kéo cả nền kinh tế phát triển. Quan trọng hơn, những thí điểm thành công về cơ chế đặc thù tại TP.HCM sẽ tạo tiền đề để nhân rộng mô hình ra các đô thị lớn khác như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Đồng Nai... Qua đó, nâng cao mặt bằng phát triển chung của đất nước và đóng góp thiết thực vào mục tiêu chiến lược 100 năm của dân tộc", TS Nguyễn Văn Điển khẳng định.

Đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân cũng bày tỏ vui mừng khi bản quy hoạch siêu đô thị tầm nhìn 100 năm của TP.HCM đã chính thức được thông qua, đáp ứng mong đợi của người dân về một quy hoạch ổn định, có tầm nhìn dài hạn nhằm đưa TP.HCM không chỉ giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế trong nước mà còn vươn tầm thành một đô thị toàn cầu có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Ông nhấn mạnh TP.HCM và Hà Nội là 2 đô thị đặc biệt của VN thường xuyên được các tổ chức quốc tế đưa vào danh sách đánh giá, so sánh tiêu chí phát triển, đại diện cho bộ mặt của cả quốc gia. Do đó, quy hoạch TP phải đảm bảo vai trò dẫn dắt, lan tỏa động lực phát triển đến các vùng kinh tế trọng điểm như đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam bộ. Mới nhất, chỉ số Global Cities Index do tổ chức Oxford công bố gần đây xếp hạng 1.000 thành phố toàn cầu, trong đó TP.HCM đã bứt phá ngoạn mục 81 bậc, từ vị trí 286 lên 205 sau quá trình hợp nhất. Vì thế, để đạt mục tiêu tiến vào top 100 thành phố toàn cầu, quy hoạch phải khai thác triệt để tiềm năng, lợi thế của từng khu vực, từng thửa đất, sông ngòi sau khi hợp nhất các địa phương thông qua việc tổ chức không gian phát triển đa tầng, đa cực một cách khoa học.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân đánh giá: Điểm nổi bật trong đồ án là sự xuất hiện của cấu trúc "5 động lực tăng trưởng, 5 trung tâm vệ tinh và 5 liên kết chiến lược", trong đó 5 động lực tăng trưởng đóng vai trò then chốt giúp TP.HCM bứt phá. Cụ thể, khu vực trung tâm lõi đóng vai trò động lực thương mại, dịch vụ chất lượng cao, trung tâm tài chính ngân hàng, trung tâm tài chính quốc tế , văn hóa, y tế, giáo dục và khoa học công nghệ. Phía đông là cực đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển gắn liền với Khu công nghệ cao và ĐH Quốc gia TP.HCM . Phía tây phát triển các cực đô thị chuyên ngành y tế, giáo dục. Phía bắc tập trung phát triển công nghiệp, công nghệ cao và trung tâm logistics. Phía nam đóng vai trò là động lực kinh tế biển, cảng biển, thương mại tự do và logistics quốc tế thông qua sự kết hợp giữa cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và Cái Mép. Sự hòa quyện của 5 động lực này được kỳ vọng sẽ đưa quy mô GDP của TP.HCM tăng từ 120 tỉ USD hiện nay lên trên 200 tỉ USD trong 5 năm tới, vượt qua quy mô nền kinh tế của nhiều quốc gia trên thế giới và tạo ra sức lan tỏa rộng lớn.

"Để các động lực này liên kết chặt chẽ với 5 trung tâm vệ tinh và 5 liên kết chiến lược, tạo thành một chuỗi thống nhất, hỗ trợ lẫn nhau, đồ án đã chú trọng quy hoạch đồng bộ các hệ thống hạ tầng chiến lược bao gồm hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt đô thị, hạ tầng năng lượng, hạ tầng số, hạ tầng đô thị cũng như y tế, giáo dục và văn hóa. Từng bước, chúng ta sẽ thấy TP.HCM thật sự thay đổi mạnh mẽ, mang tới niềm tin rằng mục tiêu trăm năm chắc chắn sẽ được hiện thực hóa", PGS-TS Trần Hoàng Ngân kỳ vọng.

Khâu triển khai quyết định thành bại

Tuy nhiên PGS-TS Trần Hoàng Ngân đặc biệt lưu ý khâu thực thi và triển khai mới là yếu tố quyết định độ khả thi của quy hoạch tầm nhìn 100 năm. TP cần rút kinh nghiệm sâu sắc từ bài học "quy hoạch treo" kéo dài gây lãng phí nguồn lực và bức xúc trong người dân, đồng thời phải triệt để hạn chế việc thay đổi hay phá vỡ quy hoạch đã ban hành. "Việc điều chỉnh quy hoạch là cần thiết trong bối cảnh thế giới nhiều biến động bất định và biến đổi khí hậu khó lường. Song, mọi sự điều chỉnh phải dựa trên cơ sở khoa học và tầm nhìn dài hạn chứ không thể chạy theo tư duy ngắn hạn, qua đó giữ vững tính ổn định của bản quy hoạch để đưa TP phát triển bền vững", ông Ngân nhấn mạnh.

TS Nguyễn Văn Điển cũng cho rằng quy hoạch tốt đến đâu nhưng nếu không cởi trói được về mặt thể chế, luật pháp và không thúc đẩy được các yếu tố tăng năng lực, năng suất của người dân cũng như doanh nghiệp thì quy hoạch sẽ rất khó được hiện thực hóa. Do vậy, ngoài việc đưa ra các mục tiêu và cực tăng trưởng, bài toán trung tâm là vẫn phải xây dựng được các cơ chế, thể chế đột phá để thúc đẩy phân bổ nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực và năng suất.

Dẫn các chỉ tiêu cụ thể, TS Nguyễn Văn Điển phân tích: mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm và kinh tế số năm 2030 đạt khoảng 40% là các định hướng quan trọng. Riêng chỉ tiêu kinh tế số đạt khoảng 60% vào năm 2035 là thách thức rất lớn, đòi hỏi sự hội tụ đồng bộ về nhân tài, thể chế và quản trị địa phương xuất sắc. "Trước hết, thể chế về hạ tầng cần tạo điều kiện thuận lợi hơn để thu hút các nguồn vốn quốc tế. Khi hạ tầng chuyển động thì các ngành nghề, kết nối giao thông, logistics thông minh mới phát triển được. Thực tế, dù TP có Trung tâm tài chính quốc tế nhưng nguồn lực mới cam kết đầu tư vài tỉ USD là chưa đủ. Thế nên các cơ chế về tài chính số, tiền số, tài sản số và việc nhanh chóng thiết lập các sàn giao dịch là rất cần thiết để các nhà đầu tư quốc tế mở rộng dòng vốn vào TP", ông Điển khuyến nghị.

Nêu kinh nghiệm từ Singapore trong việc ban hành thị thực nhân tài, phát triển quỹ nhà ở, nâng cao chất lượng và lối sống để thu hút các "cá mập", "đại bàng" quốc tế, TS Nguyễn Văn Điển khẳng định việc hội tụ "tài nguyên trí lực toàn cầu" bao gồm lực lượng nhân lực chất lượng cao, nhân lực số và Việt kiều về nước là rất quan trọng. "Thực tế có nhiều chuyên gia, bạn bè giỏi ở nước ngoài muốn về làm việc theo chương trình thu hút 300 - 500 chuyên gia của ĐH Quốc gia TP.HCM nhưng mãi không cấp được căn cước hay giấy tờ để thuê nhà, ký hợp đồng lao động nên không thể về được. Do đó, vai trò của người đứng đầu phải chỉ đạo để đơn giản hóa, thuận lợi hóa các thủ tục cư trú và thị thực nhân tài", ông Điển đề xuất và lưu ý thêm TP.HCM đang cần khoảng 130 tỉ USD cho hệ thống đường sắt, metro và cao tốc. Nếu không giải quyết được bài toán nguồn lực thực tế này thì rất khó phát triển logistics thông minh cũng như phát huy hết tiềm năng của hệ thống cảng biển quốc tế Cần Giờ hay sân bay quốc tế.